IV SA/Wr 187/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi D. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 7 lutego 2025 r., nr SKO 4101/411/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę w całości. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 lutego 2025 r., nr SKO 4101/411/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO Kolegium) działając na podstawie art. 134 w związku z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 dalej: k.p.a.), stwierdziło, że odwołanie D. P. (dalej: Strona, Skarżący) z dnia 19 listopada 2024 r. od decyzji Wójta Gminy Kłodzko (dalej: organ I instancji) z dnia 21 października 2024 r., nr OPSGK.RŚPS.4204.910.2024 o odmowie przyznania zasiłku celowego na pokrycie strat powstałych w wyniku klęski żywiołowej powodzi, zostało wniesione z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu postanowienia SKO w pierwszej kolejności przytoczyło treść art. 129 § 1 i § 2 k.p.a. zgodnie z którym odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Następnie Kolegium wskazało, że po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego z dnia 20 września 2024 r. o przyznanie pomocy finansowej w związku ze zdarzeniem losowym/powodzią organ I instancji - decyzją z dnia 21 października 2024 r. - odmówił przyznania Skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie strat powstałych w wyniku klęski żywiołowej - powodzi. Decyzja zawiera prawidłowe pouczenie o prawie i terminie do wniesienia odwołania. Została osobiście odebrana przez Skarżącego w dniu 21 października 2024 r., co potwierdza jego własnoręczny podpis widniejący na decyzji. Zatem ostatni dzień 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania upłynął w dniu 4 listopada 2024 r. (poniedziałek). Od decyzji tej Skarżący wniósł odwołanie. Odwołanie to zostało sporządzone w dniu 19 listopada 2024 r. i złożone w Ośrodku Pomocy Społecznej Gminy Kłodzko w dniu 20 listopada 2024 r., a więc 16 dni po upływie ustawowego terminu. Kolegium podkreśliło, że termin do wniesienia odwołania określony w art. 129 § 2 k.p.a. jest terminem zawitym, którego upływ organ uwzględnia z urzędu. Stwierdzenie uchybienia terminu nie zależy od uznania organu odwoławczego. Każde (nawet nieznaczne) przekroczenie terminu zobowiązuje organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu postanowieniem z dnia 7 lutego 2024 r., nr SKO 4101/244/2024, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, Kolegium orzekło jak w osnowie. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1. naruszenie art. 129 § 1 i 2 w zw. z art. 134 w zw. art. 58 k.p.a. - poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że odwołanie Skarżącego z dnia 19 listopada 2024 r. od decyzji organu I instancji z dnia 21 października 2024 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego na pokrycie strat powstałych w wyniku klęski żywiołowej/ powodzi, zostało wniesione z uchybieniem terminu, podczas gdy Skarżący skutecznie złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania i należało uznać, że odwołanie zostało złożone w terminie; 2. naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego, nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy przejawiające się w wybiórczym potraktowaniu materiału dowodowego, w szczególności poprzez: wadliwe ustalenie, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że: nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania; nie miał możliwości wniesienia odwołania w terminie; przeszkoda we wniesieniu odwołania miała charakter nagły i obiektywny; wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi - podczas gdy z przedłożonej przez Skarżącego dokumentacji medycznej jednoznacznie wynika, że z uwagi na stan zdrowia i konieczność prowadzenia leczenia w S., Skarżący nie miał możliwość wniesienia odwołania w ustawowym terminie, a także że wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem został złożony w dniu 20 listopada 2024 r., a zatem w ustawowym terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu; 3. naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. - poprzez uchybienie gwarancji czynnego udziału strony w postępowania administracyjnym oraz odebranie Skarżącemu inicjatywy dowodowej i uniemożliwienie sformułowania ewentualnych żądań przed wydaniem decyzji (w sytuacji, w której nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstępstwo od zasady wysłuchania stron), w szczególności poprzez uniemożliwienie Skarżącemu: końcowego zapoznania się z całokształtem zgromadzonego materiału dowodowego; wypowiedzenia się co do zebranych dowodów; złożenia dalszych wniosków dowodowych; dowiedzenia się, jakie okoliczności faktyczne, wynikające z zebranych dowodów, organ będzie uwzględniał przy wydaniu rozstrzygnięcia - podczas, gdy na organie ciążył obowiązek zagwarantowania Skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, a także obowiązek umożliwienia Skarżącemu czynnego udziału w toku postępowania, w tym umożliwienia złożenia Skarżącemu wniosków dowodowych dot. przesłuchania w charakterze świadków A. S. ([...] B. C.) oraz T. O. ([...] W. C.) - bezpośrednio potwierdzających doznany przez Skarżącego uszczerbek na zdrowiu, datę wyjazdu Skarżącego z Polski w celu prowadzenia leczenia oraz datę zakończenia ww. leczenia i powrotu Skarżącego do Polski, w konsekwencji czego organ dopuścił się naruszenia istoty zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegającego na braku rozpoznania sprawy na nowo i w całości, w tym w szczególności poprzez brak ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ograniczenie się jedynie do weryfikacji decyzji organu I instancji, podczas gdy na organie ciążył obowiązek rozpoznania sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, po odniesieniu się do wniosków dowodowych oraz zarzutów - co skutkuje nieważnością decyzji w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.; 4. naruszenie art. 15 k.p.a. - poprzez naruszenie istoty zasady dwuinstancyjności postępowania, polegające na braku rozpoznania przez organ odwoławczy sprawy na nowo i w całości, a w szczególności przez brak ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ograniczenie się jedynie do weryfikacji decyzji organu i instancji, podczas gdy na organie odwoławczym ciążył obowiązek rozpoznania sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, po odniesieniu się do wniosków dowodowych i zarzutów; 5. naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady stanowiącej, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania - szczególnie w trudnej sytuacji Skarżącego związanej z utraceniem dorobku życia w powodzi oraz doznanym uszczerbkiem na zdrowiu. Wobec powyższych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi w celu rozpoznania odwołania Skarżącego od decyzji organu I instancji z dnia 21 października 2024 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego na pokrycie strat powstałych w wyniku klęski żywiołowej/ powodzi (na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a-c oraz art. 135 p.p.s.a.) oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935, dalej: p.p.s.a.) Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie strat powstałych w wyniku klęski żywiołowej - powodzi . W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy. Tym samym zakres kontroli sądowej mającej za przedmiot takie postanowienie ogranicza się do analizy prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy art. 134 k.p.a., który stanowił podstawę prawną zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Cytowany wyżej przepis nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli danego środka odwoławczego pod względem formalnym. Inaczej mówiąc pierwszą czynnością jaką winien podjąć organ po otrzymaniu odwołania jest sprawdzenie, czy wniesiony środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w przepisanym terminie. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że przysługujący stronie środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, powoduje bezskuteczność odwołania czego następstwem jest ostateczność decyzji wykluczająca merytoryczną kognicję organu odwoławczego. Wskazać również należy, że kategoryczne określenie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy odwołanie zostało wniesione po jego upływie. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 333/08; z 31 października 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 492/08; dostępny na stronie - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pamiętać jednak należy, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. winno być poprzedzone wyjaśnieniem stanu faktycznego, co do tego, czy strona odwołująca się z całą pewnością przekroczyła termin określony w art. 129 § 2 k.p.a., zgodnie z którym odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Zgodnie z art. 129 § 1 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, iż dla stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia konieczna jest znajomość dwóch dat, tj. daty doręczenia decyzji jak i daty wniesienia odwołania. W przedmiotowej sprawie decyzja organu I instancji z dnia 21 października 2024r., zawierająca prawidłowe pouczenie o prawie i terminie do wniesienia odwołania, została osobiście odebrana przez Skarżącego w dniu 21 października 2024 r., co potwierdza jego własnoręczny podpis widniejący na decyzji. Zatem ostatni dzień 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania upłynął w dniu 4 listopada 2024r. (poniedziałek). Natomiast odwołanie Skarżącego opatrzone datą 19 listopada 2024r. zostało złożone w organie I instancji w dniu 20 listopada 2024 r., a więc po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia. Wobec powyższego skoro w niniejszej sprawie Skarżący wniósł odwołanie z uchybieniem terminu do jego wniesienia, to na organie odwoławczym ciążył obowiązek wydania w oparciu o art. 134 k.p.a. postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Termin do wniesienia odwołania jest bowiem terminem wyznaczonym przez ustawodawcę, a organ nie ma żadnego wpływu na jego długość, niemożliwe jest więc jego przedłużenie. Stwierdzenie uchybienia terminu nie jest zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Z tych też względów bez znaczenia w sprawie pozostają zarzuty skargi oraz okoliczności w niej podniesione. W niniejszej sprawie istotna jest wyłącznie okoliczność, że odwołanie nie zostało wniesione w przypisanym do tego terminie. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że w sprawie IV SA/Wr 186/25 sąd oddalił skargę na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania, a wykonanie postanowienia nie zostało wstrzymane. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które powodowałoby konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego, działając na podstawie przepisów art. 151.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.