IV SA/Wr 128/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [..], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 8 czerwca 2017 r. Sąd odrzucił skargę L. G., czyli męża strony skarżącej M. G., z uwagi na to, że stroną postępowania jest wyłącznie skarżąca, a nie jej małżonek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 października 2017 r. oddalił skargę strony skarżącej. W niniejszej sprawie przyjęto, że na urzędowych formularzach, które wpłynęły do Sądu w dniach 12 grudnia 2017 r. (k- 66) i dnia 25 stycznia 2018 r. (k- 75) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu złożyła strona skarżąca, czyli M. G., zwłaszcza, że powyższym wyrokiem Sąd oddalił skargę skarżącej, a nie skargę jej męża, która została już odrzucona wcześniejszym postanowieniem Sądu z dnia 8 czerwca 2017 r.(k-30). Powyższe wynika z tego, że pierwszy wniosek złożył i podpisał mąż skarżącej, który na obecnym etapie postępowania sądowego występuje charakterze pełnomocnika skarżącej. Wniosek ten, w odpowiedzi na pismo starszego referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2018 r. wzywające do uzupełnienia braku formalnego poprzez podpisanie go przez stronę skarżącą został następnie podpisany przez stronę skarżącą, co nastąpiło poprzez przesłanie do Sądu podpisanej przez skarżącą w rubryce nr 15, obejmującej podpis wnioskodawcy, kopii pierwszego formularza. Z uzasadnienia wniosku złożonego na formularzu wynika, że skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem (pełnomocnikiem). W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podano, że skarżąca otrzymuje pensję w wysokości [...] zł, a jej mąż (pełnomocnik) emeryturę w kwocie [...] zł a ich wspólny miesięczny dochód netto wynosi [...] zł. W rubryce nr 11 formularza obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podano, że koszty utrzymania domu wraz z ogrzewaniem i mediami wynoszą około 1100 zł , telefon i Internet 130 zł, bilet miesięczny syna na dojazd [...] 80 zł, ubezpieczenie samochodów i koszty eksploatacji 100 zł, dojazd skarżącej do [..] 200 zł, ubezpieczenie emerytalno - zdrowotne 420 zł, podatek od nieruchomości 26 zł, leki małżonków ponad 50 zł. W rubryce tej podano, że powyższe koszty wynoszą łącznie 2106 zł oraz że skarżąca i jej mąż posiadają [...]. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika natomiast, że skarżąca i jej mąż posiadają rozdzielność majątkową i wspólnie ponoszą koszty utrzymania rodziny (rubryka nr 9) oaz że skarżąca otrzymała w spadku dom [...] na działce o powierzchni [...], [...] oraz dwie działki [..] zakwalifikowane jako [..] o powierzchni [...] i że wartość tych nieruchomości ze względu na ich położenie jest niższą niż [..] zł. Maż skarżącej podał, że posiada dom o powierzchni [...] m2 w trakcie remontu i działkę [...] o powierzchni [...] ha z domem i 2 budynkami [...] o wartości około [...] zł. W rubryce nr 7.2.1 wykazano oszczędności w kwocie [...] zł. Ponadto w treści formularza w rubryce nr 4, obejmującej uzasadnienie wniosku o prawo pomocy, podano argumenty dotyczące sposobu obliczania dochodu w celu uzyskania świadczenia wychowawczego w związku z powyższym wyrokiem Sądu. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest rzeczywista, aktualna sytuacja dochodowa jej rodziny. Skarżąca nie nadesłała bowiem żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość jej aktualnego dochodu wykazanego w rubryce 10 formularza jako dochód z tytułu "pensji" oraz żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość aktualnego dochodu jej męża z tytułu emerytury. Nie wyjaśniła tym samym, czy uzyskuje również dodatkowe dochody z innych źródeł oraz czy obecnie otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko[...]. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wnioskodawcy ze wszystkich źródeł. Powyższe nie powala także na ustalenie, czy aktualne dochody rodziny skarżącej kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca nie nadesłała również wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych za okres ostatnich czterech miesięcy oraz zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej strony wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych oraz zeznania podatkowego, przy czym w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wyciąg z rachunku bankowego męża z 2014 r. np. za wrzesień, październik, listopada 2014 r., na który wpływa emerytura męża, a w aktach niniejszej sprawy sądowej (k-5 do k-14) informacja o obliczeniu podatku przez organ rentowy PIT-40A za 2014 r. otrzymana przez męża, decyzje o waloryzacji [...] emerytury męża za z 2014 r., 2015 r. i 2016 r. oraz wyciągi z konta bankowego męża z poprzednich lat tj.: z 2013 r. (październik, listopad), z 2014 r. (marzec, kwiecień , maj), z 2015 r. (marzec, kwiecień) i od 27 marca do 27 kwietnia 2016 r. na który wpłynęła emerytura męża w kwocie 2377,24 zł (k- 13) oraz decyzja o rozliczeniu rocznym [...] emerytury za rok 2014 r. Dokumenty te nie odzwierciedlają aktualnej obecnej sytuacji finansowej męża skarżącej. Brak tych danych nie pozwala także na ustalenie, czy oszczędności skarżącej i jej męża kształtują się w kwocie [...] zł podanej we wniosku o prawo pomocy. Żądanie tych danych miało na celu ustalenie sytuacji majątkowej strony w dłuższym okresie czasu i ustalenie czy strona jest w stanie poczynić rezerwy finansowe na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Brak tych danych nie pozwala tym samym na wiarygodną ocenę jak kształtuje się pełna sytuacja dochodowa skarżącej obejmująca także w niniejszej sprawie sytuację męża. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego, co zresztą podkreślone zostało w rubryce nr 9 rozpoznawanego obecnie wniosku o prawo pomocy. Do tych wydatków należy zaliczyć również wydatki dotyczące kosztów sądowych z tytułu prowadzenia postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Naczelny Sąd Administracyjny, w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przy badaniu zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11). W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze męża skarżącej (pełnomocnika). Skarżąca nie nadesłała również żadnych dokumentów potwierdzających wysokość szczegółowych wydatków związanych z utrzymaniem, co nie powala na ocenę, czy kształtują się one w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Ponadto stan majątkowy skarżącej i jej męża obejmujący: oszczędności, dom, działkę [...] i budynki [...], [...], dom [...] skarżącą [...] wraz działką [...] nie pozwala na przyjęcie, iż strona znajduje w trudnej sytuacji finansowej. Poza tym skarżąca nie nadesłała ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie z jakiego tytułu i w jakiej wysokości jest płatnikiem tego podatku. Wątpliwości tych nie usuwa twierdzenie zawarte w rubryce nr 11 formularza, iż podatek od nieruchomości wynosi 26 zł miesięcznie. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Nie przeczy temu okoliczność, że pismem referendarza sądowego wezwano do nadesłania dokumentów źródłowych męża skarżącej, skoro mąż działa w charakterze pełnomocnika i pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, a przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę sytuację dochodową osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów, w pkt I sentencji, należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.