IV SA/Wr 156/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie sędzia WSA Lidia Serwiniowska, sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości. Decyzją z [...] I 2018 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "organ") po rozpatrzeniu odwołania M. D. (dalej "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] XI 2017 r. (nr [...]) odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego w postaci świadczenia pieniężnego na zakup żywności. W motywach decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z [...] IX 2017 r. skarżący zwrócił się z żądaniem przyznania zasiłku celowego w postaci świadczenia pieniężnego na zakup żywności. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący od [...] X 2015 r. do [...] V 2017 r. prowadził działalność gospodarczą, która obecnie jest zawieszona, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. od dnia [...] VIII 2017 r., bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie osiąga żadnych dochodów z pracy dorywczej, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą w wieku produkcyjnym, zdrową, w pełni sprawną, nie mającą problemów z poruszaniem się. Organ ustalił również, że skarżący jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni użytkowej 86 m2 oraz samochodu osobowego marki [...] rocznik 2011. Skarżący odmówił jednak odpowiedzi na pytanie, z jakich środków zakupił samochód, a także odmówił okazania pojazdu, dowodu rejestracyjnego i potwierdzenia opłacenia jego obowiązkowego ubezpieczenia, pomimo pouczenia, że brak współdziałania skutkować może odmową przyznania świadczenia. W ocenie organu sama okoliczność posiadania przez skarżącego statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku nie jest wystarczająca do pozytywnego rozstrzygnięcia jego wniosku. Ze świadczeń pomocy społecznej może bowiem korzystać tylko osoba, która nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W związku z tym istnieje zawsze konieczność dokonania dokładnych ustaleń m.in. w zakresie majątku osoby ubiegającej się o świadczenie i sposobu jego wykorzystywania. Skarżący powinien więc liczyć się z koniecznością udostępnienia danych w zakresie posiadanego stanu majątkowego, tym bardziej, jeśli jego stan posiadania odbiega od sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej. Skoro zaś skarżący nie współdziała w tym zakresie należało – zdaniem organu – odmówić przyznania świadczenia. W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie przepisów prawa. Zdaniem skarżącego żądanie od niego informacji na temat samochodu, nawet gdyby było zgodne z prawem, nie ma żadnego związku ze sprawą ustalenia dochodu i służyło wyłącznie oszkalowaniu skarżącego i znalezienia powodu do odmowy świadczenia. W skardze podkreślono przy tym, że przepisy nie nakładają obowiązku wyzbycia się posiadanego majątku przez osobę ubiegającą się o pomoc społeczną, tym niemniej skarżący podjął działania w kierunku sprzedaży samochodu. Skarżący wskazał też, że wiele osób korzystających aktualnie ze świadczeń pomocy społecznej posiada podobny stan majątkowy. W skardze podniesiono również, że postępowanie przed organem prowadzone było przewlekle. Skarżący podniósł nadto, że od czasu doręczania pism urzędowych za pośrednictwem doręczycieli będących pracownikami Urzędu Miejskiego, zmuszony jest jeździć kilkanaście kilometrów po odbiór pism, zaś MOPS stworzył sobie możliwość manipulowania terminami doręczenia pism, jako że koperty z pismami nie mają daty nadania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim nie można zgodzić się z zasadniczym założeniem skargi, jakoby kwestia dokładnych ustaleń w zakresie posiadanego przez skarżącego majątku (w tym przypadku samochodu) nie miały istotnego znaczenia w sprawie. Jedną z podstawowych zasad pomocy społecznej jest zasada pomocniczości określona w art. 2 ust. 1 ustawy z 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769, ze zm.) – dalej "ustawa". Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Powyższa zasada ma charakter ogólny i przyświeca wszystkim świadczeniom z pomocy społecznej za wyjątkiem tych świadczeń, które mogą być przyznane niezależne od sytuacji dochodowej strony (np. zasiłek celowy przyznawany w związku ze zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową – art. 40 ustawy). Istotą zasady pomocniczości jest zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Przyznanie świadczeń nie może być uzależnione wyłącznie od trudnej sytuacji życiowej osoby zainteresowanej ale zależeć musi również od jej warunków materialnych, możliwości i uprawnień. Kryteria te muszą być co do zasady uwzględnione w każdym przypadku, ilekroć rozstrzygana jest sprawa przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W konsekwencji stwierdzić należy, że także przepis z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy, stanowiący podstawę przyznania zasiłku celowego, interpretować należy z uwzględnieniem ogólnej zasady pomocniczości. Wprawdzie powołane przepisy warunkują przyznanie zasiłku celowego przesłanką "niezbędnej potrzeby bytowej" oraz przesłanką "kryterium dochodowego", to jednak nie oznacza, że sama okoliczność posiadania przez skarżącego statusu bezrobotnego i nieosiągania żadnego dochodu przesądza o nabyciu prawa do tego rodzaju zasiłku. Takie założenie prowadziłoby do wniosku, że osoba posiadająca nawet bardzo duży majątek, jednak nie osiągająca żadnych dochodów, ma uzasadnione roszczenie o świadczenia z pomocy społecznej, o ile tylko znalazła się w trudnej sytuacji życiowej. Sprzeczne byłoby to z podstawowymi celami pomocy społecznej rozumianej jako pomoc osobom, które nie są w stanie zaspokoić sowich niezbędnych potrzeb samodzielnie. Wprawdzie rację ma skarżący twierdząc, że ustawa nie zobowiązuje go do wyzbycia się własnego majątku, jednak ta sama ustawa wyklucza możliwość objęcia pomocą społeczną osób, które są w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (a contrario art. 2 ust. 1 ustawy). Próba dokonania w kontrolowanej sprawie przez organ pierwszej instancji dokładnych ustaleń w zakresie posiadanych przez skarżącego zasobów (w tym samochodu) i możliwości ich wykorzystania (wystawienia na sprzedaż) w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej była więc czynnością zgodną z prawem i celową. Brak współdziałania przez skarżącego w tym zakresie spowodował zaś niemożność dokonania przez organ ustaleń co do wszystkich okoliczności istotnych w sprawie. W świetle zaś art. 7 kpa, ciężar przeprowadzania dowodów nie spoczywa wyłącznie na organie administracji. Strona ma obowiązek współdziałać w tym zakresie z organem, zwłaszcza, jeśli w postępowaniu rozstrzygana jest sprawa z wniosku strony o przyznanie jej świadczenia bądź uprawnienia (podobnie NSA w motywach wyroku z 26 XI 2015 r., I OSK 1397/15; wyroku z 6 IX 2007 r., I OSK 1819/06 czy wyroku z 28 VIII 2007 r., I OSK 1801/06 – publ. CBOSA). Brak współdziałania w tym zakresie i związana z tym niemożność dokonania ustaleń w przedmiocie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia lub uprawnienia skutkować może w konsekwencji decyzją odmowną. Nie poddaje się weryfikacji zarzut skargi wskazujący na bliżej nieokreśloną praktykę przyznawania przez organ pierwszej instancji świadczeń z pomocy społecznej osobom o podobnej do skarżącego sytuacji majątkowej. Sąd przy dokonywaniu kontroli działalności administracji publicznej związany jest granicami danej sprawy, co wynika wprost z art. 134 § 1 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 r., poz. 1369, ze zm.) – dalej jako "ppsa". Zresztą, z akt sprawy, ani też z danych zamieszczonych w skardze nie wynika, by organ odmiennie rozstrzygał w sprawach analogicznych pod względem prawnym i faktycznym. Bezprzedmiotowy jest zarzut skargi podnoszący przewlekłość postępowania administracyjnego. Zarzut taki nie wpływa bowiem na ocenę prawidłowości decyzji jako takiej, zaś ocena zarzutu tego rodzaju mogłaby zostać dokonana jedynie w odrębnym postępowaniu w przedmiocie skargi na przewlekłość. Tak samo nie ma znaczenia kwestia przyjętej przez organy metody doręczania pism, tj. za pomocą swoich pracowników i związanej z tym rzekomej możliwości manipulowania przez organy terminami doręczania pism, skoro w sprawie nie wystąpił żaden problem prawny związany z datą doręczenia pisma. Jak wynika z art. 151 ppsa, w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części sąd oddala skargę w całości lub w części.