IV SA/Wr 18/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ików, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), Sędzia WSA Lidia Serwniowska, Protokolant: asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje radcy prawnemu E. A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 złotych (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy) w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. | Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...], odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córki N. G.. Wnioskiem z dnia 14 października 2013 r. M. M. wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla córki N. G.. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł, w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć jest mowa o dochodzie członka rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. W okresie od października 2013 r. do września 2014 r. dochód ten ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2012. Organ I instancji podkreślił, że w przypadku strony nastąpiła utrata dochodów spowodowana utratą zatrudnienia na podstawie umów zlecenia, a łączny kwota z tytułu utraty dochodu za 2012 r. wyniosła 3.851,18 zł. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a ustawy). W przypadku strony nastąpiło uzyskanie dochodów po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w 2013 r., spowodowane uzyskaniem zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w [...]S.A. od 8 lipca 2013 r. Dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. sierpnia 2013 r., wyniósł [...]zł. Organ stwierdził, że dochód strony w 2012 r. wyniósł [...] zł, a po odliczeniu podatku należnego, składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne dochód wyniósł [...]zł. Po uwzględnieniu dochodu utraconego w wysokości [...]zł, dochód strony wyniósł 428,66 zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi kwotę 35,72 zł, a po uwzględnieniu uzyskanego dochodu wyniósł [...] zł (35,72 + [...]). Zatem suma przeciętnych miesięcznych dochodów osiągniętych w 2012 r. przez członków rodziny strony (składającej się z 2 osób), po uwzględnieniu utraty i uzyskania dochodu wynosi zdaniem organu I instancji - kwotę [...] zł. Stąd kwota w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 835,88 zł, więc przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. kwotę 725,00 zł. Strona w odwołaniu, zarzucając naruszenie prawa materialnego, wniosła o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wskazała, że organ pierwszej instancji niesłusznie wziął pod uwagę kwotę 250,00 zł z miesiąca sierpnia 2013 r.,gdyż kwota ta jest premią uznaniową i nie jest przyznawana jako comiesięczny dodatek do wynagrodzenia. Zdaniem odwołującej się dochód netto jej rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 691,58 zł. Nadto strona oświadczyła, że decyzja organu I instancji zaważyła na sytuacji finansowej jej rodziny, gdyż ojciec córki unika płacenia alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji stwierdziło, że jednym z podstawowych warunków koniecznych do przyznania alimentów jest uzyskanie dochodu, który nie przekracza wskazanego w ustawie kryterium dochodowego. W sytuacji, gdy strona wnioskowała o przyznanie świadczeń z funduszu na okres zasiłkowy 2013/2014, należało wziąć pod uwagę jej dochody uzyskane w roku 2012. Kolegium ustaliło, że suma miesięcznych dochodów osiągniętych w 2012 r. przez członków rodziny wnioskodawczyni (składającej się z dwóch osób), po uwzględnieniu utraty i uzyskania dochodu wynosi 1.671,76 zł, co daje w przeliczeniu na osobę w rodzinie kwotę 835,88 zł. Podzieliło tym samym stanowisko organu I instancji, że powyższa kwota przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (725,00 zł). Kolegium ustosunkowując się do zarzutu odwołania o braku podstaw do wliczania do dochodu kwoty 250 zł z tytułu uzyskanej premii uznaniowej w miesiącu sierpniu 2013 r., stwierdziło, że zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwota ta nie stanowi dochodu utraconego. Tym samym Kolegium stwierdziło, że nie znalazło podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji organu I instancji, ponieważ dochód został ustalony przez organ I instancji w sposób prawidłowy. Kolegium wyjaśniło przy tym, że w sytuacji, gdy przepisy mające zastosowanie w sprawie są jednoznaczne, organ nie może pominąć ich treści i orzec zgodnie z żądaniem strony. Organy uprawnione do przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego są związane przepisami ustawy i nie mogą przyznać świadczenia w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego. Przepisy zawarte w ustawie nie pozwalają organom administracji na uznaniowe przyznawanie świadczeń. W przypadku niespełnienia choćby jednej ze wskazanych przez ustawodawcę przesłanek (np. przekroczenia kryterium dochodowego), wniosek o przyznanie świadczeń musi zostać załatwiony odmownie. W skardze na powyższą decyzję strona ponowiła argumentację podniesioną w odwołaniu, wskazując że premia uznaniowa nie jest przyznawana co miesiąc, a ojciec córki unika płacenia alimentów. Skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej skargi, powołując się przede wszystkim na bardzo trudną sytuacje materialną jej rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpatrzeniu skargi w dniu 9 października 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (sygn. akt IV SA/Wr 206/14). WSA nie podzielił sposobu ustalania dochodu rodziny skarżącej przedstawionego przez organy, wskazując że dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód ten powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a następnie całość dochodu podzielona przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 683/15 uchylił zaskarżony wyrok WSA i sprawę przekazał WSA do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji wyjaśnił, że art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zakłada doliczenie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały art. 9 ust. 4a ustawy, co oznaczało, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, dochód obejmujący kwotę miesięcznego dochodu następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty, doliczany jest do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. dochodu członka rodziny. Błędna wykładnia art. 9 ust 4a ustawy przełożyła się na zakres badania przez Sąd I instancji. Sąd nie ocenił bowiem zasadniczego zarzutu skargi dotyczącego bezpodstawnego wliczenia do dochodu kwoty 250 zł z tytułu uzyskanej premii uznaniowej w miesiącu sierpniu 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór pomiędzy stronami dotyczy odmowy przyznania skarżącej na rzecz córki świadczenia z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. W sprawie tej Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 683/15 uchylił zaskarżony wyrok WSA z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 206/14 i sprawę przekazał WSA do ponownego rozpoznania. Stosownie do art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast według art. 2 pkt 5a ustawy dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. Istotne jest więc unormowanie w art. 9 ust. 4 i ust. 4a sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny z rozróżnieniem, gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku, dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a). W ocenie NSA, zestawienie treści art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie. NSA wskazał, że z szeregu przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w aktualnym brzmieniu wynika, że kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Potwierdzeniem tego jest unormowanie zawarte w art. 19 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Z kolei art. 18 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca po pierwszym miesiącu, w którym dochód został uzyskany. NSA podkreślił również, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Z treści art. 9 ust. 4a ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania. NSA uznał, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające prawidłowo zinterpretowały przepis art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co oznaczało, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, dochód obejmujący kwotę miesięcznego dochodu następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty, doliczany jest do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. dochodu członka rodziny. Mając powyższe na uwadze do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez skarżącą w roku 2012 w wysokości 35,72 zł należy doliczyć kwotę miesięcznego dochodu skarżącej osiągniętego w sierpniu 2013 r. Zgodnie z umową o pracę zawartą przez skarżącą z [...] S. A. z dnia 8 lipca 2013 r. skarżąca podjęła zatrudnienie na czas określony od dnia 8 lipca 2013 r. do 31 marca 2014 r. na stanowisku kasjer – sprzedawca z wynagrodzeniem zasadniczym [...] zł brutto miesięcznie. Zgodnie z zaświadczeniem o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawionym przez pracodawcę w dniu 18 września 2013 r. w miesiącu sierpniu 2013 r. skarżąca otrzymała wynagrodzenie netto w wysokości [...] zł (wynagrodzenie zasadnicze – [...] zł, premia – [...] zł, inne składniki – 2,86 zł, razem brutto – [...] zł). Wbrew zarzutom skargi organ nie był uprawniony do pominięcia premii w wysokości 250,00 zł brutto, otrzymanej przez skarżącą w sierpniu 2013 r. Zgodnie z umową o pracę skarżąca podjęła zatrudnienie na czas określony, obejmujący ponad 8 miesięcy, a więc dochód uzyskiwany z tytułu tego zatrudnienia należy uznać za dochód uzyskiwany w dłuższym okresie i był to dochód uzyskiwany również w momencie ustalania prawa do świadczenia alimentacyjnego (październik 2013 r.). Pominięcie kwoty otrzymanej premii spowodowałoby zaniżenie dochodu skarżącej za sierpień 2013 r. Ponadto kryterium dochodowe musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Natomiast w przypadku skarżącej okresowo otrzymywana premia skutkuje niespełnieniem tego warunku. Zatem suma przeciętnych miesięcznych dochodów osiągniętych w 2012 r. przez członków rodziny strony (składającej się z 2 osób), po uwzględnieniu utraty i uzyskania dochodu wynosi kwotę [...] zł ([...]). Stąd kwota w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 835,88 zł, a więc przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. kwotę 725,00 zł. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.