IV SA/Wr 231/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Ł. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. L. na decyzję Rektora – [...] Wyższej Szkoły [...] im.[....] we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu strona podała, że od [...] r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, pomaga jej rodzina i przyjaciele, utrzymuje się z pracy dorywczej. Mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z [...] z którą wynajmuje mieszkanie, a opłata z tego tytułu wynosi 900 zł miesięcznie. Podała także, że wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: rata kredytu 60 zł, telefon 140 zł, Internet 99 zł, karta kredytowa (opłata minimalna 150 zł ), ubezpieczenie na życie, leczenie [...] i wizyty u [....] około 250 zł. Opłaca wizyty w gabinetach prywatnych i zabiegi, choroba spowodowała, że nie może znaleźć zatrudnienia i prawdopodobnie czeka ją zabieg operacyjny. Strona dodała, że [...] pracuje na podstawie umowy zlecenie i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Podała również, że nie posiada domu ani mieszkania i innych nieruchomości oraz oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, czy strona jest obecnie zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować), wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu strony i z czego się utrzymuje i jakiego rodzaju prace dorywcze wykonuje, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, czyli [...] (osoby wskazanej we wniosku o prawo pomocy) - w tym z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego za okres ostatnich czterech miesięcy (np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy i osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz najmu, alimenty, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wyjaśnienia w jakie wysokości strona otrzymuje pomoc od rodziny i znajomych (dane te należało udokumentować za okres ostatnich czterech miesięcy), ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), kopie umowy wynajmu mieszkania. Pismo to zostało doręczone stronie w dniu 26 czerwca 2017 r. Strona skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe pismo. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ strona nie wykazała w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista sytuacja dochodowa. Strona nie nadesłała bowiem żadnego z dokumentów ani też wyjaśnień wymienionych w powyższym piśmie referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2017 r., co nie pozwala na wiarygodną ocenę czy jej sytuacja dochodowa i rodzinna kształtuje się tak, jak to strona opisała, we wniosku o prawo pomocy. Strona skarżąca tym samym nie nadesłała zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, iż obecnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna np. bez prawa do zasiłku. Twierdzenie strony zawarte we wniosku o prawo pomocy, że od dnia [...] jest osobą bezrobotną jest niewystarczające do oceny, iż rzeczywiście posiada ona status osoby bezrobotnej, zwłaszcza, że we wniosku tym podała, m. in. że jednocześnie utrzymuje się z prac dorywczych, których rodzaju i wysokości otrzymywanego z tego tytułu dochodu w okresie ostatnich czterech miesięcy nie ujawniła. Strona skarżąca zaś powyższym pismem referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2017 r. została wezwana do nadesłania dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszelkich jej dochodów w okresie ostatnich czerech miesięcy, w tym także z tytułu prac dorywczych. Strona nie wyjaśniła również ani nie udokumentowała w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od rodziny i znajomych we wspomnianym okresie. Strona nie nadesłała także wymaganych wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy oraz ostatniego zeznania podatkowego. Przedłożenie opisanych wyżej wyciągów miało na celu ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji dochodowej strony z uwzględnieniem stanu i historii rachunków bankowych i kart kredytowych i ewentualnych lokat bankowych. Powyższe nie pozwala na ocenę jak kształtuje się sytuacja dochodowa strony wynikająca z tytułu wykonywania prac dorywczych, pomocy rodziny i stanu kont bankowych oraz zeznania podatkowego. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł wnioskodawcy, czego strona w niniejszej sprawie nie wykazała. Strona nie przedłożyła także żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wszystkich dochodów [...], w tym z tytułu zadeklarowanego we wniosku o prawo pomocy dochodu z tytułu zatrudnienia [...] na podstawie umowy zlecenie w okresie ostatnich czterech miesięcy, co nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy rzeczywiście [...] otrzymuje jedynie dochody z tytułu tej umowy w kwocie [...] zł. Nie nadesłała także jej zeznania podatkowego ani też wyciągów ze wszystkich jej kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące, co nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej [...], która ma wpływ na ocenę sytuacji dochodowej strony. Dodać trzeba, iż przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona skarżąca nie wyjaśniła również ani też nie udokumentowała z jakiego tytułu jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu strona jest zgłoszona do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty, ewentualnie w związku z zatrudnieniem. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy strona nie pozostaje w zatrudnieniu. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa strony kształtuje się tak jak to opisała we wniosku o prawo pomocy. Strona nie nadesłała także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy kształtują się one w kwotach podanych w rubryce nr 12 wniosku o prawo pomocy. Nie przedłożyła tym samym także umowy najmu mieszkania, co także nie pozwala na ocenę, czy wydatek ten ponoszony jest w zadeklarowanej kwocie 900 zł miesięcznie. Brak natomiast ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego i oświadczenia o posiadanych środkach transportu czy też ewentualnego wyjaśnienia dotyczącego tych kwestii nie pozwala na wiarygodne ustalenie stanu majątkowego wnioskodawcy wynikającego z tych dokumentów. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). W tej sytuacji podniesiony we wniosku o prawo pomocy argument dotyczący złego stanu zdrowia strony nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Przyjąć zatem należy, że strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.