IV SA/Wr 228/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 22 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku T. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [..] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych, skoro w rubryce nr 4. 1 nie wykreślił żądania dotyczącego kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty w kwocie [..]zł netto miesięcznie, co wynika z treści rubryki nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast w rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki nie określił konkretnych kwot tych wydatków, a jedynie podał, że ponosi wydatki na żywność, środki higieny, odzież, OC pojazdu, koszty utrzymania pojazdu. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżący posiada samochód osobowy, rok produkcji [...] i nie posiada oszczędności, domu, i innych nieruchomości, przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności skoro rubryki dotyczące oszczędności, domu i innych nieruchomości, przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności zostały przez stronę skarżącą wykreślone, zgodnie z pouczeniem, zawartym w pkt 4, na ostatniej stronie formularza. Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 4 września 2018 r. wezwano skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze stroną skarżącą oraz o źródłach i wysokości ich dochodów (dane te należało w miarę możliwości udokumentować); kopii decyzji ZUS o wysokości renty, szczegółowo określonego kwoto zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (opłaty, żywność środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i inne) ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wydruków historii wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych skarżącego za okres od czerwca do sierpnia 2018 r., innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym pouczono skarżącego, że dokumenty i wyjaśnienia należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego pisma. W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie danych zawartych w aktach sprawy. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego, mimo że pismo to zostało odebrane przez stronę w dniu 1 października 2018 r. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów i oświadczeń wymienionych w omówionych wyżej piśmie starszego referendarza sądowego z dnia 4 września 2018 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji dochodowej, w tym m. in. do przedłożenia kopii decyzji ZUS o wysokości renty lub np. innych dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Dochód strony nie został zatem w żaden sposób udokumentowany. Brak tych danych nie pozwala na ustalenie, czy rzeczywiście skarżący otrzymuje obecnie rentę w wysokości zadeklarowanej we wniosku o prawo pomocy i czy jest tym samym w stanie ponieść koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżący nie nadesłał także historii kont bankowych i kart kredytowych oraz lokat bankowych za okres od czerwca do sierpnia 2018 r., co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej strony wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych oraz kart kredytowych. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę w jakiej wysokości ponosi te wydatki ani też źródeł ich finansowania i czy po ich poniesieniu jest w stanie ponieść koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżący nie złożył także wymaganego w piśmie referendarza sądowego oświadczenia dotyczącego innych osób zamieszkujących wspólnie ze skarżącym oraz o źródłach i wysokości ich dochodów, co nie pozwala na ustalenie, czy rzeczywiście prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, tak jak podał we wniosku o prawo pomocy. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dochody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe lub też ewentualnie środki finansowe uzyskane od osób trzecich np. na pokrycie opłat związanych z utrzymaniem współkształtują zatem sytuację finansową wnioskodawcy. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Brak wszystkich powyższych danych nie pozwala zatem na ustalenie, czy rzeczywiście skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i otrzymuje rentę w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy i czy jest to jego jedyne źródło utrzymania oraz w jakiej konkretnie wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem i czy jest tym samym w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 4 września 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło w jakimkolwiek zakresie. W tej sytuacji przyjąć należy, że strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało w pkt I sentencji odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a i art. 249a i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.