III SAB/Wr 2/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis, Sędziowie Sędzia WSA Olga Białek, Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi D. O. na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy I. stwierdza, że Wojewoda D. dopuścił się bezczynności, a bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa; II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody D. do załatwienia wniosku skarżącego; III. przyznaje od Wojewody D. na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 2.500 (słownie: dwa tysiące pięćset ) złotych; IV. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącego kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarżący (D. O.), wniósł skargę na bezczynność Wojewody D. (dalej: Wojewoda, organ), w związku ze sprawą z jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej, złożonego 07.07.2016 r. Działając na podstawie art. 50 § 1 w związku z art. 3 § 2 ustawy z 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), zarzucił naruszenie: art. 35 § 3 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w ustawowych terminach; art. 36 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie i niepodanie przyczyn zwłoki, a także poprzez niewskazanie nowego terminu załatwienia sprawy; art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nie działanie przez organ zgodnie z zasadą zaufania do administracji publicznej; art. 9 k.p.a. poprzez nieinformowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy; art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu; 6) art. 12 § 1 k.p.a. poprzez działanie przez organ w sposób sprzeczny z zasadą szybkości; W związku z powyższym wniósł na podstawie art. 149 p.p.s.a. o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł. Skarżący wniósł także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Reprezentując skarżącego profesjonalny pełnomocnik uzasadnił wnioski i zaprezentował stanowisko procesowe w sprawie. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, opisując podejmowane w sprawie czynności oraz wskazując na typowe przyczyny opóźnienia procedowania w tego rodzaju sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na bezczynność organu w sprawie z wniosku skarżącego o wydanie decyzji zezwalającej na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej okazała się uzasadniona. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. Analiza akt administracyjnych sprawy dowodzi, że 07.07.2016 r. do Wojewody wpłynął wniosek skarżącego w przedmiotowej sprawie. Licząc od tej daty do dnia złożenia skargi, organ wystosował do skarżącego dwa wezwania. Pierwsze z nich datowane było na dzień 15.09.2016 r. i dotyczyło dołączenia do wniosku oryginału wypełnionego załącznika nr 1. Drugie wezwanie z 2.12.2016 r. dotyczyło przedłożenia dokumentów dotyczących spółki, z której działalnością w Polsce, skarżący ubiegał się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Pomimo uzupełnienia w tym zakresie wniosku organ pozostał bierny i nie podjął żadnych dalszych czynności w sprawie. Wskazane wezwania pozostały jedynymi czynnościami urzędowymi, które organ podjął w niniejszej sprawie przed złożeniem w dniu 10.06.2019 r. zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Dopiero wówczas organ poinformował skarżącego pismem z 18.06.2019 r. o nowym przewidywanym terminie zakończenia postępowania w sprawie oraz wezwał do przedłożenia wszelkich dokumentów, dowodzących, że skarżący spełnia warunki określone w art. 142 ust. 1 pkt 3a i b ustawy o cudzoziemcach. Po przedłożeniu żądanych dokumentów (w dniach 09 i 15.07.2019 r.), decyzją z 17.12.2019 r. Wojewoda udzielił skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Opisane wyżej zachowanie organu narusza art. 35 § 3 k.p.a. Przedstawiona charakterystyka prowadzonego w sprawie postępowania nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że w jego przebiegu doszło do naruszenia zasad i terminów określonych w art. 8, art. 9, art. 12 § 1 i art. 36 § 1 k.p.a. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu, która miała charakter rażący (art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a.), o czym orzeczona w pkt I wyroku. Należy w tym kontekście wskazać, że jakkolwiek w orzecznictwie administracyjnym podkreśla się, że samo przekroczenie terminu do załatwienia sprawy nie stanowi dostatecznej przesłanki do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, to jednocześnie w wyrokach sądowych zwraca się uwagę, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy przekroczenie terminu załatwienia sprawy pozbawione jest racjonalnego uzasadnienia. W ocenie Sądu, z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie. Zdaniem Sądu, podnoszone przez organ w odpowiedzi na skargę okoliczności związane z dużą ilością wniosków składanych przez cudzoziemców oraz problemami kadrowymi nie stanowią okoliczności, które uwalniałyby organ od odpowiedzialności w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego przy poszanowaniu zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). Należy w tym kontekście podnieść, że tego rodzaju argumenty Wojewoda D. powołuje w toku postępowań sądowych od kilku lat, a z urzędu Sądowi wiadomym jest, że sprawność postępowań prowadzonych w sprawach tego rodzaju nie ulega znaczącej poprawie. Dlatego też dokonując oceny, czy naruszenie prawa jest rażące, Sąd wziął pod uwagę nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy. Jednocześnie akta sprawy nie dają żadnej podstawy do stwierdzenia, że do tak znaczącej zwłoki przyczynił się skarżący. Przeciwnie, to skarżący, był aktywnym uczestnikiem postępowania, który dążąc do realizacji swojego wniosku, podjął szereg czynności, które doprowadziły do merytorycznego rozpoznania jego wniosku. Z uwagi na wydaną przez Wojewodę decyzję udzielającą skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej, Sąd umorzył w pkt II postępowanie w zakresie zobowiązania organu do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 2500,00 złotych. Sąd stwierdził, że kwota ta w istocie będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (opisanej wcześniej postawy organu wobec strony postępowania administracyjnego), jak i trudności, z jakimi trzeba się zmagać, nie posiadając zezwolenia na pobyt i pracę na terytorium obcego państwa (w tym przypadku skutkujące wydaniem decyzji zobowiązującej skarżącego do opuszczenia terytorium RP). Sąd wyraża nadzieję, że konieczność wypłaty w/w kwoty zdyscyplinuje organ. W ocenie Sądu, zasądzona kwota z jednej strony, zrekompensuje skarżącemu negatywne przeżycia psychiczne i krzywdy moralne związane z bezczynnością organu oraz z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki; z drugiej, będzie stanowiła sankcję dla organu za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania; po trzecie, jest potrzebna dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygnięcia skargi na bezczynność, tj. zwalczania bezczynności organu oraz jego zdyscyplinowania. Zdaniem Sądu przyznając ww. sumę pieniężną należy zwrócić uwagę również na kolejną wartość jaką jest godność człowieka. Bezczynność organu czy przewlekłość postępowania o charakterze sankcyjnym, które stygmatyzuje stronę, może rodzić konsekwencje nie dające się pogodzić z zasadą wyrażoną w art. 30 Konstytucji RP. Jednocześnie w ocenie Sądu kwota, której domagała się strona skarżąca, jest zbyt wygórowana. Sąd przyznając stronie sumę pieniężną o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a stwierdził, że jakkolwiek ustawodawca w rozwiązaniach przyjętych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zdecydował się na wprowadzenie zasady obligatoryjnego zasądzania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi, tak jak to uczynił w ustawie z 17 czerwca 2004 r., to jednak nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z bezczynnością organu (przewlekłym prowadzeniem postępowania) są szczególnie dotkliwe w sytuacji, gdy bezczynność (przewlekłość) przybiera postać kwalifikowaną. Pogląd ten koreluje z orzecznictwem ETPC, według którego po pierwsze istnieje silne domniemanie, iż nadmiernie długie postępowanie powoduje szkodę moralną i domniemanie to może być obalone tylko przy należytym uzasadnieniu takiego stanowiska przez sąd krajowy, a po drugie konieczne jest zapewnienie stronie z tego tytułu słusznej rekompensaty (zob. wyrok NSA z 11.07.2019 r., sygn. akt I OSK 442/18). Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt III sentencji wyroku. O kosztach Sąd postanowił zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.