IV SA/Wr 13/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędzia WSA Lidia Serwiniowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. D. o wyłączenie referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: Ewy Orłowskiej oraz Michała Kazka od orzekania w kwestii przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. D. na czynność Dyrektora Generalnego D. Urzędu Wojewódzkiego we W. polegającą na niedopuszczeniu do trzeciego etapu konkursu na stanowisko starszego specjalisty do spraw wydawania decyzji z zakresu mienia zabużańskiego w Wydziale Mienia Zabużańskiego w Oddziale Mienia Zabużańskiego i Uwłaszczeń D.Urzędu Wojewódzkiego we W. postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie ww. referendarzy sądowych. Wnioskiem z dnia 8 września 2017 r. D. D. (zwany dalej stroną, skarżącym lub wnioskodawcą) wystąpił o wyłączenie referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: Ewy Orłowskiej i Michała Kazka od orzekania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zainicjowanej przez niego sprawie ze skargi na czynność Dyrektora Generalnego D. Urzędu Wojewódzkiego we W.podjętą w ramach postępowania konkursowego na stanowisko starszego specjalisty. Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawca wskazał, że wymienieni referendarze sądowi odmówili mu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, pomimo tego, że inne sądy oceniły jego sytuację materialną jako uprawniającą do udzielenia takiego zwolnienia m.in. w sprawie o sygnaturze akt I C 1279/16. Zdaniem wnioskodawcy, postawa referendarzy sądowych tutejszego sądu nie daje się wytłumaczyć względami obiektywnymi. Dlatego też ma on do czynienia z brakiem bezstronności z ich strony, co z kolei czyni zasadnym wniosek o ich wyłączenie. Referendarze sądowi: Ewa Orłowska oraz Michał Kazek w dniu 12 września 2017 r. złożyli oświadczenia, w których wskazali, że w sprawie nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki ustawowe uzasadniające wyłączenie ich od orzekania w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 1 – 7 w zw. z art. 24 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), referendarz sądowy jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Stosownie do art. 19 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 sąd wyłącza referendarza sądowego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W myśl art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a. o wyłączeniu referendarza sądowego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez referendarza sądowego, którego wniosek dotyczy. Jak zaś stanowi art. 24 § 1 p.p.s.a., przepisy rozdziału 5 działu I ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stosuje się odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referendarza sądowego oraz prokuratora. Rozpoznając przedmiotowy wniosek w kontekście zarówno ustawowych przesłanek wyłączenia referendarza sądowego, a także w odniesieniu do przyczyn przemawiających za jego wyłączeniem na żądanie strony, sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wyłączenia referendarzy sądowych: Ewy Orłowskiej i Michała Kazka. Powoływana w żądaniu strony argumentacja, że w sprawie zachodzą wątpliwości co do ich bezstronności z uwagi na orzeczenie przez nich o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy w innych sprawach uzyskuje on taką pomoc, nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że błędne jest stwierdzenie skarżącego jakoby oboje wymienieni przez niego referendarze sądowi odmówili przyznania mu prawa pomocy. Jak bowiem wynika z akt sprawy, jedyne postanowienie odmawiające stronie przyznania prawa pomocy wydała w dniu 2 grudnia 2016 r. referendarz sądowy Ewa Orłowska. Drugi ze wskazanych przez wnioskodawcę referendarzy sądowych skierował zaś do niego jedynie wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu i nie wydał dotychczas żadnego orzeczenia, tym bardziej orzeczenia odmawiającego stronie zwolnienia od kosztów sądowych. Już choćby z tego powodu należałoby uznać żądanie wyłączenia referendarza sądowego Michała Kazka za pozbawione podstaw. Odnosząc się z kolei do kwestii wyłączenia referendarza sądowego Ewy Orłowskiej należy podkreślić, że wydane przez nią rozstrzygnięcie nie było orzeczeniem subiektywnym, pozbawionym jakichkolwiek podstaw faktycznych, czy prawnych. Z jego uzasadnienia wynika bowiem jakie okoliczności przemawiały za odmową przyznania prawa pomocy oraz które z przepisów ustawy procesowej znajdowały w sprawie zastosowanie. Podkreślić przy tym należy, że powyższe orzeczenie zostało poddane kontroli sądowej, gdyż skarżący wniósł w tej sprawie sprzeciw. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego zostało jednak utrzymane w mocy postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 28 grudnia 2016 r. Dodać także trzeba, że okoliczność wydania przez sędziego bądź referendarza sądowego rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwania strony skarżącej nie może stanowić podstawy do jego wyłączenia. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1359/14 oraz z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt II OZ 878/17) Po drugie trzeba zauważyć, że z samego faktu zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych przez inny sąd w zupełnie innej sprawie nie można wnioskować o stronniczości referendarzy sądowych wykonujących swoje czynności w tutejszym Sądzie. W każdej z rozpoznawanych spraw mogą bowiem istnieć odmienne okoliczności faktyczne, które mają istotne znaczenie przy ocenie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Nie bez znaczenia pozostaje również, że skarżący odwołuje się do zwolnienia uzyskanego przed sądem powszechnym, gdzie zastosowania nie znajdują przepisy ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd też domaganie się tylko i wyłącznie na tej podstawie wyłączenia referendarzy sądowych nie było – w ocenie Sądu – uzasadnione. Po trzecie w końcu należy zauważyć, że oboje referendarzy sądowych złożyło stosowne oświadczenia podając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki ustawowe, które mogłyby stanowić podstawę do ich wyłączenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się już pogląd, który Sąd w niniejszym składzie w pełni akceptuje, że jeśli sędzia (referendarz sądowy) którego dotyczy wniosek o wyłączenie złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenie nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II OZ 1474/06, z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10 oraz z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GZ 471/13). Mając powyższe rozważania na uwadze oraz działając na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.