IV SA/Wr 135/13
WyrokWSA we Wrocławiu2013-11-06
Skład orzekający: Julia Szczygielska, Ewa Kamieniecka, Maria Tkacz-Rutkowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy deportacja do pracy przymusowej na terenach okupowanych przez III Rzeszę stanowi podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego?Ratio decidendi
Sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, lecz o legalności decyzji. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja organu o odmowie uchylenia decyzji odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich została wydana w trybie nadzwyczajnym po wznowieniu postępowania. Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie stanowi nowych okoliczności faktycznych ani nowych dowodów, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania uprawnień. Deportacja do pracy przymusowej, choć stanowiła represję, nie jest traktowana przez ustawę o kombatantach jako represja kombatancka ani represja zrównana z działalnością kombatancką, chyba że spełnia ściśle określone przesłanki dotyczące pobytu w miejscach odosobnienia o charakterze eksterminacyjnym lub pozostawania w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o przyznanie uprawnień kombatanckich, jednak organ odmówił przyznania tych uprawnień decyzją z 1999 r. Po wielokrotnych postępowaniach i uchyleniach decyzji przez sąd administracyjny, organ wznowił postępowanie. Ostatecznie, decyzją z 2012 r., organ odmówił uchylenia decyzji z 1999 r., uznając, że przedstawione przez skarżącą dowody (m.in. dotyczące deportacji do pracy przymusowej) nie spełniają przesłanek określonych w ustawie o kombatantach jako represje kombatanckie. Zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z 2013 r. utrzymała w mocy decyzję z 2012 r. Skarżąca zarzuciła krzywdzące traktowanie i niezrozumiałość przepisów prawnych.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), Sędziowie : Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Protokolant : st. sekr. sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. oddala skargę; II. przyznaje adw. [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 ( słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2013r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując się na przepis art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz.400), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2012r. Nr [...] o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] 1999r., Nr [...] o odmowie przyznania [...] uprawnień kombatanckich.
Uzasadniając swe rozstrzygnięcie, organ wskazał, że decyzją z dnia [...] 1999r., Nr [...] Kierownik Urzędu odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Następnie decyzją z dnia [...] 2003r. Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu działając w trybie art. 154 § 1 k.p.a. odmówił uchylenia w/w decyzji o odmowie przyznania wnioskowanych uprawnień. Decyzja z dnia [...] 2004r. została zaskarżona do WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 8 lutego 2006r., sygn. akt IV SA/Wr 735/04 - oddalił skargę.
Z kolei decyzją z dnia [...] 2008r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] 2008 r. Kierownik Urzędu umorzył postępowanie w sprawie. Decyzja ta została zaskarżona do WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 25 marca 2009r., sygn. akt IV SA/Wr 6/09 oddalił skargę.
W piśmie z 28 czerwca 2009r. skarżąca po raz kolejny wniosła o przyznanie uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi organ zwrócił się do strony o wskazanie trybu zmiany w/w ostatecznej decyzji z dnia [...] 1999r. Jednakże w odpowiedzi strona nie wskazała żadnego z trybów. Z uwagi na brak ustawowych podstaw do wznowienia postępowania, jak też wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, stosownie do przepisu art. 235 § 1 k.p.a. - podanie strony uznane zostało za wniosek o zmianę decyzji w trybie przepisów art. 154 k.p.a.. Postępowanie zostało umorzone decyzją z dnia [...] 2009r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] 2010r. Zainteresowana zaskarżyła powyższą decyzję do WSA we Wrocławiu, jednak w wyniku nieuiszczenia w terminie wpisu sądowego Sąd postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010r., sygn.akt IV SA/Wr 71/10 skargę odrzucił.
Strona w maju 2010r. ponownie zwróciła się do organu w przedmiocie uprawnień kombatanckich. Organ w czasie wymiany korespondencji, w której strona nie wskazała trybu postępowania, pouczył w piśmie z dnia 12 lipca 2010r., iż na podstawie art. 235 § 1 k.p.a. zakwalifikuje wniosek pod art. 154 § 1 k.p.a.. Organ powołując się na przepis art. 235 k.p.a. w związku z art. 154 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne decyzją z dnia [...] 2010r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] 2010r.
Na opisaną wyżej decyzją, zainteresowana wniosła skargę do WSA we Wrocławiu, który to Sąd wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011r., sygn. akt IV SA/Wr 643/10 uchylił obie w/w decyzje.
Organ rozpatrując ponownie sprawę – realizując wytyczne Sądu, po ustaleniu trybu postępowania w wyniku przesłuchania strony, wydał w dniu 1 sierpnia 2011 r. postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] 2011r.
Postanowienia te zaskarżone przez stronę do WSA we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2012r., sygn. akt IV SA/Wr 740/11 - zostały uchylone. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wytyczne dotyczące ustalenia, czy pismo z Polskiego Czerwonego Krzyża datowane na [...] 2010r. spełnia przesłankę z art. 148 § 1 k.p.a. Organ wykonując wytyczne Sądu, po uzyskaniu odpowiedzi od strony, która z uwagi na wiek nie była w stanie odpowiedzieć konkretnie na pytanie, postanowił, że właściwym będzie wznowienie postępowania (co nastąpiło postanowieniem z 9 sierpnia 2012r.) i wyjaśnienie okoliczności przedstawionych przez zainteresowaną w sposób merytoryczny. Organ przeprowadził dowód z przesłuchania strony – [...] oraz świadków [...] i [...] (jej braci). W celu uzyskania dodatkowych informacji organ zwrócił się także do Archiwum Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie o przesłanie kserokopii dokumentów, które złożyła strona w tej instytucji, a także dokonał przeglądu akt administracyjnych z postępowania w sprawie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego za deportację do pracy przymusowej na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Decyzją z dnia [...] 2012 r., Nr [...] z powołaniem się na przepis art.151 § 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy o kombatantach (...) - Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] 1999r., Nr [...] o odmowie przyznania [...] uprawnień kombatanckich.
Skarżąca zwróciła się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Organ rozpatrując ponownie sprawę stwierdził, że wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Powołując się na przepis art. 16 k.p.a. organ wskazał, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Przepisy dotyczące przywołanych instytucji mają charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, która tylko w drodze wyjątku i w ściśle określonych przypadkach pozwala na wzruszenie decyzji ostatecznej i jako takie - zgodnie z rzymską paremią exceptiones non sunt extende - nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ stwierdził, że wznowienie postępowania stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych i może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w k.p.a. (art. 16 § 1). Wiąże się to także z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a.. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania mające charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, które w drodze wyjątku i tylko w określonych sytuacjach dopuszczają możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, o czym stanowi art. 149 § 1 k.p.a..
Organ podkreślił, że w toku postępowania uzupełnił dokumentację między innymi o przesłuchanie strony oraz świadków podanych przez samą zainteresowaną. W czasie przesłuchania, które odbyło się w dniu 5 września 2012r. w Urzędzie Miasta W. zainteresowana zeznała, że pomimo dokumentów przedstawionych wcześniej w postępowaniu, a wytworzonych przez władze radzieckie, a także pomimo swoich wcześniejszych oświadczeń o pochodzeniu żydowskim bądź ukraińskim, jej rodzice, rodzina, a tym samym ona, byli pochodzenia polskiego i porozumiewali się po polsku. Zamieszkiwali przed II wojną światową tereny dzisiejszej Ukrainy i w wyniku wysiedleń dokonanych przez wojsko trafili do obozu pracy przymusowej, gdzie jej ojciec pracował. Matka strony nie pracowała. Po pewnym okresie czasu zainteresowana sama trafiła do pracy przymusowej wraz z siostrą, ale w innym obozie. Pracowała tam na kuchni, obierając między innymi ziemniaki. Po zajęciu obozu przez Armię Czerwoną zainteresowana wraz z siostrą trafiły do obozu wojskowego, jak twierdzi zainteresowana [...]. Jako, że były niepełnoletnie, nie miały rodziców, a pochodziły z terenów byłego województwa l. zostały wywiezione do sierocińca w [...] w obwodzie s., a następnie do podobnej placówki w obwodzie cz. Do Polski wróciły w 1959 roku.
Zdaniem organu, kwestia pobytu zainteresowanej w sierocińcach radzieckich była już kwestią postępowania administracyjnego. Obecnie Kierownik Urzędu wznowił postępowanie, aby ustalić kwestię związaną z pobytem w obozie hitlerowskim. Ze zgromadzonych w sprawie materiałów, tak zarówno opisów strony, przesłuchania samej zainteresowanej, zeznań świadków, czyli braci zainteresowanej, a to [...] i [...], pisma Polskiego Czerwonego Krzyża z dnia 26 września 2012r. oraz akt przedstawionych przez zainteresowaną w Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie wynika, że w/w przebywała w obozie pracy przymusowej jako osoba uznana, przez okupanta hitlerowskiego, za zdolną do pracy. Potwierdza to przyznane skarżącej decyzją z dnia [...] 2001r. świadczenie pieniężne za deportację do pracy przymusowej w wymiarze maksymalnym za okres od marca 1943r. do kwietnia 1945r. w obozie dla robotników przymusowym w J.
Organ wskazał przy tym, że strona starając się o powyższe świadczenie pieniężne podnosiła, że początkowo zaraz po wysiedleniu przebywała w obozie w K., jednak w trakcie przesłuchania nie potrafiła wskazać, jaki to był obóz, stwierdziła tylko, że był ogrodzony. Brak jest w aktach sprawy dodatkowych informacji na temat tego obozu, jednak analiza zgromadzonego materiału dowodowego pozwala w ocenie organu stwierdzić, iż był to obóz przejściowy dla osób kierowanych do pracy przymusowej.
Zdaniem Kierownika Urzędu, nowy dowód będący podstawą wznowienia postępowania - pismo PCK z dnia 30 grudnia 2010r., nie stanowi podstawy do uchylenia w/w decyzji własnej z dnia [...] 1999r. Nie stanowi on bowiem dowodu na okoliczność pobytu strony w miejscu odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy o kombatantach (...). Ponadto zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 5 lat. Tym samym Kierownik Urzędu z przyczyn formalnych nie mógłby uchylić decyzji własnej z dnia 16 listopada 1999 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.
W konsekwencji powyższego, organ powołując się na przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, stwierdził, że analiza zebranego materiału dowodowego nie daje podstaw do przyjęcia, iż [...] w okresie okupacji przebywała w obozie, który spełniałby przesłanki określone w tymże przepisie, stąd Kierownik Urzędu orzekł jak na wstępie.
Skargę na powyższą decyzję wniosła [...], zarzucając, że zaskarżona decyzja jest dla Niej krzywdząca z tego to przede wszystkim powodu, że choć wszystkie dokumenty tak z Niemiec, jak i byłego ZSRR były w Urzędzie do Spraw Kombatantów, to sprawa uprawnień kombatanckich nie była dla Niej pozytywnie załatwiana. Skarżąca podkreśliła, iż ma [...]lata, nie posiada wykształcenia prawniczego, stąd powoływanie się przez organ na, cyt.: "(...) jakieś paragrafy (...)" , jest dla Niej niezrozumiałe.
Skarżąca podnosząc , że nie pamięta dokładnie wszystkich zdarzeń, podkreśliła, iż nie wie dlaczego musiała pracować jako pomoc kuchenna, choć wie, że to było bardzo krótko. Później nie pracowała już nigdzie tylko przebywała w łagrze, gdzie były drewniane piętrowe łóżka, a jedynym posiłkiem w ciągu dnia była tylko zupa. Z tego łagru po wkroczeniu Armii Czerwonej zabrano Ją do łagru wojskowego we Frankfurcie n/Odra, gdzie pracowała (sprzątała) przy koniach. W tym to zaś łagrze za drobne przewinienia była dotkliwie karana (bicie po całym ciele), a skutkiem czego było pękniecie bębenka w uchu i powstałe w związku z tym problemy ze słuchem. Skarżąca stwierdziła, że tak było do czasu wywiezienia Jej do ZSRR, gdzie została umieszczona w Domu Dziecka. Do skargi skarżąca załączyła kserokopie pisma z Polskiego Czerwonego Krzyża, Kartę Wolności Wyjazdu do Polski, Zaświadczenie Przymusowej Pracy oraz pismo z Towarzystwa Czerwonego Krzyża – Centrum Poszukiwań i Informacji.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Działając zaś w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270/, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga [...] nie może być uwzględniona, jako że uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności, przez Sąd następuje tylko w razie istnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 p.p.s.a./. Takie zaś wady i uchybienia nie występują w niniejszej sprawie.
Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest to, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu z dnia [...] 2012r. wydane zostały w trybie nadzwyczajnym, to jest po wznowieniu postępowania administracyjnego na wniosek /żądanie/ skarżącej .
Jak trafnie zauważył organ, wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją administracyjną ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte wadliwością. Ponieważ instytucja ta stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, owa wadliwość musi mieć charakter kwalifikowany, a jej rodzaje zostały wyczerpująco wyliczone w przepisach prawa procesowego. O ile w postępowaniu zwykłym głównym przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie w trybie przewidzianym w prawie procesowym i zgodnie z przepisami prawa materialnego sprawy administracyjnej, to przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Postępowanie to ma własną odrębną podstawę prawną i polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ostateczną decyzją w celu sprawdzenia, czy któraś z wad wymienionych wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. nie wpłynęła na treść decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Znamienne jest także i to, że postępowanie toczące się na skutek wniosku o wznowienie jako postępowanie odrębne, nie stanowi prostej kontynuacji postępowania zakończonego decyzją ostateczną.
Powołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. W przepisie tym występują zatem dwa odrębne człony - nowe okoliczności i nowe dowody - określone alternatywnie. Zgodnie zaś z poglądami prezentowanymi w literaturze prawniczej - nowymi okolicznościami lub nowymi dowodami są okoliczności lub dowody nowo ujawnione lub pierwszy raz zgłoszone przez stronę (np. B. Adamiak, J. Borkowski: K.p.a., Komentarz, Warszawa 2006).
Niesporne jest w niniejszej sprawie, że ostateczną decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 1999r., Nr [...] z powołaniem się m.innymi na przepis art.4 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142 ze zm.), odmówiono skarżącej przyznania uprawnień wynikających z w/w ustawy, stwierdzając, że wnioskodawczyni nie była osobą represjonowaną w rozumieniu w/w przepisu, jak i nie przedstawiła dowodów potwierdzających pobyt w hitlerowskim obozie i w getcie w S.
Z akt sprawy niewątpliwie również wynika, że zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje poprzedzone były wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2012r., sygn.akt IV S.A./Wr 740/11.
Organ związany w/w wyrokiem (art.153 p.p.s.a) przeprowadził w myśl wytycznych Sądu pogłębione postępowanie, poprzez wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania zakończonego opisaną wyżej decyzją z dnia [...] 1999r., jak i spowodował złożenie zeznań tak przez stronę skarżącą, jak i zawnioskowanych przez Nią świadków, a także występował do określonych podmiotów w celu uzyskania dowodów na potwierdzenie wywodów skarżącej.
Opierając się na powyższych ustaleniach, a szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji, organ zasadnie powołując się na przepis art.151 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekł o odmowie uchylenia we wznowionym postępowaniu administracyjnym ostatecznej decyzji z dnia [...] 1999r., Nr [...] o odmowie przyznania skarżącej uprawnień wynikających z w/w ustawy o kombatantach (...).
Zważyć należy, że postępowanie powyższe prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 400), zwaną dalej ustawą. Ustawa ta reguluje uprawnienia kombatantów – osób, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 ustawy) oraz, co wynika z jej nazwy, uprawnienia niektórych osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. I tak art. 4 ust. 1 ustawy stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennymi oraz okresu powojennego. Ustawodawca w treści tego przepisu sprecyzował, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:
1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od
warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w
dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter
eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich
władz bezpieczeństwa,
2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach,
3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:
a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,
b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR,
4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Niewątpliwe jest zatem, że pojęcie represji wojennych zostało przez ustawodawcę uregulowane w sposób enumeratywny - przez ich wyczerpujące wyszczególnienie.
Zgodzić się należy ze stwierdzeniem organu, że ustawodawca do represji zrównanych z działalnością kombatancką nie zaliczył represji związanych z wywiezieniem do Niemiec na roboty przymusowe.
Ustawodawca zrównał z działalnością kombatancką, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, jedynie takie represje, które wynikały ze szczególnych powodów - z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych i były podejmowane w szczególnym celu, związanym z zamiarem zniszczenia istotnych dla narodu polskiego, a wskazanych w preambule, wartości. Z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b w/w ustawy jednoznacznie wynika, iż podstawą nabycia uprawnień kombatanckich jest deportacja do ZSRR z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych.
Wprawdzie represja polegająca na pracy przymusowej, co do zakresu doznanych cierpień jak i skutków dla zdrowia dotkniętych nią osób, mogła, w konkretnych sytuacjach, być tak samo dotkliwa jak inne represje wymienione przez ustawodawcę w treści art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach (...), niemniej jednak, represja ta nie stanowi represji kombatanckiej związanej z walką o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, ani represji wynikającej z deportacji z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych zrównanej z działalnością kombatancką.
Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, gdzie zostało przyjęte, iż norma cyt. wyżej art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach (...) - nie obejmuje represji w postaci deportacji do pracy przymusowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2009r., sygn. akt IV SA/Gl 517/08, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 września 2005r., sygn. II SA/Sz 1320/04, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2009r., sygn. II SA/Po 428/09).
Deportacja na roboty przymusowe choć stanowiła represję, to uprawnienia przysługujące z tego tytułu nie zostały zrównane z uprawnieniami kombatanckimi. Uprawnienia te zostały natomiast uregulowane w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).
W okolicznościach niniejszej sprawy, trafnie organ wywiódł, iż skarżąca nie wykazała, aby przysługiwało jej prawo nabycia uprawnień w oparciu o cyt. wyżej art. 4 ust. 1 omawianej ustawy o kombatantach (...). Istotne jest bowiem to, a jak to już wyżej Sąd zauważył, że dyspozycja tego przepisu nie obejmuje deportacji do prac przymusowych. Warunkiem natomiast zastosowania normy określonej w pkt.1 lit.b art.4 ustawy – to wykazanie przebywania w miejscu odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych oraz pozostawanie w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, zostały określone w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. (Dz. U. z 2001 nr 106 poz. 1154 ze zm.). Skarżąca nie wykazała, jak i nie potwierdził tego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy - by skarżąca przebywała w takich miejscach odosobnienia.
Organ zasadnie zatem uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie stanowi nowych okoliczności faktycznych, ani nie są to nowe dowody, które mogą stanowić podstawę do uchylenia ostatecznej decyzji zapadłej w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich.
W konsekwencji powyższych ustaleń, przyjąć należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, do czego ograniczają się kompetencje Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie wykazała, by zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, o którym stanowi przepis art. 145 p.p.s.a.
Brak zatem było uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi i z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z Jej sytuacja osobistą, aczkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia skarżącej, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, iż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej Sąd ten nie może brać pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło