IV SA/Wr 119/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.j G. z dnia 05 stycznia 2010 r. nr . w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem K. W.. z dnia 30 października 2009 r. adresowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o udzielenie pomocy materialnej i żywieniowej z powodu niskiego dochodu. Decyzją działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy B. Zastępcy Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej B. z dnia 26 listopada 2009 r. Nr . .. wydaną z powołaniem się na przepisy art. 39 ust. 1, 2, art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 127, poz. 1055) odmówiono stronie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na żywność, obuwie zimowe, leki, energię elektryczną. Organ I instancji na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie komunalne i ponosi stałe opłaty w związku z utrzymaniem mieszkania w kwocie 160 zł miesięcznie oraz pokrywa koszty energii elektrycznej w wysokości 14,69 zł. Strona otrzymuje również dodatek mieszkaniowy w wysokości 49,11 zł miesięcznie, a jej dochód stanowi świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 729,52 zł. Dalej organ wskazał, że wysokość świadczenia rentowego zgodnie z decyzją ZUS z dnia 9 października 2009 r. jest zmniejszana o kwotę 417,94 zł z powodu pobranych zasiłków stałych i przekazywana na konto Ośrodka Pomocy Społecznej w B.. Tym samym stronie wypłacana jest kwota 311,58 zł . miesięcznie. W ocenie organu zapis art.8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej ośrodek nie pozwala na ustalenie innego dochodu niż wynikającego z decyzji przyznającej świadczenie, tj. w kwocie 729,52 zł., bowiem zgodnie z powołanym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób." Według organu skoro dodatek mieszkaniowy również jest wliczany do dochodu i rzeczywisty dochód strony wynosi 778,63 zł., to przekracza określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 477 zł. Końcowo organ pierwszej instancji wskazał, że analizował sytuację wnioskodawcy z uwzględnieniem przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, jednakże w jego ocenie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający udzielenie pomocy, bowiem wydatki na leki ponoszone przez stronę nie stanowią znacznego obciążenia budżetu. W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej strona zakwestionowała ustalenia organu co do wysokości jego dochodu , podnosząc że jego aktualny dochód wynosi kwotę 311,29 zł miesięcznie, a odmowa świadczeń skazuje go na śmierć głodową. Ponadto odwołujący zarzucił , że organ nie skorzystał z możliwości udzielenia mu zasiłku celowego specjalnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. decyzją z dnia 5 stycznia 2010 r. Nr ... utrzymało w mocy decyzję organu I instancji . W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy przytoczył brzmienie przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ustawy o pomocy, przywołując jednocześnie definicję legalną dochodu , zawartą w przepisie art. 8 ust. 3 tej ustawy . Według Kolegium istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest wyliczenie kwoty dochodu wnioskodawcy. W tym zakresie organ II instancji ustalił , że decyzją z dnia 4 czerwca 2009 r. nr ... przyznano K. W. zasiłek stały w kwocie 418 zł miesięcznie na okres od dnia 1 czerwca 2009 r. do dnia 28 lutego 2010 r. Na podstawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. G. z dnia 4 września 2009 r. ustalono , że K. W. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie brutto 846,73 zł miesięcznie. W wyniku podjętych dalszych czynności sprawdzających organ pierwszej instancji ustalił, że K. W. prawo do wymienionej renty posiada od dnia 1 lutego 2009 r., a jej wysokość wynosi 729,52 zł netto miesięcznie. W tych warunkach organ pierwszej instancji w dniu 22 września 2009 r. z urzędu wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uprawnienia K. W. do zasiłku stałego. W toku tego postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że K.W. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskał, wskutek rozpoznania jego wniosku z dnia 26 lutego 2009 r., na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2009 r., nr ...., przy czym za okres od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 31 lipca 2009 r. w lipcu 2009 r. i wrześniu 2009 r. wypłacono mu wyrównanie świadczenia. Po uzyskaniu powyższych informacji organ pierwszej instancji wydał decyzję o uchyleniu od dnia 1 czerwca 2009 r. decyzji przyznającej K. W. prawo do zasiłku stałego. Ponadto organ pierwszej instancji wstrzymał wypłatę zasiłku stałego oraz zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwrot kwoty 1.256,07 zł stanowiącej równowartość zasiłków stałych wypłaconych K.W. za czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r. Decyzją z dnia 9 października 2009 r., nr ...., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu z powodu pobranych zasiłków stałych od dnia 1 października 2009 r. zmniejszył wysokość renty pobieranej przez K. W. do wypłacanej kwoty 311,58 zł. Tym samym istotnie K. W. od października 2009 r. z tytułu potrąceń otrzymanych wcześniej zasiłków stałych za czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r. w łącznej kwocie 1.256,07 zł, ma wypłacane świadczenie rentowe w kwocie 311,58 zł. W powyższym zakresie organ II instancji wyjaśnił , że ustawodawca określając pojęcie dochodu w art. 8 ust. 3 ustawy wskazał, z jakich tytułów poszczególne kwoty pomniejszają dochód na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej. Wśród potrąceń ustawodawca nie wymienił kwot potrąceń dokonywanych z tytułu nadpłaconych wcześniej świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast na podstawie art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) ustawodawca jednocześnie nałożył na organ rentowy obowiązek potrącenia z wypłacanej renty z tytułu niezdolności do pracy kwoty zasiłku stałego wypłaconego na podstawie przepisów o pomocy społecznej za okres, za który przyznano prawo do renty. W ocenie organu odwoławczego nie ma podstaw prawnych do uznania, że dochód strony powinien być uwzględniany po dokonaniu opisanych potrąceń. W świetle tych okoliczności nie ma podstaw do przyznania odwołującemu się zasiłku celowego na wskazywane przez niego potrzeby. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że w każdym przypadku stwierdzenia przez organ pomocy społecznej, że dochód osoby wnoszącej o pomoc społeczną jest wyższy od kryterium dochodowego, powinien on z urzędu rozważyć możliwość udzielenia pomocy przeznaczonej dla osób i rodzin o dochodach przekraczających kryterium dochodowe (art. 41 ustawy). Wprawdzie w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji rozważał udzielenie takiej pomocy , lecz w ocenie organu odwoławczego, rozważania te nie mają waloru rozstrzygnięcia administracyjnego, albowiem organ pomocowy nie wydał decyzji o odmowie udzielenia takiej pomocy, a podane motywy takiej ewentualnej odmowy nie spełniają warunków rzeczowego rozpatrzenia sprawy. Tym bardziej ,że udzielenie takiej formy pomocy następuje w drodze uznania administracyjnego, a stanowisko organu powinno być uzasadnione merytorycznie i z odniesieniem do zebranych dowodów. Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez K.a K.ego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu . Skarżący podniósł zarzut wadliwości decyzji , wskazując że potwierdza to wyrok Sądu Okręgowego z dnia 14 stycznia 2010 r. , w którym uznano, że decyzja Kierownika OPS była przedwczesna, zaś ZUS powinien potrącać 25 % wynagrodzenia, a nie 60 %. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009 r. Nr, 175 poz.1362 ze zm.) (dalej zwaną ustawą o pomocy społecznej) pomoc społeczną udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z kolei przepis art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Ma zatem rację organ odwoławczy, kiedy stwierdza , że w pierwszej kolejności istotne jest wyliczenie dochodu strony . Wskazać w tym miejscu należy, że poczynione przez organy ustalenia dotyczące sposobu wyliczenia wysokości dochodu skarżącego - w świetle obowiązujących przepisów, jak również materiału aktowego zgromadzonego w sprawie - nie budzą wątpliwości Sądu. Dochód skarżącego, przy uwzględnieniu zasad dotyczących ustalania jego wysokości, a zawartych w art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej , wynosił kwotę 778,63 zł miesięcznie i tym samym przekraczał ustawową wysokość kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, która ustalona została w wysokości nie przekraczającej 477 zł. (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.09.127.1055)), mimo że skarżący faktycznie dysponuje mniejszą kwotą pieniężną, którą może przeznaczyć na własne utrzymanie. Wobec powyższego, zasadnie zatem organy obu instancji uznały, że w realiach badanej sprawy nie wystąpiła przesłanka, o której stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej . W pierwszej kolejności orzekające w sprawie organy zasadnie zbadały, czy okoliczności sprawy uzasadniają realizację zgłoszonego przez skarżącego żądania – tj. udzielenia pomocy materialnej - w formie przyznania zasiłku celowego , o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 cytowanej regulacji. Zgodnie z tym przepisem wspomniane świadczenie przyznawane jest na realizację niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wprawdzie zgodzić należy się z tym , że przekroczenie kryterium dochodowego stanowi negatywną przesłanką do przyznania zasiłku celowego, jednakże w analizowanej sprawie uszło uwadze organów , że wszelkie działania podejmowane na podstawie powołanej ustawy stanowią szeroko rozumianą pomoc. Organ pomocy społecznej ma zatem obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc i ta indywidualna ocena winna być dokonana w oderwaniu od kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów. Należy bowiem pamiętać, że przekroczenie kryterium dochodowego nie zamyka stronie możliwości uzyskania specjalnego zasiłku celowego. W przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazano wprost, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W przypadku, gdy z ustaleń poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów wynika, że kryterium dochodowe zostało przekroczone, rolą organu pomocowego jest ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy wskazać należy, że decyzja pierwszo - instancyjna obejmuje swym zakresem odmowę przyznania zasiłku celowego na żywność, obuwie zimowe, leki, energię elektryczną, a w jej podstawie prawnej organ pierwszej instancji powołał między innymi przepis art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem w uzasadnieniu tej decyzji znajduje się lakoniczne stwierdzenie , że organ rozważał możliwość udzielenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej udzielenia specjalnego zasiłku celowego, jednakże nie stwierdził aby w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający przyznać specjalny zasiłek celowy. Wskazana argumentacja, w świetle zakresu rozstrzygnięcia i powołanej podstawy prawnej uniemożliwia dokonanie kontroli z punktu widzenia przepisów prawa normujących przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Zwraca uwagę na to również organ odwoławczy, wskazując w uzasadnienie zaskarżonej decyzji, że organ pierwszej instancji w tym zakresie nie wydał decyzji, a stanowisko organu pierwszej instancji jest niewystarczająco umotywowane, stwierdzając jednocześnie, że skarżący faktycznie dysponuje środkami pieniężnymi w kwocie, która jest niższa od kryterium dochodowego. Jednakże zestawienie treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji z treścią rozstrzygnięcia zasługuje na dezaprobatę Sądu . Organ odwoławczy wskazuje bowiem, że organ pierwszej instancji w powyższym zakresie nie dokonał właściwych ustaleń, jednakże mimo tego utrzymuje w mocy decyzję pierwszo instancyjną, pomimo podniesionego w odwołaniu zarzutu , że organ nie rozważył możliwości udzielenia tego rodzaju pomocy. Ustalenia w powyższym zakresie powinny znaleźć odzwierciedlenie bezpośrednio w treści rozstrzygnięcia, jak również w jego uzasadnieniu, chociażby z tego powodu, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu brak wystarczających ustaleń w zakresie możliwości przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego uniemożliwiały organowi odwoławczemu wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe implikuje stwierdzeniem , że obie wydane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, a ich uzasadnienia nie spełniają wymogów wskazanych w art. 107 § 3 Kpa. W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd odstąpił od orzekania w przedmiocie jego wykonalności.