IV SA/Wr 18/17

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnego, ustanowionego z urzędu, E. A. K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia: I. odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu radcy prawnemu, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenia za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną; II. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu radcy prawnemu, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł, podwyższone o stawkę podatku VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem 147,60 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 206/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji) i nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji (k-20). Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł organ administracji pismem z dnia 5 grudnia 2014 r. Odpis tej skargi kasacyjnej został doręczony stronie skarżącej w dniu 16 grudnia 2014 r. (k- 69) wraz z pismem Sądu z dnia 12 grudnia 2014 r. (k-51) przesyłającym ten odpis i zawierającym pouczenie, że strona która nie wniosła skargi kasacyjnej może wnieść do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiedź na skargę kasacyjna w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej odpisu skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 19 grudnia 2014 r. strona skarżąca wniosła sporządzoną osobiście odpowiedź na powyższą skargę kasacyjną k-64, co potwierdziła także w odrębnym piśmie z dnia 7 stycznia 2015 r. k- 70, nadesłanym w odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 29 grudnia 2014 r., wzywające stronę skarżącą do sprecyzowania charakteru pisma z dnia 19 grudnia 2014 r. nazwanego odwołaniem k-68. Pismem Sądu z dnia 14 stycznia 2015 r. k- 75 przesłano organowi odpis odpowiedzi strony skarżącej na skargę kasacyjna organu. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2015 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, przy czym wniosek o ustanowienie tego pełnomocnika został zawarty w piśmie z dnia 19 grudnia 2014 r. i na urzędowym formularzu z dnia 7 stycznia 2015 r. Dnia [...] Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła pełnomocnika z urzędu radcę prawnego E. A. K.. W dniu 5 lutego 2015 r. pełnomocnik ten zapoznał się z aktami sprawy, a dniu 18 lutego 2017 r. k-99 sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną organu, w której wskazał, że w całości popiera argumentację strony skarżącej odnośnie skargi kasacyjnej organu i przedstawił także własna szerszą argumentację prawną dotycząca tej skargi kasacyjnej. W piśmie tym wniósł także o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu k- 99 wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części (k- 100 ,str. nr 2 pisma). Pismem Sądu z dnia 27 lutego 2015 r. doręczono organowi odpis powyższej odpowiedzi pełnomocnika z urzędu na skargę kasacyjną organu (k-102). Obie odpowiedzi na skargę kasacyjną organu, zawarte na karcie nr 64 i karcie nr 99 zostały przekazane w dniu 5 marca 2015 r. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (k-103). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 683/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał Sądowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania. W wyroku tym NSA nie wypowiedział się w kwestii zawartego w piśmie pełnomocnika z urzędu z dnia 18 lutego 2015 r. wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z protokołu rozprawy przed NSA z dnia 13 października 2016 r. wynika, że nikt się na niej nie stawił. Po zwrocie akt przez NSA, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 17 stycznia 2017 r., sprawie nadano nową sygnaturę akt sprawy, tj. IV SA/Wr 18/17. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 18/17 oddalił skargę w całości (pkt I sentencji). W wyroku tym zasądzono na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenie wraz z podatkiem VAT za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 590,40 zł. Pismem z dnia 13 czerwca 2017 r. pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. Pismem z dnia 20 lipca 2017 r. pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wspomnianego wyroku Sądu. Odrębnym pismem opatrzonym tą sama datą, pełnomocnik z urzędu złożył również wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia powyższej opinii. Wniosek ten zawiera oświadczenie, że koszty pomocy prawnej nie zostały opłacone w całości ani w jakiejkolwiek części. Następnie pismem Sądu z dnia 24 lipca 2017 r. odpis wspomnianej opinii został przesłany stronie skarżącej zgodnie z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wraz z pouczeniem, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii stronie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia, pismem z dnia 18 lutego 2015 r., odpowiedzi na skargę kasacyjną organu (k- 99) oraz z tytułu sporządzenia, pismem z dnia 20 lipca 2017 r., opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k- 183, k- 184). Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia przez pełnomocnika z urzędu, pismem z dnia 18 lutego 2015 r. k- 99, odpowiedzi na skargę kasacyjną organu. W tym miejscu wskazać należy, iż wyrok Sądu I instancji - od którego pismem z dnia 5 grudnia 2014 r. skargę kasacyjną wniósł organ – został wydany w dniu 9 października 2014 r. Natomiast odpowiedź na tą skargę kasacyjną została sporządzona osobiście przez stronę skarżącą w dniu 19 grudnia 2014 r., a przez pełnomocnika z urzędu w dniu 18 lutego 2015 r. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715). Skoro ustawodawca w § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której wyrok Sądu I instancji, którego dotyczyła skarga kasacyjna i wspomniana odpowiedź na skargę kasacyjną - został wydany w dniu 9 października 2014 r. k- 20, a więc przed wejściem w życie nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku, aż do czasu zakończenia postępowania w tej kolejnej (drugiej) instancji przepisy dotychczasowego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Podobna reguła została zawarta w § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 1805), które na podstawie przepisu § 23 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. utraciło moc z dniem 2 listopada 2016 r. Przepis § 15 dotychczasowego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zgodnie z § 16 tego rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W kwestii przyznania wysokości wynagrodzenia za sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu odpowiedzi na skargę kasacyjna należy stosować przepisy obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, tj. w niniejszej sprawie przepis § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" dotychczasowego rozporządzenia z którego wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia kasacji 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam radca prawny w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Potwierdza to uchwała 7 sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012 r. sygn.. akt II FPS 4/12 w której przyjęto, że profesjonalny pełnomocnik, który przygotuje odpowiedź na skargę kasacyjną, ma prawo do otrzymania zwrotu kosztów opracowania takiego pisma oraz, że przy ustalaniu podstawy zwrotu kosztów od przygotowania odpowiedzi na kasację należy brać pod uwagę stawki analogiczne jak przy sporządzeniu samej skargi kasacyjnej. W myśl zaś 179 p.p.s.a. strona, która nie wniosła skargi kasacyjnej, może wnieść do wojewódzkiego sądu administracyjnego odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie czternastu dni od doręczenia jej skargi kasacyjnej. Po upływie terminu na wniesienie odpowiedzi lub po zarządzeniu doręczenia odpowiedzi wnoszącemu skargę kasacyjną, wojewódzki sąd administracyjny niezwłocznie przedstawi skargę kasacyjną wraz z odpowiedzią i aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W niniejszej sprawie istotne jest, iż sporządzona pismem z dnia 18 lutego 2015 r. k- 99 odpowiedź pełnomocnika z urzędu na skargę kasacyjną organu została sporządzona po upływie ustawowego czternastodniowego terminu, o którym mowa w art. 179 p.p.s.a. skoro z akt sprawy wynika, że skarga kasacyjna została doręczona stronie skarżącej w dniu 16 grudnia 2014 r. k- 69. W tej sytuacji pismo to nie spełnia wymogu odpowiedzi na skargę kasacyjną i jest jedynie pismem procesowym w sprawie, za które w postępowaniu kasacyjnym nie przysługuje wynagrodzenie. Potwierdza to orzecznictwo sądowe, w którym przyjęto, że pismo procesowe pełnomocnika, które zostało złożone po terminie określonym w art. 179 zd. 1 p.p.s.a nie stanowi odpowiedzi na skargę kasacyjną, tym samym skutek w postaci zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego mógłby zostać uwzględniony jedynie w sytuacji gdyby został on zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną w rozumieniu art. 179 zd. 1 p.p.s.a. (por. post. NSA z dnia 26 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 4160/15,, wyrok NSA z dnia 25 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 2984/15). Oceny tej nie zmienia fakt, iż odpowiedź ta została, pismem Sądu z dnia 27 lutego 2015 r. przesłana organowi i następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 5 marca 2015 r. przedstawiona NSA wraz z aktami sprawy. Ponadto w niniejszej sprawie, sama strona skarżąca sporządziła już wcześniej, tj. pismem z dnia 19 grudnia 2014 r. k -64 (nadanym tego samego dnia) odpowiedź na skargę kasacyjną z zachowaniem 14 - dniowego terminu wskazanego w art. 179 p.p.s.a., skoro skarga kasacyjna organu została doręczona skarżącej w dniu 16 grudnia 2014 r. k- 69. Dodać należy, że powołany wyżej przepis art. 179 p.p.s.a. nie wprowadza wymogu sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem przymusu adwokacko – radcowskiego (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2005 r., FSK 1930/04, LEX nr 250389). Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia z tytułu sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Odnoście zaś wniosku o przyznanie wynagrodzenia w pozostałym zakresie dotyczącym sporządzenia pismem z dnia 20 lipca 2017 r. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 18/17 wskazać należy, iż zastosowanie maja przepisy nowego powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715), dalej nowego rozporządzenia. Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu13 czerwca 2017 r., a więc po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku, przepisy tego nowego rozporządzenia. W myśl § 2 powyższego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W myśl zaś § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Natomiast opłata o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, do której nawiązuje powołany wyżej przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi w niniejszej sprawie zgodnie z pkt 1 lit "c" tego przepisu 240 zł. W rozpoznawanej sprawie, w której pełnomocnik z urzędu brał udział w postępowaniu sądowym w I instancji, należało zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, ustalić opłatę w wysokości 50% opłaty wymienionej w pkt 1 lit "c" tego przepisu, tj. 50% opłaty obowiązującej w postępowaniu przed sądem I instancji, co stanowi kwotę 120 zł (240 zł x 50%). Mając powyższe na uwadze, należało w pkt II sentencji, przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości 147,60 zł (wynagrodzenie: 120 zł + podatek VAT: 27,60 zł =147,60 zł). W niniejszej sprawie nie zaistniały również przesłanki, wymienione w § 4 ust. 2 rozporządzenia, które uzasadniałyby przyznanie wynagrodzenia według wyższej opłaty, gdyż została sporządzona opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Tym samym pełnomocnik z urzędu nie przyczynił się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto w złożonej opinii zgodził się z argumentacją sądu zawartą we wspomnianym wyroku, przedstawił stan faktyczny sprawy oraz wyjaśnił skarżącej z jakich powodów zachodzi brak podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit "b" rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu oraz w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" i § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, orzeczono jak w sentencji.