IV SA/Wr 16/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 188/13 oddalającym skargę B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku stałego postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Prawomocnym wyrokiem z dnia 12 czerwca 2013 r., wydanym w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 188/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę B. K. (dalej: skarżącej) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku stałego. Pismem z dnia 11 stycznia 2015 r. skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyżej wskazanym, prawomocnym wyrokiem Sądu. W skardze o wznowienie postępowania skarżąca opisała przebieg sprawy i wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 października 2015 r. (sygn. akt SK 19/14) w którym orzekł on, iż art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), dalej: u.o.p.s., w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej. Skarżąca dodała, że wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw w poz. 1616 w dniu 15 października 2015 r. Wobec powyższego skarżąca stwierdziła, że wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2013 r. oraz poprzedzająca go decyzja obciążone są naruszeniem prawa materialnego i z tego powodu rozstrzygnięcia te winny ulec zmianie. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania organ wniósł o jej odrzucenie wskazując na to, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 października 2015 r. (SK 19/14) uznający, że art. 106 ust. 3 u.o.p.s. w zakresie, w jakim, stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej, traci moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r. W związku z powyższym, zdaniem organu, skarga w tej sprawie jest przedwczesna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wznowienie postępowania przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji, jest szczególną instytucją, określaną w doktrynie pojęciem uzdrowienia (sanacji) postępowania (sądowego, administracyjnego) opartego na niekonstytucyjnym akcie normatywnym. Regulacja ta stwarza możliwość ponownego rozpatrzenia danej sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego, ukształtowanego w następstwie orzeczenia Trybunału. Jej celem jest wyraźne potwierdzenie przez ustawodawcę, że nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji w wyniku uznania przepisu za niezgodny z Konstytucją. Możliwość taka jest ujęta, jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Niewątpliwie wolą ustrojodawcy było, aby sprawa rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była ponownie załatwiona bez niekonstytucyjnego przepisu. Rodzi to prawo do kwestionowania rozstrzygnięć ukształtowanych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów obowiązujących przed wydaniem orzeczenia Trybunału stwierdzającego taką okoliczność (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 9 czerwca 2003 r., sygn. akt SK 5/03, OTK ZU 2003, nr 6, poz. 50; z dnia 7 września 2006 r. sygn. akt SK 60/05, OTK ZU-A 2006, nr 8, poz. 101). Środki, dzięki którym cel ten ma być zrealizowany, Konstytucja pozostawiła do unormowania w poszczególnych procedurach, przyznając ustawodawcy swobodę ich doboru. Zasady i tryb wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego określa art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu (art. 272 § 2 p.p.s.a.). Dla określenia momentu, od którego można występować ze skargą o wznowienie, istotne jest określenie wejścia w życie orzeczenia o niekonstytucyjności. Kluczowe znaczenie dla określenia tego momentu ma art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji RP, zgodnie z którym: "[...] orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego". Pierwsza część przytoczonego przepisu wskazuje explicite, że momentem wejścia w życie orzeczenia jest jego ogłoszenie. Biorąc pod uwagę, że w art. 190 ust. 2 Konstytucji wyrażenie "ogłoszenie orzeczenia" oznacza jego ogłoszenie w odpowiednim organie urzędowym, należy przyjąć, że również o "ogłoszeniu" w tym znaczeniu jest mowa w art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji. Ogłoszenie orzeczenia w odpowiednim dzienniku urzędowym stanowi warunek konieczny jego wejścia w życie. Druga część tego przepisu może być rozumiana w oderwaniu od pierwszej części, jako samodzielna norma przyznająca Trybunałowi Konstytucyjnemu kompetencję do określenia innego niż dzień ogłoszenia wyroku terminu utraty mocy niekonstytucyjnej regulacji. Przepis ten może być też interpretowany jako wyjątek od zasady, zgodnie z którym, w sytuacji gdy Trybunał skorzysta z kompetencji do określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej niż dzień ogłoszenia orzeczenia w dzienniku urzędowym, orzeczenie wchodzi w życie dopiero z momentem upływu tego wyznaczonego przez Trybunał terminu. Z woli ustrojodawcy zasadą jest, że orzeczenia TK wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, jednak gdy Trybunał skorzysta z kompetencji do określenia innego terminu mocy obowiązującej niekonstytucyjnej regulacji, orzeczenie wchodzi w życie dopiero z upływem tego terminu. Niewątpliwie "wejście w życie" orzeczenia o niekonstytucyjności jest zdarzeniem powodującym utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego, to z tym momentem orzeczenie zaczyna wywierać skutki prawne polegające przede wszystkim na określonej modyfikacji systemu obowiązującego prawa. W sprawie istotne jest to, że w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 15 października 2015 r. (SK 19/14) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r., co oznacza odroczenie utraty mocy obowiązującej postanowień art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. u.o.p.s.. Orzeczenie z odroczeniem terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu stanowi wyraz powściągliwości Trybunału. Stwierdza on istnienie niekonstytucyjności, dając prawodawcy czas na dostosowanie systemu prawnego do wymagań konstytucyjnych. Na czas odroczenia wadliwy akt pozostaje w systemie prawnym, mimo że jest konstytucyjnie wadliwy. (patrz: post. NSA z dnia 30 marca 2016 r. II OSK 611/16). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego prezentowane jest stanowisko, że w razie odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe lub ostateczna decyzja administracyjna, dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego (art. 190 ust. 4 w związku z ust. 3 Konstytucji) wystąpi dopiero z upływem terminu odroczenia, jeżeli ustawodawca wcześniej nie zmieni lub nie uchyli danego przepisu (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt P 49/13 oraz w przywołanych w tym wyroku wyrokach: z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29; z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007 poz. 108; z dnia 16 lutego 2010 r., sygn. akt P 16/09, OTK ZU nr 2/A/2010, poz. 12; z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt P 17/10, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 14). Z uwagi na powyższe, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 188/13 uznać należało za przedwczesną, a tym samym niedopuszczalną. Kierując się dyspozycją art. 280 § 1 p.p.s.a. oraz art. 276 w związku z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.