IV SA/Wr 104/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na akt Prezesa Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w przedmiocie odmowy przeniesienia służbowego referendarza sądowego postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić skarżącemu M. G. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi. Uzasadnienie: Pismem z dnia 21 stycznia 2022 r. nr K-1606-1/22 Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu na podstawie art. 151 a § 1 i § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 2072 dalej: p.u.s.p.) w odpowiedzi na wniosek z dnia 4 stycznia 2022 r. o przeniesienie na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu poinformował M. G., że z uwagi na trudną sytuację kadrową w Sądzie Rejonowym w Legnicy, potrzeby wynikające z obciążania zadaniami w dotychczasowym miejscu pracy, nie wyraża zgody na przeniesienie służbowe wnioskodawcy. Skarżący pismem z dnia 2 lutego 2022 r. na podstawie art. 3 §2 pkt 4 w zw. z art. 50 §1, art. 53 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.) złożył skargę na wskazane wyżej pismo z dnia 21 stycznia 2022 r. Zarzucił naruszenie art. 151a § 1c p.u.s.p. wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. oraz wstrzymanie jego wykonania na postawie art. 61 § 3 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 §1 pkt 1 p.p.s.a. ewentualnie o oddalenie skargi. W opinii organu zaskarżone pismo odmawiające przeniesienia służbowego nie jest ani decyzją administracyjną ani też inną czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, na które służy skarga do sądu administracyjnego stosownie do treści art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 5 pkt 2 p.p.s.a. sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi. Tymczasem stosownie do treści art. 150 § 3 p.u.s.p. referendarza mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy prezes sądu apelacyjnego. W opinii organu, w kontekście poglądów orzecznictwa dotyczących przeniesienia służbowego sędziego, tj. oceniającego czy jest to relacja wynikająca z podległości służbowej oraz co do formy wydanego rozstrzygnięcia, w zakresie objętym niniejszą skargą - przeniesienia służbowego referendarza sądowego należało przyjąć, że mamy do czynienia z aktem wydanym w sprawie relacji służbowej. Tym samym zgodnie z powołanym art. 5 pkt 2 p.p.s.a. sporna sprawa nie może być rozstrzygana przez sąd administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Granice kognicji rzeczowej wojewódzkich sądów administracyjnych sprecyzowane zostały w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.). Z regulacji tej wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg, które mogą dotyczyć aktu administracyjnego wydanego w postępowaniu administracyjnym (decyzje i postanowienia - pkt 1 i 2) oraz w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (postanowienia, na które służy zażalenie - pkt 3). Ponadto zaskarżalne są inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa - pkt 4, pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach – pkt 4a, akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej - pkt 5, inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej - pkt 6, akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego - pkt 7, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organów w przypadkach określonych w pkt 1- 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a wskazanego przepisu - pkt 8 oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw- pkt 9. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Uzupełnieniem wskazanych regulacji jest art. 5 p.p.s.a., określający w pkt 1-5 rodzaje spraw, w których wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych. Wyłączenie to obejmuje m.in. sprawy wynikające z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi (pkt 2). Przedmiotem skargi złożonej w tej sprawie jest pismo organu z dnia 21 stycznia 2022 r. informujące skarżącego - referendarza sądowego - o odmowie uwzględnienia jego wniosku o przeniesienie na inne miejsce służbowe w obszarze tej samej apelacji. Istotą tej sprawy jest zatem ocena charakteru prawnego odmowy przeniesienia referendarza sądowego na inne miejsce służbowe, a w konsekwencji – dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu odpowiedź na wskazane wątpliwości jest negatywna, skarga w jest niedopuszczalna bowiem odmowa przeniesienia na inne miejsce służbowe ma charakter relacji wynikającej z podległości służbowej między przełożonym i podwładnym. Jest - tak jak zasadnie przyjął organ - aktem władczym właściwym procedurom obowiązującym wewnątrz władzy sądowniczej i kształtującym jej zakres terytorialny. Nie jest także dokonywana w formie prawnej poddanej kontroli sądów administracyjnych, nie należy zatem do kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie art. 150 § 3 p.u.s.p. referendarza mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy prezes sądu apelacyjnego. Stosownie do art. 151a § 1 p.u.s.p referendarz może zostać przeniesiony na inne stanowisko służbowe tylko za jego zgodą. Przeniesienia na inne miejsce służbowe na obszarze danej apelacji dokonuje prezes sądu apelacyjnego, a poza obszar apelacji - Minister Sprawiedliwości. W myśl art. 151a § 1c ww. ustawy referendarza sądowego zatrudnionego przez co najmniej trzy lata w dotychczasowym miejscu służbowym przenosi, zgodnie z jego wnioskiem, Minister Sprawiedliwości albo prezes sądu apelacyjnego. Można odmówić uwzględnienia wniosku, który dotyczy przeniesienia do innego sądu w tej samej miejscowości, w której znajduje się miejsce służbowe referendarza. W przypadku złożenia przez więcej niż jednego referendarza sądowego zatrudnionego przez co najmniej trzy lata w dotychczasowym miejscu służbowym wniosku o przeniesienie na to samo wolne stanowisko prezes sądu apelacyjnego albo Minister Sprawiedliwości przenosi jednego z nich, mając na względzie racjonalne korzystanie kadr sądownictwa powszechnego, potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów, a także okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku. Jednocześnie, odnośnie statusu prawnego referendarza sądowego - także w kontekście późniejszych rozważań w zakresie podobieństwa zaskarżonej odmowy przeniesienia referendarza sądowego na inne miejsce służbowe na jego wniosek do instytucji przeniesienia służbowego sędziego - należy wskazać, że na gruncie powierzonych czynności orzeczniczych, stanowiących istotną część zadań z zakresu ochrony prawnej, referendarz sądowy jest samodzielny, nie podlega pragmatykom, wytycznym służbowym ani obowiązkowi wykonywania poleceń przełożonych, gdyż w tym obszarze jest podporządkowany jedynie przepisom prawa. Analiza art. 151b § 3 p.u.s.p. pozwalającego na odpowiednie stosowanie niektórych regulacji odnoszących się do sędziów, również do referendarzy sadowych stanowi potwierdzenie koncepcji ustawodawcy o zbliżeniu pozycji referendarza sądowego w zakresie powierzonych mu ograniczonych kompetencji orzeczniczych do pozycji sędziego. Wskazane okoliczności pozwalają zatem na przyjęcie w zakresie charakteru prawnego instytucji przeniesienia służbowego referendarza sądowego ugruntowanych poglądów orzecznictwa wyrażonych przy okazji badana charakteru prawnego instytucji przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe na podstawie art. 75 p.u.s.p. W uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r. (OSNC 2014/5/49) stwierdzono, że decyzja Ministra Sprawiedliwości podejmowana na podstawie art. 75 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu Najwyższego akt ten nie może być kwalifikowany jako jedna z form działania administracji publicznej, do których zalicza się decyzję administracyjną, będącą jednostronnym ustaleniem organu administracji publicznej o wiążących dla jednostki (i organu) konsekwencjach normy prawa administracyjnego. Minister Sprawiedliwości, przenosząc sędziego do innego sądu i zmieniając zakres władzy sądzenia przyznanej mu aktem nominacyjnym Prezydenta, nie rozstrzyga sprawy administracyjnej i nie działa w płaszczyźnie administracyjnoprawnej, lecz w sferze prawa konstytucyjnego, regulującego zrębowe warunki dopuszczalności przeniesienia sędziego (art. 180 ust. 2 i ust. 5 Konstytucji), oraz prawa ustrojowego, które precyzuje materię konstytucyjną i wskazuje Ministra Sprawiedliwości jako dysponenta kompetencji osadzonej w art. 180 ust. 5 Konstytucji. Mimo oczywistego braku związania uchwałą SN Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt I OSK 734/16 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA) mając na uwadze wartości chronione art. 2 Konstytucji RP przyjął zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu Najwyższego uznając rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe nie jest decyzją administracyjną czy innym aktem administracyjnym, lecz w istocie stanowi akt sui generis, swoisty akt indywidualny z zakresu szeroko rozumianej materii konstytucyjno-ustrojowej niepodlegający kognicji sądów administracyjnych. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że zaskarżony akt jest wydawany w sprawie z zakresu relacji podległości służbowej. Jak zaś stanowi art. 5 pkt 2 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi. Dotąd powiedziane uzasadnienia tezę, że zaskarżone pismo Prezesa Sądu Apelacyjnego informujące o odmowie przeniesienia służbowego referendarza sądowego nie mogło zostać uznane za decyzję administracyjną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Nie sposób zakwalifikować go także do innych form prawnych poddanych kontroli sądów administracyjnych, a wskazanych w art. 3 § 2 pkt 2-9 p.p.s.a., ani do wynikających z przepisów szczególnych na mocy art. 3 § 3 p.p.s.a. Już z tej przyczyny odmowa przeniesienia referendarza na stanowisko w innym sądzie nie podlegała kognicji sądu administracyjnego. Nadto mając na względzie wykazane wyżej podobieństwo skarżonej w niniejszej sprawie odmowy przeniesienia służbowego referendarza do aktu kierownictwa wewnętrznego dotyczącego przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe należało analogicznie przyjąć, że zaskarżony akt jest wydawany w sprawie z zakresu relacji podległości służbowej. Zatem na mocy wyłączenia zawartego w art. 5 pkt 2 p.p.s.a., jako dotyczący wewnętrznej sfery działania w tym przypadku sądownictwa odnoszący się do zależności wewnętrznych o charakterze służbowym i osobowym nie należy do kognicji sądu administracyjnego. Jak bowiem wynika z orzecznictwa sprawą wynikającą z podległości służbowej jest sprawa indywidualna wiążąca się z przewidzianą w przepisach ustaw szczególnych treścią stosunku służbowego, którą w przypadku referendarza sądowego określają powołane na wstępie art.150-151b p.u.s.p. Wobec braku wyraźnego przepisu poddającego omawianą materię kontroli sądów administracyjnych, znajduje tutaj zastosowanie zasada z art. 5 pkt 2 p.p.s.a., która wyłącza zaskarżoną w niniejszej sprawie odmowę przeniesienia referendarza na inne miejsce służbowe zakomunikowaną stronie pismem z dnia 21 stycznia 2022r. – z zakresu właściwości rzeczowej sądów administracyjnych. Objęcie aktów o odmowie przeniesienia referendarza na inne miejsce służbowe kontrolą sądów administracyjnych, bezsprzecznie wymagałoby wyraźnej regulacji ustawowej. Brak takiej regulacji, wyklucza objęcie kognicją sądów administracyjnych aktu będącego przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, ze wszystkimi tego konsekwencjami procesowymi. W tej sytuacji, nie było także podstaw do rozpatrzenia zawartego w skardze wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Skoro materia będąca przedmiotem skargi nie jest objęta zakresem właściwości sądu administracyjnego, skarga podlega odrzuceniu. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt. I sentencji postanowienia. Podstawę orzeczenia o zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi (pkt II sentencji) stanowi art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.