IV SA/Wr 111/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński ( spr. ) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant:: Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 września 2010 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nie wliczenia do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, okresu zatrudnienia przed powołaniem do czynnej służby wojskowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] we W. nr [...], na podstawie art. 104, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego, art. 104 § 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( tj. Dz. U. z 2008 Nr 141 poz. 892 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania st. chor. M. L. utrzymano w mocy decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia [...] Nr [...] w sprawie niewliczenia do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, okresu zatrudnienia przed powołaniem do czynnej służby wojskowej w wymiarze 3 lat. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że w dniu 3 listopada 2009 r. wpłynęło do Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] we W. odwołanie st. chor. M.L., dowódcy plutonu nr [...] kompanii radiotechnicznej w Jednostce Wojskowej nr [...] we W., od decyzji administracyjnej Nr [...] z dnia [...] o nie wliczeniu odwołującemu się do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, okresu zatrudnienia przed powołaniem do czynnej służby wojskowej. W toku postępowania odwoławczego organ II instancji tj. Dowódca JW. Nr [...] stwierdził, że w złożonym do Dowódcy JW. Nr [...] w dniu 16 czerwca 2009 r. wniosku st. chor. M. L. żądał wliczenia do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, okresu zatrudnienia przed powołaniem do czynnej służby wojskowej. Zainteresowany żądał wliczenia okresu pracy w Zakładzie Krawiectwa Damskiego i Męskiego Ciężkiego J. D. z siedzibą w Z. przy ulicy K. nr [...], gdzie pracował w okresie od 19 września 1988 r. do 18 września 1991 r. jako uczeń praktycznej nauki zawodu. Dla udokumentowania powyższych okoliczności faktycznych zainteresowany złożył następujące dokumenty: 1) umowa o pracę w celu nauki zawodu, zawarta w dniu 19 września 1988 r. pomiędzy Zakładem Krawiectwa Damskiego i Męskiego Ciężkiego z siedzibą w Z. przy ulicy K. nr [...], reprezentowanym przez J. D. a M. L., zamieszkałym w Z. przy ulicy P. nr [...]; 2) zaświadczenie o przebiegu ubezpieczenia, wystawione przez Inspektorat ZUS w Z., Wydział Ubezpieczeń i Realizacji Dochodów, z siedzibą w Z. przy ulicy Ch. nr [...]; 3) zaświadczenie o zatrudnieniu w Zakładzie Rzemieślniczym – Krawiectwo Odzieży Męskiej – J. D. z siedzibą w Z. przy ulicy K. nr [...], wystawione przez Cech Rzemiosł Różnych z siedzibą w Z. przy Al. [...] nr [...]. Mając na uwadze treść § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych, w dniu 27 sierpnia 2009 r. Dowódca JW. Nr [...] wezwał st. chor. M. L. do przedstawienia świadectwa pracy, potwierdzającego zakończenie okresu zatrudnienia (pismo nr wych.[...]). W pisemnej wypowiedzi z dnia 20 września 2009 r., stanowiącej odpowiedź na wezwanie organu I instancji, st. chor. M. L. złożył oświadczenie o zagubieniu świadectwa pracy, które otrzymał po ukończeniu nauki zawodu w Zakładzie Rzemieślniczym – Krawiectwo Odzieży Męskiej – J. D. z siedzibą w Z. przy ulicy K. nr [...]. Ponadto stwierdził, że w/w zakład zatrudniał mniej niż 20 osób i w jego ocenie taki stan zatrudnienia zwalniał pracodawcę w świetle obowiązujących wówczas przepisów prawa pracy z obowiązku archiwizacji dokumentacji pracowniczej oraz przekazania jej do archiwum. Wobec powyższego Dowódca JW. Nr [...] wydał w dniu [...] decyzję Nr [...] , w której odmówił wliczenia st. chor. M. L. do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, okresu zatrudnienia przed powołaniem do czynnej służby wojskowej w wymiarze 3 lat z powodu braku dokumentów potwierdzających zakończony okres zatrudnienia. Od decyzji Nr [...] st. chor. M. L. złożył odwołanie do Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] we W. jako organu II instancji, w którym wniósł o uznanie złożonych przez niego dokumentów jako dowodów potwierdzających zakończony okres zatrudnienia przed powołaniem do czynnej służby wojskowej i tym samym zmianę decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał na § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych, który zawiera katalog dokumentów potwierdzających okresy zatrudnienia. Wywodził, że użyte sformułowanie " dokumentami potwierdzającymi okresy, o których mowa w § 2 ust. 1, są w szczególności:", dopuszcza możliwość potwierdzenia zakończonych okresów zatrudnienia innymi dokumentami niż wymienione w § 3 ust. 1. W dalszej części odwołania skarżący odniósł się do złożonego wyjaśnienia w sprawie zagubienia świadectwa pracy. Wskazał, że wobec braku świadectwa pracy przedłożył zaświadczenie o przebiegu ubezpieczenia wystawione przez Inspektorat ZUS w Z., Wydział Ubezpieczeń i Realizacji Dochodów z siedzibą w Z. przy ulicy Ch. nr [...]. Wyraża pogląd, że dokument ten potwierdza zakończony przez niego okres zatrudnienia w Zakładzie Rzemieślniczym – Krawiectwo Odzieży Męskiej – J. D. z siedzibą w Z. przy ulicy K. [...]. Oceniając działanie organu I instancji w sprawie st. chor. M. L. wskazano, że organ ten naruszył art. 35 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, normujący ustawowe terminy postępowania administracyjnego: "załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania". Zainteresowany złożył wniosek 16 czerwca 2009 r. natomiast organ załatwił sprawę poprzez wydanie decyzji dopiero [...]. W aktach sprawy nie ma odzwierciedlenia przyczyny opóźnienia. Powyższe uchybienie nie stanowi jednak przesłanki uchylenia przedmiotowej decyzji Nr [...]. Odnosząc się do zakresu wniesionego odwołania stwierdzono, że rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych w § 2 ust. 1, pkt. 3 określa, że do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, wlicza się zakończone okresy zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy; wymiar czasu pracy podlega zsumowaniu w przypadku równoczesnego wykonywania zatrudnienia u różnych pracodawców w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku. Natomiast regulacje zawarte w § 3 ust. 1 pkt. 3 oraz w § 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia wyraźnie wskazują , że dokumentem potwierdzającym zakończone okresy zatrudnienia jest świadectwo pracy, które żołnierz zawodowy składa w komórce organizacyjnej jednostki wojskowej właściwej do spraw kadr. Powołano się przy tym na wolę prawodawcy, objawiającą się w sformułowaniu użytym w § 2 ust. 1 pkt. 3: " (...) wlicza się zakończone okresy zatrudnienia (...)". Stwierdzenie "okres zatrudnienia" obejmuje czasookres od nawiązania stosunku pracy w drodze zawarcia umowy o pracę do jego ustania w drodze rozwiązania lub wygaśnięcia. Ustanie stosunku pracy powoduje konieczność wzajemnego rozliczenia się pracodawcy i pracownika. Dla celów dowodowych odbywa się ono pisemnie. Tym samym słuszny jest pogląd, że dowodem potwierdzającym zakończenie okresu zatrudnienia jest świadectwo pracy. Takie stanowisko ma uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa pracy. Świadectwo pracy jest dokumentem, który posiada szczególna rangę dowodową w zakresie ustalania uprawnień pracowniczych związanych z zatrudnieniem. W art. 97 § 1, zadanie pierwsze, kodeksu pracy expressis verbis wskazano, że w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie wydać pracownikowi świadectwo pracy. Przepisy kodeksu pracy wskazują ścisłe reguły, których wypełnienie przesądza o sposobie wykonywania przez pracodawcę tego obowiązku. Podnoszony przez odwołującego się argument, że brzmienie § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia dopuszcza potwierdzenie zakończonych okresów zatrudnienia innymi dokumentami niż wymienione w pkt. 1 – 4 nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby do powstania nieograniczonej konstrukcji prawnej, sprzecznej z intencją prawodawcy przy konstruowaniu norm § 3 ust. 1. Ocena dokumentów przedłożonych przez skarżącego prowadzi do następujących wniosków: 1) Nie można przyjąć, iż umowa o pracę w celu nauki zawodu, potwierdza zakończony okres zatrudnienia skarżącego w Zakładzie Krawiectwa Damskiego i Męskiego Ciężkiego J. D. z siedzibą w Z. przy ulicy K. nr [...], gdzie pracował w okresie od 19 września 1988 r. do 18 września 1991 r., zarówno w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa jak i w świetle ustaleń faktycznych. Takie stanowisko uzasadnia porównanie w/w umowy z kolejnym dokumentem przedłożonym przez skarżącego p/n "Zaświadczenie o przebiegu ubezpieczenia", w którym wskazano inny okres ubezpieczenia zainteresowanego: od 19 września 1988 r. do 29 lipca 1991 r. 2) Zaświadczenie o przebiegu ubezpieczenia, wystawione przez Inspektorat ZUS w Z., Wydział Ubezpieczeń i Realizacji Dochodów, z siedzibą w Z. przy ulicy Ch. Nr [...] jest dokumentem potwierdzającym jedynie okres opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe, rentowe i emerytalne w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie można przyjąć, iż jest to dokument potwierdzający zakończony okres zatrudnienia w rozumieniu przepisów prawa pracy. 3) Zaświadczenie o zatrudnieniu w Zakładzie Rzemieślniczym – Krawiectwo Odzieży Męskiej – J. D., zostało wystawione przez Cech Rzemiosł Różnych w Z. w oparciu o zachowane informacje dotyczące treści zawartej umowy o pracę w celu nauki zawodu. Nie zawiera ono informacji o terminie i formie ustania stosunku pracy. Ponowne rozpatrzenie sprawy st. chor. M. L. w oparciu o zebrany materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że przedłożone przez skarżącego dokumenty nie są dokumentami potwierdzającymi zakończony okres zatrudnienia w rozumieniu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych. W skardze do sądu administracyjnego M. L. zarzucił powyższej decyzji rażące naruszenie przepisów art. 7, 77 i 75 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał naruszenie przez organ przepisów § 2 i 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród żołnierzy zawodowych. Stwierdził, że katalog zamieszczony w § 3 ust. 1 rozporządzenia ma charakter przykładowy. W jego ocenie świadczy o tym użycie przez ustawodawcę zwrotu " w szczególności". Wobec tego skarżący dowodził, iż organ w toku postępowania administracyjnego winien był dopuścić przedłożone przez niego dokumenty zgodnie z art. 75 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji swojego postępowania organ naruszył przepisy art. 75 § 1, art. 7 i art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, co następuje. Sąd administracyjny stosownie do postanowień art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Kontrola ta przeprowadzona jest pod względem legalności, a zatem w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Z kolei po myśli art. 134 § 1 wyżej wymienionej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutem i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych ( Dz. U. nr 127, poz. 1325 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 tego aktu prawnego, do okresu czynnej służy wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej wlicza się zakończone okresy zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy; wymiar czasu pracy podlega zsumowaniu w przypadku równoczesnego wykonywania zatrudnienia u różnych pracodawców w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku. W myśl § 3 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia, dokumentami potwierdzającymi okresy, o których mowa w § 2 ust. 1, są w szczególności: 1) karta ewidencyjna; 2) świadectwo służby; 3) świadectwo pracy; 4) dyplom ukończenia studiów wyższych albo zaświadczenie lub inny dokument, określający w szczególności datę rozpoczęcia i zakończenia studiów lub programowy czas ich trwania. Wliczenie okresów, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2-4, do okresu czynnej służby wojskowej uprawniającego do nagrody jubileuszowej oraz ustalenie prawa do nagrody jubileuszowej następuje na podstawie decyzji organu, o którym mowa w art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (ust. 3). Z przedstawionego stanu prawnego wynika, że przepisy w enumeratywny sposób wyliczają okoliczności (stany faktyczne) zaliczone do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej (§ 2 ust. 1 rozporządzania) oraz wymieniają w przykładowy, niewyczerpujący sposób dokumenty potwierdzające wskazane wyżej okresy. O tym, że jest to wyliczenie przykładowe świadczy w bezsporny sposób użycie przez prawodawcę zwrotu "w szczególności" . W ocenie Sądu, przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe naruszało obowiązujące w tym względzie przepisy procesowe. Postępowanie w sprawie wliczenia wskazanych okresów do czynnej służby wojskowej przebiega według zasad ustalonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co nie może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle art. 75 k.p.a. niedopuszczalne jest stosowanie formalnej teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi ( w tym wypadku świadectwem pracy). Gdyby nawet przepis szczególny wprowadzał obowiązek korzystania z wskazanego rodzaju dowodu (co w analizowanym stanie prawnym nie miało miejsca), to nie wyłączałoby to zasad dopuszczalności innych dowodów. W analogicznej sprawie w orzecznictwie sądowym przyjęto, że nie ma przeszkód, aby oprócz dokumentów wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 w. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych dopuścić inne dokumenty i dowody na podstawie, których można byłoby potwierdzić okres zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2008 r. II SA/Bd 426/08, Lex nr 467380). W orzecznictwie i w doktrynie również zgodnie przyjmuje się, że świadectwo pracy nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 k.p.c. nawet wówczas, gdy wydane zostaje przez urząd administracji państwowej (wyrok z dnia 20 lutego 1991 r., I PR 422/90, nie publikowany). Nie zawiera ono elementów ocennych, a jedynie fakty wskazane w przepisie art. 97 Kodeksu pracy. Samo przez się nie tworzy praw podmiotowych ani ich nie pozbawia. Nie ma więc cech wyłączności w zakresie dowodowym w postępowaniu o realizację tych praw (uzasadnienie uchwały z dnia 28 września 1990 r., III PZP 15/90, OSNCP 1991, z. 4, poz. 45). Dowód przeciwko stwierdzeniom czy brakowi stwierdzeń w świadectwie pracy, jako dokumencie , w ramach postępowania o konkretne roszczenie może być przeprowadzony w każdym czasie, także po upływie terminów z art. 97 § 2¹ k.p. (patrz uzasadnienie uchwały z dnia 28 września 1990 r., III PZP 15/90, OSNCP 1991, z. poz. 45). Świadectwo pracy jest wyłącznie dowodem na to, że pracodawca podpisał oświadczenie stanowiące jego treść (wyrok SA w Warszawie z dnia 25 listopada 1997 r. III AUa 897/97). W świetle brzmienia analizowanych przepisów traktujących świadectwo pracy jako jeden z przykładowo wymienionych dowodów, ("w szczególności") nadawanie mu rangi wyłącznego środka dowodowego jest równoznaczne z naruszaniem prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię. W realiach sprawy skarżący zaoferował konkretne dowody, wskazując okoliczności stanowiące ich przedmiot. Tymczasem organy administracyjne błędnie przyjęły, że jedynym dokumentem, na podstawie którego można ustalić stan faktyczny sprawy jest świadectwo pracy, nie odnosząc się w ogóle do wniosków dowodowych skarżącego, i nie oceniając ich mocy. Zdaniem Sądu waloru takiej oceny nie można przypisać zawartym w końcowej części uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji wnioskom z "oceny dokumentów przedłożonych przez skarżącego." Błąd metodologiczny stanowiska organu polega na tym, że najpierw uznał wyłączną moc dowodową świadectwa pracy odnośnie do potwierdzenia okresów zaliczalnych do czynnej służby wojskowej, by następnie a priori zakwestionować przydatność dowodową innych niż świadectwo pracy dokumentów w tym względzie, zgodnie z przyjętą tezą. Tymczasem wnioskowanie organu powinno wynikać z wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między mini, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Mieści się w tym również porównanie różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności. Dopiero, jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ oceni moc dowodową dokumentów zawnioskowanych przez skarżącego i stosownie do wyników dokonanych ustaleń rozstrzygnie w przedmiocie wniosku strony co do zaliczenia (odmowy zaliczenia) wskazanego przezeń okresu zatrudnienia do czynnej służby wojskowej, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a", "c" oraz art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.