IV SA/Wr 214/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant:: Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 września 2010 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. P. od wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...],nr [...] zobowiązującej do zwrotu kwoty 10 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym –W. P. oraz A. P. w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r., na podstawie - art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, - art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7), utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że decyzją z dnia [...] nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. przyznał W. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł, na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. Pismem z dnia 3 grudnia 2008r. nr [...] MOPS zawiadomił dłużnika alimentacyjnego – S. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego oraz zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych W. P. Odrębną decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji przyznał A. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł, na okres od 1 lutego do 30 września 2009r. Pismem z dnia 30 marca 2009r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. zawiadomił S. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego oraz zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych A. P. W toku prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji zbierając materiał dowodowy w sprawie, korespondował z dłużnikiem alimentacyjnym, który składał pisemne wyjaśnienia dotyczące jego sytuacji osobistej i możliwości wywiązania się z obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pisma z dnia 8 i 14 kwietnia 2009 r., wniosek z dnia 13 maja 2009 r.) Powołaną we wstępie decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji zobowiązał S. P. do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych W. P. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. oraz A. P. - w okresie od 1 lutego do 30 września 2009 r., w łącznej kwocie 10 000,00 zł. W odwołaniu wniesionym od tej decyzji S. P. wskazał, że nie ma środków finansowych, z których mógłby zwrócić kwotę świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego W.P. i A. P.. Wyjaśnił, że przebywa w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności przez okres 10 lat. Wskazał także, że w zakładzie nie pracuje i nie posiada środków finansowych, z których mógłby uregulować kwotę 10 000,00 zł. Po zapoznaniu się z całością akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wskazuje, co następuje; Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwanej dalej ustawą, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast obowiązkiem organu właściwego dla wierzyciela jest wydanie - po zakończeniu okresu świadczeniowego lub o uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego - decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci stanowi uszczegółowienie ogólnego obowiązku troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka a także dostarczania mu środków utrzymania (art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązek ten ciążący na każdym z rodziców. Jest to obowiązek o charakterze bezwzględnym, od którego rodzice dziecka, co do zasady, nie mogą się uchylić. W praktyce występują jednak sytuacje, w których rodzice dziecka nie są w stanie - z przyczyn obiektywnych - wywiązywać się ze swojego obowiązku alimentacyjnego. W takich przypadkach, aby zapewnić dzieciom możliwość dorastania, uczenia się i funkcjonowania w społeczeństwie podejmowane są działania zmierzające do wypłacenia osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem środków finansowych niezbędnych do utrzymania dziecka, w miejsce jednego, lub obojga rodziców. Takie możliwości daje między innymi ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stwarza ona bowiem możliwość wypłacenia dziecku uprawnionemu do alimentów określonych kwot, w przypadku, gdy z obowiązku tego nie wywiązują się jego rodzice, bądź też jedno z nich. Należy jednak podkreślić, że organ wypłacający dziecku świadczenie alimentacyjne nie zastępuje w takim przypadku rodzica w jego obowiązku, lecz czasowo przekazuje dziecku środki finansowe, które następnie zobowiązany do alimentacji rodzic będzie musiał zwrócić. Ustawa nie analizuje przy tym powodów ani postawy (stopnia zawinienia rodzica), które prowadzą do niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że ustawodawca nie przewidział możliwości odstąpienia przez organ od obowiązku określenia należnych do zwrotu kwot, wypłaconych dziecku w miejsce nieuregulowanych alimentów. Nie ma zatem znaczenia, jakie są rzeczywiste powody niewywiązywania się rodzica z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka i czy mają one charakter zawiniony. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach - przy zastosowaniu stosownej procedury - określić dłużnikowi alimentacyjnemu kwotę przypadającą do zwrotu, tytułem wypłaconych dziecku świadczeń alimentacyjnych. Określając wysokość kwoty należnej do zwrotu, organ wypłacający świadczenie ma także obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę, począwszy od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty (art. 7 ust. 1a ustawy). Co do zasady, postępowanie prowadzące do ustalenia kwot należnych do zwrotu powinno być prowadzone każdorazowo po zakończeniu danego okresu świadczeniowego, lub też w przypadku uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, po jej uchyleniu (art. 27 ust. 2 ustawy). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy wskazać, że niezależnie od powodów, które powodują niemożność wywiązania się przez S. P. z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec W. i A., organ pierwszej instancji nie mógł odstąpić od ustalenia kwoty należnej do zwrotu. Postępowanie w tym zakresie nie ma bowiem charakteru uznaniowego, a obowiązujące przepisy prawa wiążą zarówno dłużnika alimentacyjnego jak i organ wypłacający świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Podsumowując, należy stwierdzić, że w sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające określenie S. P. kwot należnych do zwrotu, bowiem W. P. i A. P. otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w miejsce obowiązku alimentacyjnego ciążącego na S. P. Oznacza to, że na dłużniku alimentacyjnym ciąży obowiązek zwrotu wypłaconych kwot wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Organ pierwszej instancji nie mógł odstąpić od określenia kwoty przypadającej do zwrotu. Nie wyłącza to natomiast prawa dłużnika alimentacyjnego do złożenia wniosku o częściowe lub całkowite umorzenie tych kwot, ich rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności. Postępowanie w tym zakresie jest jednak postępowaniem całkowicie odrębnym od postępowania prowadzonego przed Kolegium i musi być zapoczątkowane stosownym wnioskiem dłużnika alimentacyjnego. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego S. P. powtórzył zarzuty podnoszone w postępowaniu odwoławczym, a także w pismach kierowanych do organu pierwszej instancji. Odnosiły się one do sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego oraz wyjaśniły powody uniemożliwiające zwrot kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego W. i A. P. W konkluzji S. P. wystąpił o umorzenie należności wobec funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji zobowiązującej S. P. do zwrotu kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w sprawie znajduje zastosowanie cytowany przepis art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Bezspornym w sprawie jest, że na podstawie prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego skarżący był zobowiązany do alimentów w kwocie po 500 zł miesięcznie na rzecz W. P. oraz A. P. W związku z tym, że wbrew nałożonemu obowiązkowi skarżący nie uiszczał powyższych alimentów, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna (zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. F. z dnia 14 sierpnia 2008r. i 19 lutego 2009r.) z upoważnienia Prezydenta W. wydano w dniu [...] decyzję o przyznaniu W. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł, na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. Odrębną decyzją z dnia 2 marca 2009r. organ pierwszej instancji przyznał A. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł na okres od 1 lutego do 30 września 2009r. Uprawnione otrzymały przedmiotowe świadczenia. Mając powyższe na względzie, w świetle powołanego przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ I instancji zobowiązany był do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego tj. skarżącego S. P. obowiązek zwrotu – organowi właściwemu wierzyciela – należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Podkreślić należy, że powołany w podstawie prawnej decyzji przepis ma charakter bezwzględny i nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Wskazać jednak należy, że z wnioskiem o umorzenie spornej należności lub rozłożenie jej spłaty na raty skarżący może zwrócić się do właściwego organu. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do uwzględnienia wniosku, który skarżący w tym zakresie zawarł w swojej skardze. Zatem, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić jedynie, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej do tych świadczeń. Materiał dowodowy zebrany przez organy w niniejszej sprawie w postępowaniu administracyjnym, uzasadnia stanowisko organów. Zatem argumentacji zawarta w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji ją poprzedzającej jest słuszna i zasługuje na akceptację. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.