IV SA/Wr 114/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2016 r. sprawy ze M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia [...]czerwca 2015 r., nr [...] Prezydent Miasta W., działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a), art. 12, art. 19 ust. 1, art. 23 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) oraz art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), uznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone M.S. (zwanemu dalej strona lub skarżącym) za okres od 1 lutego 2015 r. do 28 lutego 2015 r. w kwocie 500,00 złotych za nienależne pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Powyższa decyzja została skierowana na adres: ul. [...]. Wobec niepodjęcia przesyłki w terminie, została ona zwrócona do nadawcy w dniu 30 czerwca 2015 r. i pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 26 czerwca 2015 r. Pismem wniesionym do organu w dniu 14 października 2015 r. skarżący wskazał, że decyzja została doręczona na adres przy ul. [...], podczas gdy w 2013 r. lub w 2014 r. wystąpił on o kierowanie korespondencji na adres przy ul. [...] i nigdy swojej dyspozycji nie cofnął. W dniu 5 listopada 2015 r. strona skarżąca wniosła odwołanie od opisanej na wstępie decyzji organu pierwszej instancji, składając je osobiście w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 134 w zw. z art. 129 § 2 k.p.a., stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że decyzja pierwszoinstancyjna skierowana na adres przy ul. [...] we W. została skutecznie doręczona stronie skarżącej w trybie art. 44 § 1 – 4 k.p.a. Po dwukrotnym awizowaniu przesyłki w dniach 12 i 22 czerwca 2015 r., została ona zwrócona do nadawcy i zasadnie pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 26 czerwca 2015 r. Kolegium uznało, że adres na jaki została skierowana decyzja Prezydenta W. był prawidłowy, gdyż w trakcie okresu świadczeniowego 2014/2015 strona jako adres swojego mieszkania podawała każdorazowo ul. [...], co znajduje potwierdzenie w podaniach kierowanych do organu pierwszej instancji, a w szczególności we wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego złożonym w dniu 13 października 2014 r. W takiej sytuacji nie było podstaw do przyjęcia, że adresem do korespondencji pozostaje ul. [...], gdyż oświadczenie wskazujące na ten adres wpłynęło do organu w dniu 14 października 2013 r. Ponownie zaś skarżący podał ten adres dopiero w piśmie z dnia 14 października 2015 r. Stąd też wobec uznania, że zakwestionowana decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 26 czerwca 2015 r., zaś odwołanie od niej wpłynęło w dniu 5 listopada 2015 r. należało stwierdzić, że strona uchybiła czternastodniowemu terminowi na jego wniesienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca zarzuciła zakwestionowanemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dające podstawę do jego wznowienia. Podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie dokonało analizy decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz jedynie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem skarżącego organ pomocy społecznej wysyłał wszelkie pisma na jego nieaktualny adres przy ul. [...], z którego został eksmitowany w dniu 23 września 2013 r. O nowym adresie korespondencyjnym przy ul. [...] skarżący zawiadomił organ w dniu 13 października 2013 r. Stary zaś adres figurował we wnoszonych przez niego później pismach, ale wyłącznie jako adres ostatniego meldunku. W dalszej części skargi strona odniosła się do zasadności decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji stwierdzając, że nie można uznać świadczeń alimentacyjnych pobranych za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć dłużnika alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia. Kolegium zwróciło również uwagę, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu, w związku z czym wniosło o jej odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie należy podkreślić, że skarga wniesiono została w niniejszej sprawie z zachowanie ustawowego terminu. Zakwestionowane postanowienie zostało bowiem skarżącemu doręczone w dniu 14 stycznia 2016 r. Trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi upływał zatem z dniem 13 lutego 2016 r., który wypadał w sobotę. W takiej sytuacji zastosowanie znajdował art. 83 § 2 p.p.s.a., stanowiący, że jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Stąd też obliczony na podstawie powyższego przepisu ostatni dzień terminu przypadał w poniedziałek, 15 lutego 2016 r. W tym dniu zaś skarżący nadał skargę w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, co było równoznaczne z wniesieniem jej do sądu (art. 83 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do dalszych rozważań trzeba podkreślić, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Tak zakreślone granice sprawy nie pozwalają Sądowi na dokonanie oczekiwanej przez stronę skarżącą kontroli decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 2015 r. uznającej świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego za nienależne pobrane. Obowiązkiem Kolegium, a następnie Sądu było zbadanie, czy skarżący wnosząc odwołanie uchybił w istocie czternastodniowemu terminowi na jego wniesienie. Dopiero przesądzenie tej kwestii może prowadzić w dalszej kolejności do oceny, czy wypłacone świadczenie było nienależne. Odbędzie się to jednakże w ramach kolejnej fazy przedmiotowego postępowania. Wówczas to – jeżeli zostanie wniesiona skarga – obowiązkiem Sądu będzie odniesienie się do sprawy merytorycznie, nie zaś wyłącznie formalnie, jak ma to miejsce w niniejszym postępowaniu. Podstawą prawną wydanego rozstrzygnięcia był art. 134 zd. 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Dodać przy tym należy, że odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 2 k.p.a.). Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości, niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 273/10 oraz z dnia 4 lutego 2014 r., sygn. akt 2126/12 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustalenie tej obiektywnej okoliczności, pomimo że nie jest poddane uznaniu administracyjnemu organu, powinno zostać oparte na podstawie niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego. W niniejszej zaś sprawie okoliczności faktyczne nie pozwalały na przyjęcie, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a. Warunkiem bowiem przyjęcia doręczenia za dokonane w rozumieniu art. 44 § 4 k.p.a. jest przede wszystkim prawidłowe oznaczenie adresu, pod który tę korespondencję należało przesłać. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w dniu 14 października 2013 r. przedłożył oświadczenie o ustanowieniu nowego adresu korespondencyjnego (ul. [...]), pod który należało kierować wszelką korespondencję adresowaną do niego. Mimo to, organ pierwszej instancji konsekwentnie przesyłał korespondencję na adres ostatniego miejsca zamieszkania skarżącego przy ul. [...], z którego – jak wynika to ze skargi – strona została wyeksmitowana w dniu 23 września 2013 r. Wbrew zatem twierdzeniom organu odwoławczego nie można było w sposób niepodważalny przyjąć, że czynności doręczenia dokonywane w toku postępowania przed organem pierwszej instancji były prawidłowe. Nie zmienia tego ani fakt, że skarżący podawał we wnoszonych przez siebie pismach adres zamieszkania przy ul. [...], ani że w aktach sprawy znajduje się adnotacja pracownika o ustaleniu nowego adresu korespondencyjnego. W pierwszym bowiem przypadku jako adres zamieszkania strona podawała ostatni adres stałego zameldowania. Na wnoszonych zaś formularza nie było rubryki na wpisanie adresu korespondencyjnego. W drugiej zaś sytuacji adnotacja urzędowa nie mogła – w realiach niniejszej sprawy – stanowić wystarczającego potwierdzenia zmiany oświadczenia strony o aktualnym adresie korespondencyjnym. Rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany był do wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości w zakresie ustalenia właściwego adresu korespondencyjnego. W tym celu winien jednakże pozyskać od strony dostatecznie jasne oświadczenie precyzujące tę kwestię. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zakwestionowane postanowienie zostało wydane z dokonaniem niewłaściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organ odwoławczy winien bowiem wziąć pod uwagę, że doręczenia w toku postępowania nie były kierowane pod adres korespondencyjny wynikający z oświadczenia skarżącego z dnia 14 października 2013 r., dotyczącego – co należy podkreślić – wszelkiej adresowanej do niego korespondencji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przyjmując zaś, że decyzja organu pierwszej instancji została prawidłowo pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, a w konsekwencji stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania, Kolegium naruszyło przepisy art. 44 § 4, art. 80 oraz art. 134 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania. Stąd też Sąd zobowiązany był do uchylenia postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy winien zbadać w pierwszej kolejności dopuszczalność wniesionego odwołania, a następnie wydać stosowne rozstrzygnięcie, uwzględniające ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Odnosząc się do wyrażonego przez skarżącego żądania zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego należy wyjaśnić, że zwrot tych kosztów w niniejszej sprawie nie przysługuje, albowiem strona była zwolniona z obowiązku ich poniesienia na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.