IV SA/Wr 166/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi R. R. na decyzję [..] Państwowego [..]Inspektora Sanitarnego [..] z dnia [..] nr [..] w przedmiocie odmowy zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem Sądu z dnia 26 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 832/17 odrzucono skargę strony sporządzoną pismem z dnia 26 listopada 2017 r. z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych poprzez nadesłanie wymaganej liczby odpisów tej skargi. Następnie postanowieniem Sądu z dnia 26 lutego 2018 r. przywrócono termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. W związku z uprawomocnieniem się tego postanowienia Sądu o przywróceniu terminu, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 22 marca 2018 r. sprawa została zarejestrowana pod nową sygnaturą akt IV SA/Wr 166/18. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2018 r. pozostawiono bez rozpoznania pierwszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, który zawarty w treści skargi z dnia 26 listopada 2017 r. i podtrzymany dodatkowo w piśmie z dnia 26 listopada 2017 r. k- 9. W zarządzeniu tym wskazano, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania nie wyklucza możliwości ponownego złożenia wniosku o prawo pomocy, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wnioskowi temu został nadany odrębny bieg i po złożeniu go na urzędowym formularzu z dnia 21 marca 2018 r. r, postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2018 r. odmówiono przyznania stronie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na to, że skarżący nie wykazał rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, skarżący pismem z dnia 24 maja 2018 r. podał, że składa ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie z kosztów sądowych, w tym również od wpisu, ponieważ jego sytuacja uległa pogorszeniu. Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu z dnia 24 maja 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym w rubryce nr 4.1 podał, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych i jednoznacznie wykreślił żądanie obejmujące częściowe zwolnienie od kosztów, natomiast rubryka nr 4.2 obejmująca żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie została przez stronę wykreślona zgodnie z pouczeniem na ostatniej stronie formularza, z którego wynika, że niepotrzebną treść należy skreślić. Ponadto w rubryce nr 5 obejmującej uzasadnienie skarżący podał, że w związku ze zmianą miejsca zamieszkania spowodowaną osobistą tragedią i trudnościami w znalezieniu stałej pracy wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie pomocy prawnej, a w razie konieczności przesłuchania wniósł o umożliwienie wzięcia udziału w sprawie za pośrednictwem wojewódzkiego sądu administracyjnego mającego siedzibę w miejscowości, w której obecnie zamieszkuje. W treści tego wniosku złożonego na formularzu podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał, że otrzymuje kwotę około [...] zł z tytułu umowy zlecenie, a więc w niższej wysokości niż podanej w poprzednim formularzu, która poprzednio wynosiła [...] zł, a w rubryce nr 11 formularza obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał, że wynoszą one obecnie [..] zł, a więc więcej niż w poprzednim formularzu, w którym podano kwotę [..] zł. Natomiast w oświadczeniu o stanie majątkowym podał, że nadal nie posiada domu ani mieszkania oraz nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Dodatkowo w rubryce nr 5 zawierającej uzasadnienie wniosku o prawo pomocy podał, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w związku z tragedią życiową, która spowodowała, że nie mógł udzielać już korepetycji i zaczęło mu brakować środków na życie i opłaty i dlatego przeprowadził się do innej miejscowości, w której pomogli mu przyjaciele. W nowej miejscowości ma mieszkanie, osiedlił się na stałe, utrzymuje się prac dorywczych, nie ma stałego źródła dochodu, pomagają mu przyjaciele. W związku z powyższym drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 24 maja 2018 r. pismem starszego referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. skarżący został wezwany do nadesłania podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 10 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co obecnie stanowi jego źródło dochodu i z czego się utrzymuje, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym z tytułu umowy zlecenie podanej we wniosku (zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy) oraz dochody z tytułu innego zatrudnienia, działalności gospodarczej, pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, renty, emerytury, zasiłków za okres ostatnich czterech miesięcy (np. przelewy bankowe, umowa o pracę, decyzja przyznająca świadczenie lub zasiłek, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury); wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (domowników), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, opłaty za czynsz z uwzględnieniem liczy osób zamieszkujących, alimenty, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2017 r. wnioskodawcy i domowników; ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego; oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę); wyjaśnienia czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami oraz z osobą, która odebrała wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego [...] (nazwisko nie czytelne) i została wskazana przez doręczyciela jako "dorosły domownik" na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tego wezwania, należało podać także w przypadku wspólnego gospodarstwa domowego datę urodzenia i stopień pokrewieństwa tych osób oraz wyjaśnienia na jakich zasadach (odpłatnie lub nieodpłatnie) korzysta strona z lokalu mieszkalnego w którym zamieszkuje i w którym jednocześnie (przebywa) ten dorosły domownik i kto posiada tytuł prawny tytułu tego lokalu i jaki jest ten tytuł i kto ponosi opłaty za to mieszkanie i w jakiej kwocie (należało udokumentować tytuł prawny i wysokość opłat oraz osoby które ponoszą opłaty), aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego czy skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są obecnie zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, wyjaśnienia z jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i w jakiej formie i wysokości otrzymuje skarżący pomoc od przyjaciół (dane te należało udokumentować), wyjaśnienie czy skarżący sprzedał dom położony w miejscowości, w której poprzednio zamieszkiwał i za jaką cenę i czy dysponuje obecnie środkami finansowymi z tego tytułu i w jakiej wysokości (dane te należało udokumentować). Pismo to zostało doręczone dorosłemu domownikowi w dniu 6 czerwca 2018 r. k- 117. Ostatni dzień wyznaczonego dziesięciodniowego terminu upływał w sobotę 16 czerwca 2018 r., co oznacza, że zgodnie z art. 83 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi upłynął w poniedziałek 18 czerwca 2018 r. Skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych i wyjaśnień wymienionych w opisanym piśmie starszego referendarza sądowego, natomiast w dniu 18 czerwca 2018 r. (data obciążenia rachunku) uiścił wpisy sądowe od skargi w trzech sprawach w łącznej kwocie 600 zł, w tym także w niniejszej sprawie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega, złożony na urzędowym formularzu z dnia 24 maja 2018 r., wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, który został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz jako wniosek o przyznanie prawa pomocy także w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, skoro strona nie wykreśliła jako zbędnego tego żądania w rubryce nr 4.2, a ponadto w treści formularza i w piśmie złożonym wraz z tym formularzem strona podała, że wnosi także o przyznanie prawa pomocy. W myśl art 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a..) zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Rozpoznawany ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący także na obecnym etapie postępowania sądowego nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa, skoro nie nadesłał żadnych dokumentów i wyjaśnień określnych w opisanych wyżej piśmie referendarza sądowego. Skarżący nie nadesłał tym samym żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość jego aktualnego dochodu wykazanego w rubryce 10 formularza jako dochód z tytułu umowy zlecenie. Nie wyjaśnił i nie udokumentował również czy uzyskuje dodatkowe dochody z innych źródeł ani też jakiego rodzaju i w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od przyjaciół. Powyższe nie powala także na obecnym etapie postępowania na ustalenie, czy aktualne dochody skarżącego kształtują się w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy. Tym samym skarżący nie wykazał, iż jego dochód uległ zmniejszeniu w porównaniu do dochodu wyzkazanego w poprzednim wniosku i że jego sytuacja dochodowa uległa pogorszeniu. Skarżący nie nadesłał również wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych za okres ostatnich czterech miesięcy oraz zeznania podatkowego za 2017 r., co nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych oraz zeznania podatkowego. Nadmienić należy, iż wpisy sądowe zostały uiszczone przelewem z rachunku bankowego skarżącego (imię i nazwisko strony po stronie "w ciężar rachunku"), co oznacza, iż skarżący posiada rachunek bankowy, którego nie przedłożył. Skarżący nie wyjaśnił także ani też nie udokumentował z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu jest zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku zatrudnieniem, rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy tytułu tego ubezpieczenia jest związany z tytułem kształtującym dochody skarżącego. Skarżący nie nadesłał również żadnych dokumentów potwierdzających w jakiej wysokość ponosi wydatki związanych z utrzymaniem, co nie powala na ocenę w jakich kwotach kształtują się te wydatki zwłaszcza, że w formularzu nie sprecyzował konkretnych wydatków, a jedynie podał, w rubryce nr 11 tego formularza, że stałe wydatki wynoszą łącznie [...] zł. Tym samym skarżący nie wykazał, iż jego wydatki uległy zwiększeniu w porównaniu do kwoty wydatków podanej w poprzednim wniosku. Podkreślenia wymaga, że mimo iż skarżący we wniosku podał, że posiada mieszkanie, to jednak nie wyjaśnił, jaki tytuł prawny posiada do tego lokalu mieszkalnego lub kto posiada tytuł do tego lokalu, co budzi uzasadnione wątpliwości dotyczące jego stanu majątkowego. Ponadto nie nadesłał ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy jest płatnikiem tych podatków oraz z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Nie złożył również oświadczenia dotyczącego środków transportu. Wskazać również należy, iż opisane wyżej pismo starszego referendarza sądowego zostało odebrane przez dorosłego domownika, co wynika z zwrotnego potwierdzenia odbioru tego pisma k- 117. Domownik ten odebrał także inne przesyłki np. postanowienie Sądu z dnia 26 lutego 2018 r. k- 49. Skarżący nie wyjaśnił czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami oraz ze wspomnianą wyżej osobą, która odebrała także wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego (nazwisko nie czytelne) i została wskazana przez doręczyciela jako "dorosły domownik" na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tego wezwania i nie wyjaśnił na jakich zasadach (odpłatnie lub nieodpłatnie) korzysta z lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje i w którym jednocześnie (przebywa) ten dorosły domownik. Powyższe dane budzą więc wątpliwości, czy skarżący rzeczywiście mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę także sytuację dochodową osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, co nie zostało w wiarygodny sposób wykazane w niniejszej sprawie. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Ponadto strona została także wezwana do wykazania i udokumentowania dochodów osób z którymi mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie udzielił również istotnej w sprawie informacji dotyczącej jego stanu majątkowego w kwestii czy sprzedał dom położony w miejscowości, w której poprzednio zamieszkiwał i za jaką cenę i czy dysponuje obecnie środkami finansowymi z tego tytułu i w jakiej wysokości. Informacje te miały na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącego zwłaszcza, że z treści pisma uczestnika postępowania z dnia 29 marca 2018 r. k- 68 wynika, że skarżący sprzedał poprzedni dom i wyjechał do swojej znajomej i mieszka z inną rodziną. Powyższe pozwala na przyjęcie, iż na obecnym etapie postępowania strona nie tylko nie wykazała jej rzeczywistej sytuacji dochodowej, ale również, że jej sytuacja uległa pogorszeniu. Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r., zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji powołane okoliczności dotyczące złego stanu zdrowia, zamieszkiwania w znacznej odległości poza siedzibą Sądu i sytuacji osobistej nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odnosząc się natomiast do żądania skarżącego o przesłuchanie w charakterze strony przed innym wojewódzkim sądem administracyjnym, to wskazać należy, iż żądanie to nie jest objęte instytucją "prawa pomocy", której zakres został uregulowanym w treści art. 245 p.p.s.a., z którego wynika, że "prawo pomocy" obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. i w z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.