IV SA/Wr 217/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2025 r. sprawy ze skargi O. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lutego 2025 r. nr 010070/680/1680976/2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę w całości. W dniu 18 lutego 2023 r. O. M. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ na dziecko S. M., które jest obywatelem U. i przybyło z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. na formularzu SW-U na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w informacji z dnia 2 marca 2023 r. nr 010070/680/1680976/20 poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Natomiast w informacji z dnia 29 grudnia 2023 r. ZUS poinformował wnioskodawczynię, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie wychowawcze wynosi 800 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r. nr 010070/680/1680976/2023 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin uchylił wnioskodawczyni przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na córkę od dnia 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Organ wyjaśnił, że z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni utraciła prawo legalnego pobytu w Polsce w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Decyzję wnioskodawczyni odebrała w dniu 24 stycznia 2024 r. zgodnie z Urzędowym Poświadczeniem Doręczenia. Z kolei decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. nr SW/1015070093 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin stwierdził, że świadczenie wychowawcze wypłacone za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w łącznej kwocie 3.500 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, które podlega zwrotowi wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 117,09 zł na dzień wydania decyzji. Decyzję wnioskodawczyni odebrała w dniu 30 stycznia 2024 r. zgodnie z Urzędowym Poświadczeniem Doręczenia. W odwołaniu z dnia 20 lutego 2024 r. złożonym na formularzu SW-ODW wnioskodawczyni wniosła o uchylenie decyzji z dnia 9 stycznia 2024 r. nr 010070/680/1680976/2023 oraz o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jest obywatelką U. i nie zna dostatecznie języka polskiego, na poziomie pozwalającym na zrozumienie znaczenia dokumentu - że była to decyzja administracyjne, od której przysługuje prawo odwołania. Wnioskodawczyni podała, że nie zna prawa polskiego i nie zrozumiała o co chodzi w odebranym piśmie. Poza tym nie udało się wyświetlić decyzji w PUE, a termin odbioru decyzji w PUE był już zaznaczony. Dopiero w dniu 15 lutego 2024 r. wnioskodawczyni udało się umówić na spotkanie w budynku ZUS i wówczas pracownik ZUS wydrukował tę decyzję, dlatego też od tej daty powinno się liczyć termin do wniesienia odwołania. W tym samym dniu wnioskodawczyni skonsultowała się z prawnikiem i dowiedziała się, że pismo z dnia 9 stycznia 2024 r. jest decyzją administracyjną. Treść niniejszego odwołania również sformułował wnioskodawczyni prawnik. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że w momencie odbioru decyzji córka kończyła pierwszy semestr w klasie [...] w L., dwa tygodnie trwały ferie zimowe i wnioskodawczyni musiała zając się córką, która w tym czasie chorowała i musiała uzupełnić wszystkie zaliczenia w szkole. Wobec powyższego uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło z winy wnioskodawczyni. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2024 r. nr 010070/680/1680976/2023 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o uchyleniu prawa doświadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy poinformował, że decyzja została doręczona w dniu 24 stycznia 2024 r. w formie elektronicznej na profilu strony na platformie PUE-ZUS. Strona została poinformowana o przysługującym prawie wniesienia odwołania do Prezesa ZUS w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie od decyzji strona wniosła elektronicznie przez PUE-ZUS na formularzu pisma ogólnego POG w dniu 20 lutego 2024 r., tj. po upływie ustawowego terminu 14 dni. Odnośnie wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Prezes ZUS uznał, że strona nie uprawdopodobniła, aby do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezależnych od strony i niemożliwych do usunięcia. W przypadku problemów technicznych związanych z funkcjonowaniem PUE ZUS, strona mogła uzyskać bezpośrednią pomoc w najbliższej placówce ZUS lub telefonicznie za pośrednictwem infolinii ZUS. Wizyta w placówce ZUS nie wymaga wcześniejszego umówienia się. W placówce ZUS pracownik Sali obsługi klienta przekazałby wszelkie niezbędne informacje. Bezpośrednia obsługa klientów w ZUS odbywa się od 8.00 do 15.00, a w poniedziałki od 8.00 do 17.00. Natomiast infolinia ZUS funkcjonuje od 7.00 do 18.00. Niezłożenia odwołania w terminie nie usprawiedliwia zimowa przerwa w nauce w szkole i konieczność sprawowania opieki nad córką, która jest uczennicą [...] klasy [...] i w tym czasie chorowała. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 124 § 1 i § 2 oraz art. 107 § 1 pkt 4 i 5 w związku z art. 126 w związku z art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. przez wydanie postanowienia, z którego treści nie można wywieść, jakiej decyzji ono dotyczy. Strona zarzuciła również naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. przez jego błędną wykładnię i niezasadne niezastosowanie, podczas gdy strona uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji nastąpiło bez winy strony. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że postanowienie zostało wydane w ramach nieistniejącej sprawy, bowiem dotyczy ono wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia 15 stycznia 2024 r., a decyzja ta miała dotyczyć uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Według strony, tak oznaczone postępowanie nie istnieje. Postępowanie o uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego zakończone zostało decyzja z dnia 9 stycznia 2024 r. Strona zaznaczyła, że złożyła odwołanie oraz wniosek o przywrócenie terminu w dniu 19 lutego 2024 r. , a nie jak wskazuje organ, rzekomo w dniu 20 lutego 2024 r. Skarżąca podniosła, że doręczenie decyzji w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego było pierwszą czynnością zakomunikowaną stronie w sprawie. Decyzję wydano bez zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, bez pouczenia o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania i bez możliwości wypowiedzenia się w sprawie. ZUS zaniechał jakichkolwiek czynności w celu wyjaśnienia sprawy. Brak jest winy strony w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, bowiem nie wiedziała ona w ogóle o toczącym się postępowaniu, co w połączeniu z brakiem dostatecznej znajomości języka polskiego i świadomości prawnej powodowało brak wiedzy o możliwości złożenia odwołania. Strona nie posługuje się językiem polskim w stopniu wystarczającym do zrozumienia treści wydanej decyzji i skutków w jej sytuacji prawnej i osobistej. Strona nie była w stanie samodzielnie zrozumieć zawartego w decyzjach pouczenia, co spowodowane jest też brakiem świadomości prawnej polskiego systemu prawa, w tym prawa administracyjnego, zasady dwuinstancyjności czy czynności niezbędnych do złożenia odwołania. Użyte w treści decyzji, jej uzasadnieniu i pouczeniu sformułowania stanowią przykład języka prawno-urzędniczego, zdecydowanie nie należącego do zakresu słownictwa zrozumiałego dla obcokrajowca. Uzasadnienie decyzji nie wyjaśnia znaczenia podjętych aktów administracyjnych i konsekwencji, jakie wiążą się dla strony z treścią rozstrzygnięcia, to jest nie wskazuje w zrozumiałym dla obcokrajowca kontekście, co oznacza i z czym wiąże się uchylenie prawa do świadczenia. Organ w żaden sposób nie zweryfikował, w jakim stopniu strona włada językiem polskim. Czynny udział strony w postępowaniu może nie być możliwy bez udziału tłumacza bądź podjęcia dodatkowych czynności w toku postępowania. Poza tym strona nieznacznie przekroczyła termin do złożenia odwołania. Termin do złożenia odwołania upływał w dniu 7 lutego 2024 r. Odwołanie od decyzji zostało złożone w dniu 19 lutego 2024 r., a więc uwzględniając 7 – dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, zaledwie 5 dni po terminie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ wyjaśnił, że Portal Usług Elektronicznych ZUS po zamieszczeniu przez organ na indywidualnym koncie wnioskodawcy dokumentu przesyła powiadomienie o dokonanej czynności. Powiadomienie przychodzi sms-em na telefon i na adres e-mail. Skarżąca otrzymała pierwsze zawiadomienie o umieszczeniu decyzji w dniu 9 stycznia 2024 r., a drugie zawiadomienie w dniu 17 stycznia 2024 r. Pomimo tego decyzji nie odebrała w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższego uregulowania wynika, że warunkami do przywrócenia terminu są: złożenie w terminie siedmiu dni prośby w tym przedmiocie, dokonanie czynności dla której określony termin upłynął, uprawdopodobnienie braku winy w spowodowaniu przekroczenia terminu i zachowanie terminu przewidzianego do jego wniesienia. Nie jest sporne w sprawie, że pierwszy i drugi warunek przywrócenia terminu do złożenia odwołania, tj. złożenie w terminie siedmiu dni prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz dokonanie czynności dla której określony termin upłynął, zostały spełnione w sprawie. Wskazać należy, że brak winy jako przesłanki zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o nim tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, a przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Nadto zauważyć należy, iż przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 599/17, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GSK 1580/12 oraz z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt I GSK 1347/11). Wobec tego przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie, gdyż od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. Przepis art. 58 § 1 k.p.a., jak już wskazano, nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, co oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania, po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania, wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania, mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Ponadto wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż pomimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. W ocenie Sądu, skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, w tym w postaci niedbalstwa. Jak wskazuje organ odwoławczy, Portal Usług Elektronicznych ZUS po zamieszczeniu przez organ na indywidualnym koncie wnioskodawcy dokumentu przesyła powiadomienie o dokonanej czynności. Powiadomienie przychodzi sms-em na telefon i na adres e-mail. Skarżąca otrzymała pierwsze zawiadomienie o umieszczeniu decyzji w dniu 9 stycznia 2024 r., a drugie zawiadomienie w dniu 17 stycznia 2024 r. Odbiór decyzji przez skarżącą nastąpił w dniu 24 stycznia 2024 r., co potwierdza znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy Urzędowe Poświadczenie Doręczenia. Termin do złożenia odwołania upływał w dniu 7 lutego 2024 r., natomiast skarżąca złożyła odwołanie dopiero w dniu 20 lutego r. (data sporządzenia odwołania na formularzu SW-ODW oraz Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia), a więc w 13 dniu po terminie. Jeżeli, jak twierdzi skarżąca treść odebranej decyzji nie wyświetlała się w PUE, to skarżąca należycie dbając o swój interes winna to niezwłocznie telefonicznie zgłosić do ZUS (np. za pośrednictwem infolinii) lub też osobiście udać się do placówki ZUS na terenie miejscowości zamieszkania. Jak wskazał organ odwoławczy, wizyta w placówce ZUS nie wymaga wcześniejszego umówienia się, bowiem pracownik Sali Obsługi Klienta przekazuje wszelkie niezbędne informacje. Natomiast skarżąca udała się do ZUS, jak sama wskazała, dopiero w dniu 15 lutego 2024 r., czyli w 22. dniu po odbiorze decyzji. Usprawiedliwienia nie stanowi, jak podaje skarżąca, niedostateczna znajomość języka polskiego oraz brak świadomości znaczenia otrzymanego od organu dokumentu i możliwości odwołania się. Rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji w dniu 9 stycznia 2024 r. wyraźnie zostało oznaczone jako "decyzja", sprawa "świadczenie wychowawcze", typ decyzji "uchylenie prawa do świadczenia" i zawiera pouczenie o możliwości wniesienia odwołania w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Jak już powyżej wskazano, skarżąca miała możliwość telefonicznego skontaktowania się z ZUS (np. za pośrednictwem infolinii) lub też osobistego kontaktu w placówce ZUS z pracownikami Sali Obsługi Klienta, którzy udzielają niezbędnych informacji. Należy też zauważyć, że skarżąca w punkcie 15 pouczeń na formularzu wniosku SW-U została poinformowana zarówno w języku polskim, jak i w języku [...], w jakich sytuacjach organ wydaje decyzje, m. in w przypadku uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia. Natomiast w punkcie 18 pouczeń poinformowano o zamieszczaniu w postaci elektronicznej na portalu PUE ZUS m. in. wydanych decyzji i momencie uznania decyzji za doręczone. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że niska świadomość prawna nie uprawdopodabnia, że do uchybienia terminu doszło bez winy osoby zainteresowanej. Należy zauważyć, że już w wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 1997 r. o sygn. akt III SA 101/96, przyjęto, iż nieznajomość prawa nie może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminu do wniesienia odwołania (por. też wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 maja 2001 r., V SA 1150/00). Stanowisko to zachowuje swoją pełną aktualność, o czym świadczy także dalsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., II GSK 1668/12), wskazujące, że stanowisko to urzeczywistnia zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Ogólne twierdzenia wniosku odnośnie choroby blisko 16 – letniej córki, uczennicy [...] klasy [...], okresu ferii zimowych i zaliczania przez córkę przedmiotów w szkole nie uprawdopodabnia, że do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezawinionych przez skarżącą. Skarżąca nie podała żadnych konkretnych przyczyn dotyczących zdrowia i nauki córki, które wskazywałyby na niemożność dokonania czynności złożenia odwołania w terminie. Nieuwagi, czy zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu. Tym samym uznać należy, że niedochowanie przez skarżącą terminu do złożenia odwołania nastąpiło w wyniku niedbalstwa skarżącej w zakresie dbałości o swoje interesy. Nieuzasadnione są więc zarzuty odnośnie naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. Należy wspomnieć, że prawo [...] również przewiduje instytucję odwołania, zarówno w postępowaniu sądowym, jak i administracyjnym. Podobnie jak w wielu systemach demokratycznych, daje to obywatelom i innym podmiotom prawo do kwestionowania decyzji, które uznają za niesprawiedliwe lub błędne. Nie trafne są więc zarzuty skargi odnośnie braku świadomości prawnej skarżącej odnośnie zasady dwuinstancyjności i możliwości złożenia odwołania od decyzji. Wbrew zarzutom skargi kontrolowane postanowienie zawiera wszystkie elementy składowe wymienione w art. 124 § 1 i 2 k.p.a., w tym powołano podstawę prawną i zamieszczono rozstrzygnięcie. Do postanowień nie znajduje zastosowania powołany przez stronę art. 107 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. z uwagi na uregulowanie zamieszczone w art. 126 k.p.a. oraz treść art. 124 § 1 k.p.a. Nie można się zgodzić ze skarżącą, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w nieistniejącej sprawie z uwagi na pomyłki związane z podaną w postanowieniu błędną datą wydania decyzji, skutkujące naruszeniem art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. (zamiast daty 9.01.2024 r. podano datę 15.01.2024 r.). W postanowieniu podano prawidłowy przedmiot sprawy: świadczenie wychowawcze, prawidłowy znak sprawy: 010070/680/1680976/2023, prawidłowy numer postępowania: 385079409. W treści postanowienia podano też prawidłowy identyfikator Urzędowego Poświadczenia Odbioru: 513265068). Pomyłki związane z podaniem daty wydania decyzji nie uniemożliwiły skarżącej terminowego wniesienia skargi do Sądu od postanowienia. Pomyłki te zostały też sprostowane w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2024 r. Wskazywane przez stronę ewentualne uchybienia związane z wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji nie mają wpływu na kwestię przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji, skoro przesłanki przywrócenia terminu zostały określone w art. 58 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.