IV SA/Wr 140/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marcin Miemiec Asesor WSA Ewa Kamieniecka Protokolant Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006r sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego uchyla decyzję I i II instancji Przedmiotem skargi wniesionej przez T. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 i art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 z późn. zm.) utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] r., Nr [...] wydaną przez Podinspektora do spraw świadczeń rodzinnych Urzędu Gminy K. G. z upoważnienia Wójta Gminy K. G. , którą odmówiono T. K. przyznania świadczeń rodzinnych na dzieci K. i J. M. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego , z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. Organ l instancji w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił , że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców. Wskazał na poczynione na podstawie złożonego przez stronę wniosku i oświadczenia oraz wywiadu pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G. ustalenia , według których jest ona osobą samotnie wychowującą dwoje dzieci i otrzymującą jedynie dobrowolne alimenty od ojca dzieci. Wobec tego - zdaniem organu- strona nie spełnia podstawowego warunku będącego podstawą do przyznania zasiłku wraz z dodatkami . W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej T. K. podniosła, że nie ubiegała się o świadczenia przysługujące matce samotnie wychowującej dzieci, a o zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługującymi pełnej rodzinie. Wskazała, iż dobrowolne alimenty płacone przez ojca przewyższają kwotę, która zostałaby zasądzona w postępowaniu sądowym. Natomiast ojciec dzieci wydatnie pomaga w wychowaniu dzieci, a żądanie przez organ zasądzenia alimentów prowadzi do skłócenia rodziców. Podniosła, że organ jest w posiadaniu wszystkich niezbędnych dokumentów, które w jej opinii uzasadniają przyznanie świadczeń rodzinnych. Dodała, że wychowuje niewidome dziecko, cierpiące na polineuropatię, wymagające ciągłej kosztownej rehabilitacji, na dowód czego dołączyła kartę informacyjna leczenia w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej Szpitala Rehabilitacyjne - Profilaktycznego MSWiA dla Dzieci i Młodzieży w G. . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia przywołało brzmienie przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz 2255 z późn. zm.), według którego zasiłek rodzinny przysługuje jednemu z rodziców , jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,-zł. Wskazało również na art. 8 pkt 5,6 i 7 powołanej ustawy , zgodnie z którym do zasiłku rodzinnego przysługują: dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Zwróciło uwagę na to , że w myśl art. 7 pkt. 5 ustawy zasiłek rodzinny (i dodatki do niego) nie przysługują, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, chyba że: drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Organ II instancji przytoczył także definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, określoną w art. 3 ust. 17 wskazanej wyżej ustawy , w myśl której za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Zdaniem Kolegium z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika że strona jest osobą rozwiedzioną, zamieszkującą wspólnie z dwójką dzieci K. M. i J. M. w J. i jak sama twierdzi, wspólnie z nimi gospodarującą. Natomiast ojciec dzieci J. M. zamieszkuje w S. , dobrowolnie przekazuje kwotę [...] ,-zł miesięcznie na poczet alimentów na dwójkę dzieci i uczestniczy w ich wychowaniu w szczególności pomaga w dowozach syna do szkoły i w razie potrzeby do placówek służby zdrowia. Wynika z tego, że strona samotnie wychowuje dzieci, natomiast ojciec dobrowolnie łoży na ich utrzymanie i pomaga w ich wychowaniu. Według Kolegium w rozpatrywanej sprawie zachodzi przypadek osobnego zamieszkiwania i gospodarowania rodziców dzieci, a więc wnioskodawczyni jest osobą samotnie wychowująca dziecko, co sprawia, że zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy zasiłek rodzinny i dodatki do niego nie przysługują, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, chyba że: drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. W konkluzji organ II instancji stwierdził ,że z przepisów ustawy jednoznacznie wynika, iż zasiłku rodzinnego nie może otrzymać osoba samotnie wychowująca dziecko, jeśli wcześniej nie wystąpi o alimenty od drugiego z rodziców. W skardze na decyzję ostateczną T. K. powtórzyła zarzuty i argumenty podniesione w odwołaniu, dodatkowo podnosząc , że osobne życie rodziców nie może stanowić przeszkody w uzyskaniu świadczeń. Strona przeciwna odpowiadając na skargę, wniosła o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko i uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny zażył, co następuje: Postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie wszczęte zostało wnioskiem strony z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres zasiłkowy od [...] r do [...] r, w tym na córkę K. M. zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz na syna J. M. zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości w której znajduje się szkoła. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w badanej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 z późn. zm.), której przepis art. 4 ust. 2 przewiduje ,że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2. opiekunowi faktycznemu dziecka. Przepis art. 5 tej ustawy zawiera kryterium dochodowe od którego spełnienia uzależnione jest ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego, tj. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Według art. 7 pkt 5 powołanej ustawy zasiłek rodzinny nie przysługuje , jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka. Przy czym przepis art. 3 pkt. 17 cytowanej ustawy zawiera legalną definicję pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko , wskazując ,że oznacza ono wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Ma rację zatem organ odwoławczy , kiedy stwierdza ,że przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy należy w pierwszej kolejności określić status rodzinny osoby występującej z wnioskiem o świadczenia. Aby zatem przypisać danej osobie status osoby samotnie wychowującej dziecko musi ona zaliczać się do zakreślonego przez ustawodawcę w art.3 pkt17 omawianej ustawy katalogu osób i nie wychowywać dziecka wspólnie z jego ojcem. W odniesieniu do rodzica stanu wolnego będącego osobą rozwiedzioną , a z taką sytuacją mamy do czynienia w badanej sprawie , status osoby rozwiedzionej kreuje wyrok rozwodowy. Ta okoliczność faktyczna jest bowiem ustalana na podstawie wyroku sądu powszechnego rozwiązującego małżeństwo przez rozwód. Pozostaje poza sporem w niniejszej sprawie fakt, iż skarżąca ma przymiot osoby rozwiedzionej , co wynika z wyroku Sądu Rejonowego J. G. z dnia [...] r. w wydanego w sprawie o sygn. akt [...] . Jak wynika z treści wyroku rozwodowego i odpisów skróconych aktów urodzenia dzieci skarżącej , a to J. M. ( ur.[...] r.) i K. M. ( ur. [...] r.) , ich ojcem nie jest były mąż skarżącej , lecz J. M. , mimo , iż domniemanie prawne co do pochodzenia dziecka J. M. mogło przemawiać za ojcostwem byłego męża skarżącej . Brak w aktach sprawy odpisów zupełnych aktów urodzenia dzieci nie pozwala na stwierdzenie w drodze jakich faktów prawotwórczych doszło do przesądzenia ojcostwa J. M. . Kwestia ta może mieć znaczenie w kontekście określenia któremu z rodziców dzieci przysługuje władza rodzicielska nad nimi. Status podmiotu, któremu przysługuje władza rodzicielska zależy przede wszystkim od ustalenia ojcostwa w sposób przewidziany w ustawie . Wynika to z przepisów regulujących kwestie pochodzenia dziecka , a także ze sformułowania art. 93 § 2 k.r.o. Jeśli zatem - jak stwierdziła skarżąca na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 24 sierpnia 2006r., że do uznania ojcostwa doszło w drodze oświadczenia złożonego przez ojca dzieci przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego , to władza rodzicielska nad dziećmi przysługiwałaby obojgu rodzicom dzieci .Jeśli zaś obu rodzicom przysługuje władza rodzicielska , to jej treścią jest uprawnianie każdego z rodziców do żądania dopuszczenia go do wykonywania władzy rodzicielskiej w takim zakresie jaka mu przysługuje. . Chociaż zakresy tej władzy nie muszą być identyczne, co wynika z art. 107 k.r.o.). Natomiast istotnym elementem władzy rodzicielskiej jest prawo i obowiązek wychowania dziecka. Obok utrzymania wychowanie dziecka jest podstawowym obowiązkiem rodziców i obowiązek ten ciąży przed wszystkim na nich . Z kolei cytowany wyżej przepis art. 3 pkt. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierający na użytek tej ustawy definicję osoby samotnie wychowującej dziecko ma charakter definicji ignotum per ignotus. Zakres pojęcia "samotne wychowanie" nie został bowiem określony , natomiast ściśle został określony krąg podmiotów , których może dotyczyć ta cecha. Poprawna wykładnia tego przepisu wobec braku legalnej definicji zwrotu "wychowywanie" wymaga, odwołania się do ustalonych reguł wykładni językowej. W tym zakresie skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 7 października 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wr 883/04), zgodnie z którym wobec braku legalnej definicji tego zwrotu dopuszczalne jest przyjęcie, potocznego /etnicznego/ znaczenia tego pojęcia. Z kolei w języku potocznym "wychowywać" znaczy tyle, co zapewnić osobie niedorosłej osiągnięcie rozwoju fizycznego i psychicznego, zapewnić opiekę osobie niedorosłej i doprowadzić ją do samodzielności. "Wychowanie" to całokształt zabiegów mających na celu ukształtowanie człowieka pod względem fizycznym, moralnym i umysłowym oraz przygotowanie go do życia w społeczeństwie /Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, t. III, s. 785, 786/. Warto w tym kontekście przywołać też uchwałę Sądu Najwyższego z 9 czerwca 1976 r. (VI KZP 13/75, OSNKW 1976, nr 7-8, poz. 86), w której wskazano, że w sytuacji gdy brak jest definicji danego pojęcia w danym akcie normatywnym albo w danej gałęzi prawa, natomiast jest ono zdefiniowane w innej gałęzi prawa i należy do specyficznych dla tej gałęzi pojęć, to sąd powinien się oprzeć na takiej definicji. Idąc tym tokiem rozumowania stwierdzić należy, iż pojęcie "wychowywania" powinno się interpretować zgodnie z przepisami prawa rodzinnego. W ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1691) ustawodawca zawarł uregulowanie potwierdzające prawidłowość wykładni opartej na potocznym rozumieniu tego zwrotu. Stanowi o tym przepis art.96 k.r.o. , według którego rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władza rodzicielską i kierują nim . Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Prawa i obowiązki rodziców w tym zakresie są uregulowane jednolicie bez względu na to , czy rodzice są małżeństwem i pozostają we wspólnym pożyciu ( por. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Komentarz , H. Ciepła i inni , Wyd. Prawnicze W-Wa 2006 , str.633) . Wobec powyższego stwierdzić należy, że ustalenie przez organ okoliczności osobnego zamieszkiwania i gospodarowania rodziców, nie jest wystarczającą podstawą do przyjęcia, że rodzic zamieszkujący wyłącznie z dzieckiem jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odrębne zamieszkiwanie rodziców nie wyklucza bowiem wspólnego wychowania dzieci . Zaznaczyć przy tym należy , że we wspólnym wychowaniu dzieci nie chodzi o bieżącą pieczę nad nimi przez 24 godziny na dobę. Jeżeli ustawodawca chciałby nadać komentowanemu zwrotowi znaczenie przypisywane mu przez organ administracyjny, to z pewnością dałby temu wyraz w definicji legalnej poprzez jego odniesienie do kategorii wspólnego zamieszkiwania, wspólnego gospodarowania. Natomiast wspólne wychowanie dzieci to jest kwestia faktów , a nie kwestia prawna. W każdym bądź razie samotna w sensie stanu cywilnego kobieta nie oznacza automatycznie osobę samotnie wychowującą dziecko. Odnosząc powyższe uwagi do realiów badanej sprawy przed wszystkim zauważyć należy , iż we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne strona wprost wskazała, że domaga się przyznania zasiłków rodzinnych na dzieci K. i J. M. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego , z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. Również w odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej strona konsekwentnie wywodziła , że nie ubiega się o świadczenie przysługujące matce samotnie wychowującej dzieci, a jedynie o zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługującymi pełnej rodzinie. Wskazała również na okoliczność, iż ojciec dzieci dobrowolnie przekazuje alimenty na ich rzecz w kwocie [...] zł oraz wydatnie pomaga w ich wychowaniu. W aktach sprawy znajdują się ponadto oświadczenie ojca w tym zakresie, jak również zaświadczenie Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów członków rodziny,- wydane w celu uzyskania świadczeń rodzinnych. W ramach przeprowadzonego wywiadu organ uzyskał informacje, które potwierdzając stan faktyczny przedstawiony przez stronę w odwołaniu, w tym faktów, iż ojciec dzieci nie zamieszkuje z wnioskodawczynią oraz dziećmi, jednakże łoży na ich utrzymanie, płacąc dobrowolne alimenty, ponosi koszty kształcenia dzieci oraz dowozi syna do szkoły oraz placówek opieki zdrowotnej. Wynika również z niego, że święta Bożego Narodzenia oboje rodziców spędzają razem. Powyższe okoliczności wskazują na to ,że pomiędzy ojcem dzieci a dziećmi istnieje życie rodzinne , bowiem według twierdzeń matki dzieci istnieją między nimi cały czas regularne kontakty i ojciec dzieci uznaje za stosowne przyczyniać się finansowo do utrzymania dzieci i do ich wychowywania. Jeśli zatem ojciec dzieci oprócz dobrowolnie płaconych alimentów świadczy także regularną pomoc w wychowaniu dzieci poprzez osobiste starania o wychowanie dzieci , to nie można przyjąć ,że matka samotnie wychowuje dzieci. Jednakże w tym zakresie organy obu instancji niedostatecznie wnikliwie wyjaśniły i przeanalizowały wszystkie istotne dla sprawy okoliczności . Nie ustalono bowiem , czy pomimo oddzielnego zamieszkiwania rodziców dzieci ( w sąsiednich w niedalekiej odległości miejscowościach ) , istnieją stosunki prawno-rodzinne i czy ojciec dzieci współdziała w wychowaniu dzieci . Z materiału aktowego wynika jedynie , ze ojciec utrzymuje z dziećmi osobiste kontakty i przejawia troskę o ich wychowanie . Natomiast nie wynika z akt analizowanej sprawy jakie były faktyczne przejawy funkcji opiekuńczo-wychowawczych ojca wobec potomstwa, bowiem treścią władzy rodzicielskiej są przede wszystkim konkretne starania czysto faktyczne . Nadmieniała o nich skarżąca w toku rozprawy w dniu [...] r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym , powołując się na przykład odrabiania lekcji z dziećmi , finansowania przez ojca zainteresowań i zajęć sportowych dziecka. W związku z tym dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy – przy konsekwentnym twierdzeniu strony , iż samotnie nie wychowuje dzieci - konieczne było przeprowadzenie wywiadu również z drugim z rodziców, czego organ zarówno pierwszej jak i drugiej instancji nie uczynił. Stwierdzenie zaniechania organów orzekających w sprawie w powyższym zakresie uprawnia do wyartykułowania pod ich adresem zarzutu naruszenia art. 7 , 77, 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, a konsekwencji do uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji . Nie ma również racji organ odwoławczy kiedy w decyzji ostatecznej stwierdza ,że strona jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, ze względu na osobne zamieszkiwanie i gospodarowanie rodziców dzieci. Nie można bowiem utożsamiać wspólnego wychowania dzieci z zamieszkiwaniem w tym samym domu i prowadzeniem wspólnego gospodarstwa przez rodziców dzieci . Wprawdzie okoliczności te niewątpliwie sprzyjają realizacji obowiązków rodzicielskich , na które składa się również wychowanie, lecz nie uzasadnia to automatycznie uznania ,że oddzielne zamieszkiwanie rodziców i prowadzenie przez nich odrębnego gospodarstwa domowego świadczy o samotnym wychowaniu dziecka przez jednego z rodziców. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego również poprawne zastosowanie przepisu art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - z uwagi na konstrukcję definicji osoby samotnie wychowującej dziecko - nie może ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia braku zasądzenia świadczenia alimentacyjnego oraz ustalenia okoliczności osobnego zamieszkiwania i gospodarowania rodziców. Oznacza to zatem, że przedmiotem oceny, w sytuacji gdy jest niesporne, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną i jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń obojga rodziców ojciec dziecka dobrowolnie płaci alimenty oraz uczestniczy aktywnie w życiu rodziny, powinno być wyłącznie ustalenie kto w istocie rzeczy faktycznie wychowuje dzieci, co powinno nastąpić poprzez określenie desygnatów pojęcia "wychowywanie". Z tych powodów stwierdzić również należy , że organ administracyjny naruszył także przepisy art. 7 pkt 5 w związku z art. 3 ust. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię. Wychodząc zatem z założenia, że pojęcie wychowywania dziecka nie musi łączyć się z kategorią wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania jego rodziców, organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy mimo osobnego zamieszkiwania, skarżąca ma status osoby samotnie wychowującej dzieci. Już tylko marginalnie wskazać trzeba , że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) orzekł o niezgodności art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, orzekając o utracie mocy obowiązującej z dniem 31 grudnia 2005 r., a nowa legalna definicja osoby samotnie wychowującej dziecko została określona w art. 3 pkt 17a dodanym przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r.) zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2006r. (Dz. U. Nr 267 poz.2260). Natomiast w myśl powołanego wyżej przepisu osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ Wojewódzki Sąd Administracyjny wyeliminował decyzje obu organów z obrotu prawnego .