III SAB/Wr 15/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 27 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy N. w przedmiocie rozpatrzenia pisma z dnia 21 marca 2016 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżący M. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem, w ¼ udziału, domu o powierzchni [...] m² i wartości [...] zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio [...] m², [...] m², [...] m², z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na łączną kwotę [...] zł, oraz [...] akcji "A" SA o nominalnej wartości 5.000 zł. Nadto skarżący oświadczył, że na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. W roku 2015 poniósł stratę w kwocie [...] zł przy przychodzie w kwocie [...] zł. Wskazał dalej na ciągły i powszechny charakter usług odprowadzania i oczyszczania ścieków, które świadczył mimo narastających zaległości płatniczych jego kontrahentów. Podał skarżący również, iż posiada zaległości w zapłacie podatków, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz zadłużenie względem matki. Wnioskodawca oświadczył, że w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym jest reprezentowany przez adwokata z wyboru, wskazując jednocześnie, że w latach 2015, 2016 i 2017 nie przekazał adwokatowi żadnych środków z tytułu jego usług. Z akt sprawy wynika, że w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, skarżący przesłał pismo procesowe z dnia 10 listopada 2017 r. W treści tego pisma wnioskodawca zakwestionował zasadność wezwania, ponowił dotychczasową argumentację i wskazał, że niezbędne koszty jego utrzymania ponosi jego matka, według swojego uznania. Z urzędu wskazać należy, że postanowieniami z dnia 21 lutego i 16 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu nie uwzględnił kolejnego wniosku skarżącego z dnia 18 października 2017 r. i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że brzmienie art. 246 p.p.s.a. i zasady rządzące instytucją ustanowienia dla strony adwokata z urzędu, pozwalają na stwierdzenie, że skoro pozostaje on w stosunku prawnym z adwokatem reprezentującym go w postępowaniu przed sądem powszechnym oraz, że ten adwokat nie został wyznaczony dla skarżącego z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy, to nie jest możliwe przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Nadto referendarz wskazał, że w niniejszej sprawie strona w sposób niewystarczający umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Sprzeciw od powyższego złożył skarżący zarzucając postanowieniu referendarza brak odniesienia się do jego wniosków, dowodów i uwag, które przedstawił w piśmie z dnia 10 listopada 2017 r., a także podniósł, iż wzywanie go do przedstawienia i potwierdzenia informacji, które zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbędne. Strona wskazała także, iż przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej jego mamy, na utrzymaniu, której pozostaje stanowiłoby naruszenie prawa do jej prywatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącego postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 art. 245 p.p.s.a.). Przepisy art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie zapadły już dwa postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, to po raz kolejny wskazać trzeba, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uwarunkowano i uzależniono od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Tym samym w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej we wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 130/13; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo). Obowiązek przy tym wykazania, które ze zmienionych okoliczności uzasadniać mają przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, z czego to skarżący winien sobie doskonale zdawać sprawę, gdyż był kilkukrotnie już o tym pouczany. Pomimo jednak niniejszego, występując z kolejnym – trzecim już w przeciągu prawie dwóch lat wnioskiem – znowu poprzestał li tylko na wskazaniu w treści urzędowego formularza okoliczności, które w jego ocenie mają stanowić o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wbrew swoim twierdzeniom nie załączył jednakże żadnych dokumentów, które uzasadniałyby trafność jego twierdzeń, chociaż był do tego wzywany pismem referendarza sądowego. W kontekście zaniechania przez skarżącego powyższemu Sąd nie ma wątpliwości co do tego, że jeśli strona występuje o zwolnienie jej z kosztów sądowych to spoczywa na niej też obowiązek rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i finansowej i co więcej – musi to uczynić w sposób rzetelny, dokładny i wyczerpujący, a nie cząstkowy – ograniczając się tylko do opisania swojej trudnej sytuacji. Poprzestanie wyłącznie na tym ostatnim – jak to czyni za każdym razem w realiach badanej sprawy skarżący - jest niewystarczające z punktu widzenia założeń legislacyjnych kreujących niniejszą instytucję. W rezultacie niniejszego referendarz sądowy zasadnie odczytując normy prawne określające warunki przyznania prawa pomocy i w sposób kompletny przedstawiając ich interpretacje skarżącemu ponownie odmówił mu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem Sądu po raz kolejny w realiach badanej sprawy należało bowiem stwierdzić, iż strona na skutek zaniechania dołożenia należytej staranności przy ubieganiu się o przyznania prawa pomocy nie wykazała, iż od chwili wydania uprzedniego postanowienia odmawiającego przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana w jego sytuacji finansowej i majątkowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.