IV SA/Wr 113/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłków celowych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi Cz. W. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym 23% VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2011 r. nr [...], które po rozpatrzeniu odwołania A. J. (dalej skarżący) utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta O. z dnia [...] 2011 r. ([...]) odmawiającą umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, ustalonej decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...]. Wnioskiem z dnia 31 maja 2011 r. skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji o umorzenie w całości kwoty 1.050 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłków celowych, ustalonej decyzją z dnia [...] 2010 r. (Nr [...]). W toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zajmuje jednopokojowe mieszkanie. Jest osobą niezdolną do pracy. Legitymuje się orzeczeniem I grupy inwalidzkiej. Utrzymuje się z renty wojskowej w wysokości 1.762,98 zł. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2011 r. do 2 września 2011 r. wynika, że w lipcu 2011 r. poniósł wydatki z tytułu: opłat za gaz - 194,76 zł, energię elektryczną - 50 zł, telefon - 48,17 zł, raty kredytu 116,80 zł, uiszczenia składki na ubezpieczenie na życie 178,65 zł, alimentów na rzecz córki - 400 zł oraz zakupu lekarstw 117,45 zł. W sierpniu 2011 r. poniósł koszty związane z zapłatą za energię elektryczną 100 zł, za telefon 48,17 zł, z tytułu alimentów na córkę 400 zł, spłaty raty kredytu 116,80 zł oraz z tytułu uiszczenia składki na ubezpieczenie na życie 178,65 zł. Podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego skarżący poinformował pracownika socjalnego, że na wykupienie leków przeznacza miesięcznie od 2000 do 2400 zł. Nie przedstawił jednak żadnych dokumentów potwierdzających. Z akt sprawy wynika również, że we wrześniu 2011 r. skarżący zaciągnął kredyt w wysokości 9.276 zł z przeznaczeniem na finansowanie bieżących potrzeb konsumpcyjnych, zobowiązując się do jego spłacenia w 71 ratach miesięcznych w wysokości 204 zł. Decyzją z dnia [...] 2011 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, ustalonej decyzją z dnia [...] 2010 r. (Nr [...]). W uzasadnieniu podał, że sytuacja rodzinna, mieszkaniowa, zawodowa i zdrowotna wskazuje, że zwrot kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie stanowi dla skarżącego nadmiernego obciążenia. Ponadto organ wskazał, że do dyspozycji skarżącego po odliczeniu średnich, regularnych i udokumentowanych wydatków (tj. wydatków wynikających z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2011 r. do 2 września 2011 r., z tytułu opłat za gaz, energię elektryczną, telefon komórkowy, zakupu lekarstw, opłacenia składki na ubezpieczenie w C. SA, raty kredytu oraz alimentów płaconych na córkę) pozostaje kwota 788,24 zł, która przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osób samotnie gospodarujących. Jednocześnie organ poinformował skarżącego o możliwości ubiegania się o rozłożenie spłaty zadłużenia na raty. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie wnosząc o zmianę decyzji. W uzasadnieniu wyraził niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia przedstawiając swoją sytuację dochodową i zdrowotną. Wskazał między innymi, że płaci wyższą ratę kredytu od przyjętej przez organ, tj. 207 zł, a nie 116 zł, dodatkowo opłaca abonament za internet w wysokości 48,17 zł. Ponosi także koszty rehabilitacji. Ponadto podał, że przy ostatnim ataku radikulopatii nie był w stanie samodzielnie wykupić leków - korzystał z pomocy osób trzecich, stąd tylko w ostatnim stadium leczenia dokonał płatności za leki kartą. Dalej skarżący podniósł także, że ubiega się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, stąd bezzasadnym jest ocena jego sytuacji dochodowej pod kątem kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu podało, że myśl art. 104 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze. zm.), zwana dalej ustawą, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3). Natomiast stosownie do ust. 4 art. 104 ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć je na raty. W ocenie Kolegium odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie wnioskowanej ulgi w postaci całkowitego umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z powodu szczególnie uzasadnionego przypadku, zwłaszcza wystąpienia sytuacji, w której żądanie zwrotu stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie. Wykazanie okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku zasadniczo spoczywa na stronie. Rolą organu jest natomiast poinformowanie o konieczności przedstawienia dowodów potwierdzających okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz umożliwienie stronie przedłożenia takich dokumentów. Organ może bez udziału strony ustalić wysokość pobieranych przez nią świadczeń socjalnych (zwracając się o udzielenie informacji do odpowiednich organów), lecz nie jest w stanie bez jej udziału (przedłożenia przez nią np. rachunków potwierdzających czynione wydatki, recept itp.) ustalić ponoszonych przez nią wydatków. Kolegium Odwoławcze dokonało ponownej oceny dokumentów poniesionych wydatków tj. w miesiącu lipcu opłaty za gaz - 194,76 zł, energię elektryczną - 50 zł, telefon - 48,17 zł, raty kredytu 116,80 zł, uiszczenia składki na ubezpieczenie na życie 178,65 zł, alimentów na rzecz córki - 400 zł oraz zakupu lekarstw 117,45 zł. W miesiącu sierpniu za energię elektryczną 100 zł, za telefon 48,17 zł, z tytułu alimentów na córkę 400 zł, spłaty raty kredytu 116,80 zł oraz z tytułu uiszczenia składki na ubezpieczenie na życie 178,65 zł. Średnia kwota stałych, udokumentowanych wydatków strony, wynikająca z wyżej wyszczególnionych wydatków jednostkowych, przy uwzględnieniu obowiązującej od października wysokości raty kredytu (tj. 204,44 zł) wynosi 889 zł, a po doliczeniu składki na ubezpieczenie na życie, której koszt, zdaniem Kolegium, nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, wynosi 1.067,65 zł. Do dyspozycji strony pozostaje zatem kwota 695,31 zł. Wprawdzie podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego strona poinformowała pracownika socjalnego, że na wykupienie leków przeznacza miesięcznie od 2000 do 2400 zł, to jednak nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających faktyczne wydatki na leki. Zdaniem Kolegium z uwagi na wysokość stałego i regularnie otrzymywanego dochodu, w tym kwotę pozostającą do dyspozycji strony, po odliczeniu udokumentowanych i stałych wydatków oraz kwotę należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń 1.050 zł, zwrot jej nie stanowi nadmiernego obciążenia. Kwota dochodu, która pozostaje do dyspozycji strony, jest wyższa od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej - stanowiącej 477 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący nie zgodził się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o powołanie biegłego w zakresie księgowości i rachunkowości bankowej celem oceny finansowej skarżącego. W uzasadnieniu podał, że ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji są niezgodne ze stanem faktycznym i sytuacją w jakiej się znajduje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a). W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2011 r., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji wydanej na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2009r., nr 175 poz. 1362 ze zm.) dalej ustawa. Powyższy art. 104 ust. 4 ustawy stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzje w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust.1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Przepis ten odnosi się do należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, które podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1). Powołany art. 104 ust. 4 ustawy umożliwia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej ubieganie się o odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Ocenę zasadności wniosku i wybór sposobu jego załatwienia ustawodawca pozostawił uznaniu administracyjnemu. Wprawdzie w gestii organu pozostaje odmowa lub uwzględnienie wniosku zainteresowanego, nie oznacza to jednak jego dowolności przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu wydającego decyzję w ramach uznania administracyjnego jest uzasadnienie rozstrzygnięcia w sposób świadczący o wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych oraz zbadaniu i rozważeniu w sposób wyczerpujący wszystkich przesłanek przemawiających za zajętym stanowiskiem zgodnie z przepisami k.p.a., w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący z wnioskiem z dnia 31 maja 2011 r. wystąpił do organu Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie w całości kwoty 1.050 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłków celowych, ustalonej decyzją z dnia [...] 2010 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zajmuje jednopokojowe mieszkanie. Jest osobą niezdolną do pracy. Legitymuje się orzeczeniem I grupy inwalidzkiej. Utrzymuje się z renty wojskowej w wysokości 1.762,98 zł. Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2011 r. do 2 września 2011 r. stwierdzić należy, że w lipcu 2011 r. poniósł on wydatki z tytułu: opłat za gaz - 194,76 zł, energię elektryczną - 50 zł, telefon - 48,17 zł, raty kredytu 116,80 zł, uiszczenia składki na ubezpieczenie na życie 178,65 zł, alimentów na rzecz córki - 400 zł oraz zakupu lekarstw 117,45 zł. W miesiącu sierpniu poniósł wydatki na energię elektryczną 100 zł, za telefon 48,17 zł, z tytułu alimentów na córkę 400 zł, spłaty raty kredytu 116,80 zł oraz z tytułu uiszczenia składki na ubezpieczenie na życie 178,65 zł. Średnia kwota stałych, udokumentowanych jego wydatków, wynikająca z wyżej wyszczególnionych wydatków jednostkowych, przy uwzględnieniu obowiązującej od października wysokości raty kredytu (tj. 204,44 zł) wynosi 889 zł, a po doliczeniu składki na ubezpieczenie na życie, której koszt, nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, wynosi 1.067,65 zł. Wobec tego pozostaje skarżącemu kwota 695,31 zł. Podniesiony wydatek od 2000 do 2400 zł na wykupienie leków miesięcznie nie został przez skarżącego udokumentowany, zatem nie można go uznać. W ocenie Sądu uwzględniając stały dochód skarżącego co miesiąc z renty wojskowej w wysokości 1.762,98 zł, w tym kwotę pozostającą do dyspozycji strony, po odliczeniu udokumentowanych i stałych wydatków oraz kwotę należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń 1.050 zł, zwrot jej nie stanowi nadmiernego obciążenia. Kwota dochodu, która pozostaje do dyspozycji strony, jest bowiem wyższa od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej - wynoszącego 477 zł. Sąd oceniając zaskarżoną decyzję i ją poprzedzającą nie stwierdził, by organy orzekające odmawiając skarżącemu umorzenia nienależnie pobranych świadczeń przekroczyły granicę uznania określoną w art. 104 ust. 4 ustawy. Prawidłowo przyjęły, że w sprawie nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności. Z akt sprawy wynika, że o takich okolicznościach nie może być mowy w sytuacji, gdy wnoszący o umorzenie uzyskuje co miesiąc stały dochód z tytułu renty. Pomoc społeczna nie jest instytucją poprawy stanu majątkowego osób z niej korzystających. Ma służyć przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których osoby nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, zasoby i możliwości. W pierwszym rzędzie zatem każdy musi korzystać z własnych zasobów, a nie z pomocy społecznej. Z tego powodu skarżący nie ma racji twierdząc, że skarżona decyzja jest wadliwa, bo nie uwzględnia jego sytuacji. W takich realiach sprawy Sąd stoi na stanowisku, że na rzecz umorzenia zaległości związanych z nienależnie pobraną pomocą nie przemawiają żadne racje. Dodać należy, że podstawą umorzenia może być nadmierne obciążenie lub zniweczenie skutków pomocy u osoby ubiegającej się o takie rozstrzygnięcie. W przedmiotowej sprawie te okoliczności nie występują, zatem trafnie organy przyjęły, że wniosek skarżącego nie mógł być rozpoznany pozytywnie Odnosząc się natomiast do odmowy dopuszczenia przez Sąd na etapie postępowania dodatkowych dowodów, tj. wyznaczenie biegłego w zakresie księgowości i rachunkowości, trzeba zwrócić uwagę, że art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw do dopuszczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym dowodu z dokumentu, który w istocie ma charakter opinii biegłego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 października 2008 r. sygn. II SA/Lu 527/08 - LEX nr 499789) Podobnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, że nie mają tego waloru dowody, które w istocie mają charakter opinii biegłego (por. wyr. siedmiu sędziów NSA z dnia 25 września 2000 r., FSA 1/00, ONSA 2001, nr 1, poz. 1). W ocenie Sądu możliwość dopuszczenia na etapie postępowania sądowego dowodów dodatkowych ma służyć ocenie, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Przepis ten nie może być natomiast podstawą do kwestionowania ustaleń przyjętych przez organy orzekające i nie może służyć zwalczaniu ustaleń faktycznych, z którym strona się nie zgadza. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił. Orzeczenie o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu uzasadnia treść art. 250 wyżej cytowanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).