IV SA/Wr 227/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Federacji [...] z siedzibą w L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Federacji [...] z siedzibą w L. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt IV SAB/Wr 11/14 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł Federacja [...] złożyła pismem z dnia 7 lipca 2016 r. wniosek o zwolnienie od tego wpisu. W jego uzasadnieniu Federacja podała, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w jakiejkolwiek wysokości, ponieważ wszystkie środki pieniężne wpływające na konto tego podmiotu są przekazywane przez bank na konto komornika sadowego w związku z prowadzoną egzekucją komorniczą. Do pisma tego dołączyła złożony na niewłaściwym formularzu, obowiązującym w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podała, że nie posiada oszczędności, a środki finansowe i stan rachunków w kasie na dzień 7 lipca bieżącego roku wynosi 0 zł. Natomiast stan rachunków bankowych do obsługi projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej i środków publicznych wynosi [...] zł. Miesięczne stałe wydatki pokrywane w całości w ramach realizacji projektów wynoszą: koszty wynagrodzeń 3344,16 zł, koszty utrzymania biura 2000 zł, telefon i Internet 1128,68 zł. Zobowiązania wobec kontrahentów na powyższy dzień wynoszą 38.026,32 zł a zobowiązania wobec [...] Urzędu (sprawa sądowa sygn. akt [...]) wynoszą ponad [....]zł, objęte egzekucją komorniczą). Federacja uzyskuje przychody z tytułu realizacji projektów finansowanych ze środków publicznych, które są w całości przeznaczone na pokrycie kosztów realizacji tych projektów. W celu obsługi bankowej projektów Federacja posiada rachunki bankowe na fundusze celowe, w ramach których prowadzone są rozliczenia związane wyłącznie z realizacją tych projektów. Pozostałe przychody to składki członkowskie, które wpływają na konto główne Federacji i są przekazywane na konto komornika. Federacja dodała, że nie prowadzi działalności gospodarczej i jest instytucją non profit nienastawioną na zysk. Pismem referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2016 r. wezwano Federację do złożenia powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu obowiązującym w podstępowaniu przed sadami administracyjnymi. Pismem tym wezwano również Federację do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji finansowej tego podmiotu. W odpowiedzi na to pismo Federacja złożyła wniosek na właściwym formularzu, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 200 zł z uwagi na brak środków finansowych umożliwiających pokrycie kosztów w jakiejkolwiek wysokości. Ponadto Federacja powtórzyła argumenty przytoczone w wyżej opisanym wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na niewłaściwym formularzu. Dodatkowo w piśmie złożonym wraz z tym formularzem podała, że zrzesza 27 organizacji pozarządowych, głównie związki [...] i że niepłacenie składek nie wyklucza członkostwa w Federacji. Ponadto nadesłała bilans za 2015 r. z którego wynika, że aktywa obrotowe - inwestycje krótkoterminowe (środki pieniężne i inne aktywa finansowe) wyniosły na koniec roku [...] zł oraz że zobowiązania obejmują zobowiązania krótkoterminowe [...] zł, rezerwy na zobowiązania [....]zł, co stanowi łącznie na kwotę [...] zł. Wynik finansowy jest ujemny i wyniósł na koniec roku – [...] zł (nadwyżka kosztów nad przychodami). Z rachunku wyników wynika zaś, że przychody z działalności statutowej wyniosły łącznie [...] zł, w tym składki brutto określone statutem wyniosły [..] zł (w tym składki pobrane przez komornika wyniosły [...] zł). Na przychody z działalności statutowej składają się również inne przychody określone statutem oraz dotacje i subwencje w wysokości [...] zł, w tym przychody w ramach projektu "[....]" wynoszące [...] zł. Pozostałe przychody inne niż wyżej wymienione wyniosły [...] zł. Koszty realizacji zadań statutowych wyniosły [...] zł, w tym koszty powyższego projektu wyniosły [....] zł. Natomiast wynik działalności statutowej jest ujemny i wynosi – [...] zł (nadwyżka kosztów nad przychodami). Koszty administracyjne wyniosły [...] zł, a pozostałe koszty wyniosły [...] zł. Wynik finansowy brutto jest wielkością ujemną i wynosi –[...] zł. Z rachunku (prowizorium) wyników działalności na 2016 r. wynika, że wszelkie planowane przychody (składki członkowskie, szkolenia, darowizny, przychody z realizacji projektów) wynoszą [..] zł i obejmują wpływ z realizacji wspomnianego projektu w kwocie [...] zł. Planowane koszty wyniosą [...] zł na które składają się koszty powyższego projektu [... zł i koszty zaległości (ryczałty) [...] zł, usługi bankowe [...] zł. Federacja nadesłała także informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2015 r. z którego ponadto wynika, że pozostałe koszty operacyjne i koszty finansowe obejmują kwotę utworzonej rezerwy na zobowiązania z tytułu toczącej się sprawy sądowej w 2015 r. z powództwa [....] Urzędu [..] o zwrot kosztów niezakwalifikowanych w jednym z projektów w ramach którego Federacja uzyskała środki finansowe ze środków publicznych. W informacji tej stwierdzono również, że wykazane w bilansie zobowiązania jak i należności maja charakter krótkoterminowy z terminem spłaty do jednego roku. Zobowiązania te obejmują zobowiązania z tytułu korzystania z nieruchomości, rozrachunki z pracownikami [...] zł, zobowiązanie z tytułu zwrotu kwoty na rzecz [...] uzyskanej w ramach kolejnego projektu [...] zł oraz zobowiązanie z tytułu zwrotu kosztów sądowy [...] zł w sprawie dotyczącej tego projektu. Federacja nadesłała także wyciągi z konta głównego za okres od marca do czerwca na którym brak jest wpływów z opisem "dostępne środki kwota zablokowana" oraz porozumienie w sprawie realizacji projektu "[...]", finansowanego ze środków publicznych krajowych i zagranicznych z którego wynika, że obowiązuje ono do czasu zakończenia realizacji tego projektu tj. do [...] 2017 r. Przedłożyła także wzór deklaracji o przystąpieniu innych organizacji do Federacji, z której wynika, że wysokość składki zależy od liczby zatrudnionych pracowników i kształtuje się od 10 do 4100 zł oraz wydruk dotyczący wynagrodzenia pracowników i dokumenty dotyczące opłat za telefon 922,50 zł, i 231,24 zł, prąd 31,61 zł, 13,35 zł, 18,36 zł, opłaty związane z używaniem lokalu 851,16 zł, 494,46 zł, 359,16 zł, pismo [...]informujące o wysokości kwoty odsetek za II kwartał wynoszącej [...]zł (91 dni zwłoki), zaś całkowita kwota tych odsetek wynosi na dzień 30 czerwca 2016 r. [...] zł, a należność główna [...] zł, a koszty sądowe [...] zł. Całkowita kwota do zapłaty wynosi [...] zł i dotyczy ona zwrotu kwoty uzyskanej z tytułu jednego z projektów finansowanych ze środków publicznych. Przedłożono również zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 22 listopada 2013 r. dotyczące należności uzyskanych z tego projektu. Złożony w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany, zgodnie z zakresem wskazanym w rubryce nr 4.1 formularza, jako wniosek o przyznanie tego prawa w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta lub jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Skarżąca Federacja Pracodawców działa na podstawie Statutu i jest wpisana do KRS. Z treści rozdziału II Statutu Federacji wynika, że jej celem jest m. in. reprezentowanie interesów społecznych i gospodarczych pracodawców wobec związków zawodowych, organów władzy, działanie na rzecz spokoju społecznego w stosunkach pracy, odziaływanie na ustawodawstwo dotyczące interesów pracodawcy. Cele są realizowane m. in. poprzez występowanie w imieniu pracodawcy do władz sądowych w sprawach dotyczących działalności pracodawcy, organizowanie szkoleń, realizowanie projektów i programów przeznaczonych dla przedsiębiorców. Ponadto w celu realizacji celów statutowych Federacja może prowadzić działalność gospodarczą i tworzyć fundusze pracownicze i inne fundusze celowe, a przychody uzyskane w ten sposób mogą być przeznaczone na realizację zadań statutowych. Zgodnie z rozdziałem VI Statutu majątek Federacji stanowią ruchomości, nieruchomości, fundusze i prawa majątkowe, a dochodami są: wpływ ze składek członkowskich, z własnej działalności, dochody z majątku, subwencje, dotacje i darowizny spadki i zapisy. Federacja może tworzyć fundusz statutowy, fundusze pracownicze i celowe. W myśl zaś art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 2016 r. o organizacjach pracodawców (tj. Dz. U z 2015, poz. 718) majątek związków pracodawców, ich federacji i konfederacji powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, z własnej działalności i dochodów z majątków organizacji. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 504). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Federacja w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia fakt, że Federacja otrzymuje przychody z tytułu realizacji projektów finansowanych ze środków publicznych, które w całości są przeznaczone wyłącznie na pokrycie kosztów realizacji tych projektów. Przychody z tego tytułu są źródłem przychodu z tym, że mogą być przeznaczone na ściśle określone cele. Dodać należy, iż pomoc ta jest również przeznaczona na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników. Federacja podała, że uzyskuje również przychody z tytułu składek członkowskich, przy czym nie wyjaśniła w wyczerpujący sposób jaka jest wysokość wpływu (przychodu z tych składek w ciągu ostatnich sześciu miesięcy). Wątpliwości tych nie usuwają nadesłane wyciągi z konta bankowego, ani też twierdzenie Federacji zawarte w piśmie z dnia 22 lipca 2016 r., że Federacja zrzesza 27 organizacji oraz nadesłany wzór deklaracji przystąpienia do Federacji z którego wynika, że wysokość składki zależy od liczby pracowników przystępującej organizacji. Federacja została bowiem wezwana do wyjaśnienia tej kwestii mimo, że postępowanie egzekucyjne dotyczy wierzytelności z rachunku bankowego na który wpłacane są składki. Ponadto Federacja podała, że nieopłacanie składek nie wyklucza członkostwa, zaś w statucie nie przewidziano żadnego zwolnienia z opłacania składek. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca Federacja nie zabezpieczyła odpowiednich funduszy na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skoro zaś organizacja jaką jest Federacja, pragnie prowadzić sprawę sądową, to powinna zabezpieczyć na to odpowiednie fundusze. Od realizacji obowiązku opłacania składek i zabezpieczenia odpowiednich funduszy na koszty sądowe nie zwalnia prowadzone postępowanie egzekucyjne. Brak tych czynności ma również wpływ na realizację prowadzonego postępowanie egzekucyjnego i spłatę zobowiązań. Zauważyć ponadto należy, że z rachunku wyników za 2015 r. wynika, że składki wyniosły ogółem [...] zł, a składki pobrane przez komornika stanowią część tej kwoty, tj. [...] zł. Dodać należy, że przepisy egzekucyjne przewidują możliwość zwolnienia konkretnego składnika majątkowego spod egzekucji ze względu na ważny interes dłużnika. Zatem sam fakt zajęcia rachunku bankowego lub innego składnika majątku dłużnika nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z tego rachunku lub innych składników majątku. Natomiast wykazanie w roku 2015 straty- [...] zł nie musi oznaczać utraty płynności finansowej, gdyż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Mimo straty Federacja nadal funkcjonuje w obrocie, a w informacji o sprawozdaniu finansowym stwierdzono dodatkowo, że sprawozdanie to zostało sporządzone przy założeniu dalszej działalności w okresie co najmniej 12 miesięcy, a więc także przy uwzględnieniu obciążenia wynikającym z prowadzonego postępowania egzekucyjnego z tytułu zwrotu kwoty uzyskanej w ramach jednego z projektów finansowanych ze środków publicznych, na które to postępowanie egzekucyjne powołuje się Federacja w celu uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Prawa pomocy nie uzasadnia również fakt, że w sprawozdaniu wykazano także, że zobowiązania (w tym zobowiązanie z tytułu zwrotu kwoty uzyskanej w ramach projektu, zobowiązanie z tytułu używania nieruchomości) mają charakter wyłącznie krótkoterminowy z terminem spłaty do 1 roku. Istotne jest ponadto, iż z tego sprawozdania jak i bilansu za 2015 r. wynika, że Federacja w 2015 r. wykazała rezerwę na zobowiązania w wysokości [...] zł w związku z toczącą się kolejną sprawą sadową dotyczącą zwrotu środków finansowych uzyskanych w ramach jeszcze innego projektu. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca Federacja nie wykazała, ze nie dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Istotne jest przy tym, że na obecnym etapie postępowania Federacja jest zobowiązana do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł, zaś przeszłe, ewentualne koszty sądowe (np. wpis od skargi kasacyjnej 100 zł, wpis od zażalenia 100 zł) wystąpią sukcesywnie w pewnych odstępach czasu. Zauważyć należy również, że skarżąca Federacja ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych, o których mowa w art. 6 ust. 2 ustawy o organizacjach pracodawców, jak i w rozdziale VI Statutu w postaci darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości i dochodów z własnej działalności. Ponadto skarżąca Federacja może prowadzić działalność polegającą na organizacji szkoleń, co oznacza, iż z tego tytułu również może uzyskać dodatkowe środki finansowe. Zaś w myśl art 18 ust. 1 ustawy o organizacjach pracodawców dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez związki pracodawców oraz federacje i konfederacje służy realizacji ich zadań statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między ich członków. W świetle powyższego pozostałe argumenty dotyczące działalności Federacji nienastawionej na zysk nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.