IV SA/Wr 156/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia [...] 2018 r. nr SKO [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z 18 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 156/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. D. (dalej: skarżący). Wnioskiem z 11 lipca 2018 r. skarżący wniósł o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wnosi o ustanowienie pełnomocnika z uwagi na brak środków finansowych na opłacenie adwokata z wyboru w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego w niniejszej sprawie i ze względu na przymus adwokacko – radcowski do sporządzenia skargi kasacyjnej. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo w domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów, ponieważ rubryka nr 10 obejmująca dochody została przez skarżącego zakreślona. Podobnie rubryka nr 11 obejmująca zobowiązania i stałe wydatki została przez skarżącego zakreślona. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżący posiada dom o powierzchni 86 m2 i odrębną działkę gruntu w użytkowaniu wieczystym o powierzchni 278 m2. Z treści wniosku, że skarżący posiada samochód osobowy. Pozostałe rubryki dotyczące innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności zostały przez skarżącego zakreślone, co oznacza, że skarżący podał, iż nie znajduje się w ich posiadaniu. Pismem referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r. wezwano skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), do nadesłania, w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co stanowi obecnie źródło utrzymania skarżącego skoro we wniosku o prawo pomocy podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów i czy otrzymuje obecnie świadczenia z pomocy społecznej, czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie lub czy uzyskuje dochody z innego tytułu np. zatrudnienia lub wynajmu domu (dane te należało udokumentować za okres ostatnich trzech miesięcy); wyjaśnienia czy jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna (należało nadesłać decyzję lub zaświadczenie urzędu pracy dotyczącą statusu osoby bezrobotnej); wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, zeznania podatkowego za 2017 r.; ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i jaki tytuł prawny posiada do lokalu podanego w adresie zamieszkania (dane te należało udokumentować). Pismo to skarżący odebrał w dniu 20 sierpnia 2018 r. i nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. Siedmiodniowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął zatem bezskutecznie w poniedziałek 27 sierpnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 12 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wobec niewykazania przez skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości swojej rzeczywistej sytuacji materialnej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Referendarz sądowy podkreślił, że skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów, o przesłanie których został wezwany, ani nie złożył dodatkowych wyjaśnień, w tym w zakresie źródeł dochodu. W ocenie referendarza sądowego niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i że mimo braku jakichkolwiek dochodów jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Skarżący nie wyjaśnił ani też nie udokumentował, czy jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie nadesłał wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych oraz lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, nie nadesłał zeznania podatkowego za 2017 r., nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków. Referendarz sądowy nie dał wiary twierdzeniu skarżącemu, wedle którego jako osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiadająca dom i odrębną działkę gruntu, nie ponosi on żadnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Wobec braku materiału źródłowego referendarz sądowy nie był w stanie ustalić, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem i czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. W konsekwencji niewykazania przez skarżącego, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a także zwrotu równowartości znaczka pocztowego. Skarżący w uzasadnieniu wskazał, że brak dochodów wykazał w oświadczeniu, które nie zostało podważone, zaś żądanie od skarżącego dużej liczby dokumentów na potwierdzenie braku dochodu miało na celu pozbawienie prawa do kontroli instancyjnej wyroku oddalającego skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, brak odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów i oświadczeń, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że wydane przez referendarza sądowego postanowienie, nie nosi – jak zarzucono w sprzeciwie - znamion wadliwości. Przystępując do uzasadnienia swojego stanowiska Sąd tytułem wstępu pragnie zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym stronom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w przepisach je normujących. Mianowicie, z treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" oznacza, że to do wnioskodawcy należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Owo udowodnienie następuje natomiast poprzez przedłożenie przez wnioskodawcę materiału źródłowego, który nie może budzić żadnych wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego. Wnioskodawca jednak nie uczynił zadość temu wezwaniu. Nie ma racji skarżący, iż wezwanie go do przedłożenia tych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień stanowi przejaw woli ograniczenia dostępu do kontroli instancyjnej wyroku tutejszego Sądu. Nie budzi wątpliwości, że informacje przedstawione przez Skarżącego na formularzu o przyznanie prawa pomocy nie dają pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego. Bez odpowiedzi pozostają bowiem kwestie związane ze źródłem pokrywania podatku od nieruchomości, kosztów użytkowania samochodu osobowego, bieżących wydatków (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne gaz) oraz wyżywienia. Nie wyjaśnił również skarżący, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, czy posiada konta lub lokaty bankowe. A zatem, słusznie referendarz sądowy ocenił, iż informacje zawarte we wniosku nie dają pełnego obrazu sytuacji materialnej skarżącego i zasadnie wezwał go do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Zaniechanie wezwania do doprecyzowania danych o zarobkach i sposobie zarobkowania, w sytuacji stwierdzenia, że dane te były niewystarczające do wydania orzeczenia o prawie pomocy, stanowi naruszenie przepisu art. 255 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt II FZ 588/14). Poza powyżej wskazanym, należy też zauważyć, że w treści sprzeciwu skarżący w dalszym ciągu nie wykazuje jakiejkolwiek woli objaśnienia źródeł dochodów i wydatków. Jednocześnie Sąd pragnie zauważyć, że brak jest podstawy prawnej do zwrotu skarżącemu kosztów znaczka pocztowego, albowiem inicjując postępowanie sądowe należy się liczyć chociażby z minimalnymi kosztami związanymi z podejmowaniem czynności procesowych, nadto istnieje możliwość złożenia pism osobiście za pośrednictwem biura podawczego Sądu. Mając zatem na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne sprawy Sąd stwierdza, że wskazane braki w materiale źródłowym uniemożliwiają wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej skarżącego, w szczególności jednoznaczne stwierdzenie, że zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie kosztów postępowania (tu: kosztów adwokata) jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dodać jednocześnie należy, że po pierwsze brak jest dowodów na jednoznaczne stwierdzenie braku źródeł dochodów skarżącego, po drugie - w obliczu wybiórczego przedstawienia materiału źródłowego, nie ma możliwości rzetelnej oceny, w jakim stopniu sytuacja majątkowa skarżącego jest wynikiem jego dobrowolnych wyborów życiowych, a w jakim stopniu wynika z przyczyn od niego niezależnych (np. fakt niepodjęcia zatrudnienia). Takie selektywne działanie wnioskodawcy (także przez uchylenie się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a.), stanowi więc przeszkodę dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podsumowując, wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.