IV SA/Wr 192/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...], nr [...] odmawiającej przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, II. umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 września 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I sentencji) i umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II sentencji). W jego uzasadnieniu stwierdzono, że Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 sierpnia 2015 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 23 września 2015 r. Dnia 9 września 2015 r. skarżący pismem, opatrzonym ta samą datą, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i jednocześnie wniósł o odroczenie rozprawy do czasu uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Do pisma tego dołączył złożony na nieobowiązującym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 14 września 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy na właściwym, nowo obowiązującym formularzu. Dnia 23 września 2015 r. Sąd odroczył rozprawę do czasu rozpoznania wniosku ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 24 września 2015 r. skarżący złożył na nowo obowiązującym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w którym opisał swoją sytuację materialną. Rozpoznając ten wniosek referendarz stwierdził, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Na poparcie tego stanowiska referendarz sądowy dokonał analizy liczby spraw wszczętych skargami i wnioskami skarżącego i charakteru rozstrzygnięć wydanych przez Sąd. Z analizy tej wynika m. in. że w okresie od 2009 r. do 2014 r. skarżący wniósł 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe, a w marcu 2015 r. zarejestrowano ponad 500 spraw. W 2014 r. około 95 skarg zostało odrzuconych, 17 oddalonych, w 2 sprawach umorzono postępowanie sądowe i w 2 sprawach oddalono wnioski wszczynające postępowanie sądowe, a jedną sprawę przekazano według właściwości do innego sądu. We wspomnianym okresie 2009 - 2014 większość skarg została odrzucona, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Referendarz wskazał także, że skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, a wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego. W listopadzie 2014 r. ogólna liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika wyniosła 240 wniosków. W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania, 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Informowano również skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. W postanowieniu tym wskazano także, że powyższe okoliczności oraz charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej, gdzie większość skarg została odrzucona dowodzą, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych. W tej sytuacji referendarz sądowy w pkt I sentencji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Odnośnie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych referendarz stwierdził, że skarżący nie ma obowiązku ponoszenia tych kosztów na podstawie przepisu art. 239 pkt 1 lit. "h" p.p.s.a. Z tych względów referendarz sądowy w pkt II sentencji umorzył jako zbędne postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie przepisu art. 249a p.p.s.a. Pismem z dnia 5 października 2015 r. skarżący wniósł m. in. pięć sprzeciwów od postanowień referendarza sądowego i trzy zażalenia od postanowień Sądu w przedmiocie prawa pomocy, w tym także sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wydanego w niniejszej sprawie dnia 29 września 2015 r. W jego uzasadnieniu podał, że domaga się uchylenia postanowienia referendarza sądowego i "stwierdzenia słusznego interesu strony do przyznania prawa pomocy w całości, w tym adwokata z urzędu, ze względu na ciężką sytuację materialną oraz niezbędny udział pełnomocnika w celu rozpoznania sprawy". Referendarz sądowy odmówił mu prawa pomocy przed rozpoznaniem sprawy stwierdzając, że skarga jest oczywiście bezzasadna. Dodał, że Sąd w postanowieniach nie kwestionuje jego sytuacji materialnej, a jedynie skupia się na ocenie jego postawy w innych zakończonych sprawach. Jest to "stronniczość i matactwo procesowe". Udział adwokata jest niezbędny, gdyż Sąd w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 560/13 i IV SAB/Wr 35/13 oddalając skargę wydał wyrok częściowy wbrew słusznemu interesowi strony, ponieważ odmówił połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Oddalenie tych skarg w części wiąże Sąd i w pozostałych sprawach np. o sygn. akt IV SA/Wr 559/13 i IV SA/wr 561/13. Odmowa połączenia spraw zamyka mu drogę do Sądu i powoduje przewlekłość postępowania. Udział adwokata w sprawach i w celu wniesienia skargi kasacyjnej jest konieczny, gdyż Sąd oddalając skargi uczynił to w sposób stronniczy. W piśmie tym powołał się na postanowienie NSA z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 852/15 uchylające postanowienie tutejszego Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 254/13 umarzające postępowanie wszczęte jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata, gdyż przedstawione okoliczności nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Okoliczność, że referendarz sądowy odmówił uprzednio przyznania prawa pomocy obliguje Sąd I instancji do merytorycznej oceny wniosku. Każdy wniosek wszczyna odrębne postępowanie i Sąd w swym rozstrzygnięciu nie może powoływać się na inne oddalone sprawy ani też nie może kilku wniosków wniesionych oddzielnie rozpoznać jednym postanowieniem. Jest to matactwo procesowe, gdyż ocena przedstawionych okoliczności w danej sprawie decyduje o zasadności każdego wniosku z osobna i tylko te okoliczności powinny znaleźć się w orzeczeniu sądu. Skarżący zgodnie z art. 134 p.p.s.a. nie musi szczegółowo uzasadniać swojej skargi ani wniosku o ustanowienie adwokata, jednak sąd już takich ulg nie posiada, gdyż zgodnie z art. 258 p.p.s.a referendarz sądowy w swoim rozstrzygnięciu może jedynie oceniać spełnienie wymogów formalnych lub materialnych uzasadniających przyznanie lub odmowę przyznania prawa pomocy, a w razie oczywistej bezzasadności skargi powinien przedłożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy sądowi zgodnie z art. 247 p.p.s.a. Sprzeciw uzasadnił również tym, że Sąd swoimi orzeczeniami "dopuszcza się ludobójstwa" w rozumieniu art. 5 i art. 6 Międzynarodowej Konwencji Rzymskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Pismem Sądu z dnia 2 listopada 2015 r. zwrócono się do skarżącego o wyjaśnienie czy jego sprzeciw z dnia 5 października 2015 r. dotyczy istotnie postanowienia z dnia 29 września 2015 r. wydanego przez referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, gdyż w niniejszej sprawie nie wydano tego dnia takiego postanowienia. W piśmie tym pouczono skarżącego, że odpowiedzi należy udzielić w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. W odpowiedzi na to pismo skarżący pismem złożonym w Sądzie w dniu 16 listopada 2015 r. podał, że sprzeciw dotyczy postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 września 2015 r. wydanego w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona lub adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (art. 260 p.p.s.a.). W świetle powyższego, wskutek skutecznie wniesionego sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 września 2015 r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I sentencji) i umarzające postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II sentencji), utraciło moc, zaś złożony na nowym urzędowym formularzu wniosek z dnia 24 września 2015 r. - podlega rozpoznaniu przez sąd. Wniosek ten został złożony w odpowiedzi na pismo referendarza sądowego z dnia 14 września 2015 r. wzywające skarżącego do złożenia wniosku z dnia 9 września 2015 r. o przyznanie prawa pomocy na właściwym, nowo obowiązującym formularzu. W jego uzasadnieniu wyjaśnił, że domaga się ustanowienia adwokata ze względu na trudną sytuację materialną i bytową, brak pracy, dochodów, pomocy z MOPS i ze strony innych osób. Jest osobą bezrobotną, zmuszoną głodować. Ostatni dochód jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w kwocie 988 zł. Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę, a także toczą się postępowania o zapłatę gazu i prądu. Grozi mu eksmisja na bruk. Dodał, że obecnie decyzją PUP z dnia 28 maja 2015 r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej. Nie otrzymuje renty ani alimentów, zasiłku stałego i okresowego. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych, a także wierzytelności. W celu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd odroczył w dniu 23 września 2015 r. rozprawę. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące uchylenia przez NSA postanowień tutejszego Sądu umarzających postępowanie wszczęte wnioskiem o ustanowienie adwokata w sytuacji, gdy WSA w ocenie NSA powinien był merytorycznie rozpoznać ten wniosek (np. post. NSA z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. Akt I OZ 852/15), nie stanowią przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Ponadto merytoryczna ocena wniosku nie jest równoznaczna z przyznaniem prawa pomocy, gdyż może ona polegać także na odmowie przyznania tego prawa. Poza tym w powołanym postanowieniu NSA stwierdził, że przedstawione przez Sąd I instancji okoliczności mogłyby ewentualnie wskazywać na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Niezasadne jest też twierdzenie skarżącego, że Sąd nie oceniał jego sytuacji materialnej, a jedynie skupił się na obciążeniu sprawami wszczętymi jego skargami i postawą w tych sprawach. Referendarz sądowy odmówił bowiem skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie tego prawa. Na poparcie tego stanowiska referendarz sądowy dokonał analizy liczby spraw wszczętych skargami i wnioskami skarżącego i charakteru rozstrzygnięć wydanych przez Sąd. Na nadużycie tego prawa składa się szereg działań skarżącego podejmowanych w jego sprawach zawisłych przed sądem. W związku z tym nietrafny jest argument podniesiony w sprzeciwie, że Sąd powinien oceniać jedynie okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie okoliczności wynikające z innych spraw sądowych ani też, że wniosek o prawo pomocy nie musi zawierać uzasadnienia. Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić więc należy, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2014 r. wniósł 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W tym okresie większość skarg została odrzucona, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Skarżący wniósł również szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego. W okresie od 2009 r. do listopada 2014 r. zarejestrowano 240 wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania wobec nieuzupełnienia jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub niesprecyzowania w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Natomiast 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Ponadto w 2014 r. w 40 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem. W okresie od 2009 r. do 2013 r. m. in. w 27 sprawach przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Istotne jest, że liczba skarg wniesionych przez skarżącego stale wzrasta; w marcu 2015 r. bowiem zarejestrowano ponad 500 spraw i wniosków skarżącego, w maju 2015 r. ponad 600 spraw, a w listopadzie 2015 r. liczba ta wyniosła 633 sprawy. Charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Poza tym znane są Sądowi z urzędu okoliczności, że w wielu sprawach skarżący składał wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy zmierzając w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Podobnie postąpił skarżący w niniejszej składając wniosek o przyznanie prawa pomocy przed rozprawą wyznaczoną na dzień 23 września 2015 r. Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej w tym zaległości czynszowych, braku dochodu, pomocy z MOPOS, utraty statusu osoby bezrobotnej i postępowań sądowych o zapłatę czynszu, gazu i prądu nie zmieniają oceny, że skarżący w dalszym ciągu nadużywa prawa do sądu. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie również na obecnym etapie postępowania stanowi nadużycie tego prawa. Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niezasadny okazał się tym samym argument, że Sąd swoimi orzeczeniami dopuszcza się ludobójstwa w rozumieniu art. 5 i art. 6 Międzynarodowej Konwencji Rzymskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy nie jest również powołany przez skarżącego konieczny udział adwokata w sprawie, czy też odmowa połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wymóg udziału fachowego pełnomocnika pojawia się dopiero na etapie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, z tym że prawo pomocy obejmujące ustanowienie tego pełnomocnika może zostać przyznane osobie spełniającej przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie (pkt I sentencji). Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "h" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu dodatków mieszkaniowych. W tej sytuacji postępowanie wszczęte tym wnioskiem należało w pkt II sentencji umorzyć jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 3 i art. 249a i art. 239 pkt 1 lit. "h" p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.