IV SA/Wr 234/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 marca 2025 r. nr 010070/680/93422807/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2025 r. nr 010070/680/9342807/2024. Przedmiotem skargi A. P. (dalej: skarżąca) wniesionej w dniu 26 marca 2025 r. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) z dnia 7 marca 2025 r. nr 0100070/680/9342807/2024 (postępowanie nr 506482027) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS, organ) z dnia 14 lutego 2025 r. (o tych samych numerach) odmawiającą prawa do świadczenia wychowawczego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca jest obywatelką U. i w dniu 1 czerwca 2024 r. złożyła wniosek (formularz SW-R) o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na dziecko (córkę): K. P. (ur. [...] r.). Do wniosku dołączyła powiadomienie o nadaniu nr PESEL ze statusem cudzoziemca U. Pismem z 6 sierpnia 2024 r. organ wezwał skarżącą do wyjaśnienia w terminie 14 dni rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku i danych zawartych w rejestrze Straży Granicznej, ponieważ ustalił, że dziecko skarżącej utraciło legalny pobyt w Polsce w dniu 28 stycznia 2023 r. w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 6 sierpnia 2024 r. Skarżąca w piśmie z dnia 12 sierpnia 2024 r. zakwestionowała ustalenie organu. Decyzją z dnia 23 września 2024 r. (doręczoną w dniu 2 października 2024 r.) organ odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia wychowawczego wskazując, że skarżąca oraz córka utraciły legalny pobyt w Polsce w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Wyjaśnił, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (ustawa pomocowa), zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż RP państwa członkowskiego przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy specustawy. W związku z tym obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z art. 2 ust.1 ustawy pomocowej. Z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany. W piśmie z dnia 2 października 2024 r. skarżąca oświadczyła, że ani ona ani córka nie wyjeżdżały poza granice Polski. Córka cały czas uczęszcza do polskiej szkoły, a skarżąca prawie 2 lata pracuje na podstawie umowy o pracy, nie ma rachunków bankowych w innych krajach i nie otrzymuje świadczeń pieniężnych na dziecko. Następnie w odwołaniu z dnia 14 listopada 2024 r. od ww. decyzji wskazała, że złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na błędnym formularzu (SW-R zamiast SW-U). Skarżąca i córka posiadają status cudzoziemca U. Oświadczyła, ze nie posiada ochrony czasowej w innym państwie. W dniu 27 marca 2022 r. wyjechały z terytorium objętego wojną i najpierw trafiły do B., ale tam nie uzyskały ochrony czasowej i w dniu 10 kwietnia 2022 r. przyjechały do Polski, a w dniu 11 kwietnia 2022 r. uzyskały PESEL ze statusem U. W B. przy zameldowaniu zrezygnowały z rejestracji. Obecnie mają przywrócony aktualny status U. Tego samego dnia, tj. 14 listopada 2024 r., skarżąca złożyła ponowny wniosek o świadczenie wychowawcze na córkę na okres od 1 czerwca do 31 maja 2025 r. na formularzu SW-U. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2025 r. Prezes ZUS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca w dniu 26 lutego 2025 r. wniosła odwołanie od ww. postanowienia, a Prezes ZUS postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r. stwierdził niedopuszczalność tego odwołania. Decyzją z dnia 14 lutego 2025 r. ZUS odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego ponownie wskazując, że skarżąca oraz córka utraciły legalny pobyt w Polsce w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Wyjaśnił, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (ustawa pomocowa), zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż RP państwa członkowskiego przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy specustawy. W związku z tym obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z art. 2 ust.1 ustawy pomocowej. Z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 16 lutego 2025 r. W dniu 26 lutego 2025 r. skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że po rozpoczęciu wojny w U. wyjechała z córką do B., gdzie w dniu 1 kwietnia 2022 r. zostały zarejestrowane w ośrodku dla uchodźców. W dniu 9 lutego 2022 r. zdecydowały się wyjechać do Polski i ośrodku otrzymały dokument, że zrezygnowały z tego statusu w B. W dniu 11 kwietnia 2022 r. zwróciły się do Urzędu Gminy w S. i otrzymały PESEL ze statusem U. Od tego czasu mieszkają w Polsce. Skarżąca pracuje na podstawie umowy o pracę od 1 grudnia 2022 r., a córka chodzi do polskiej szkoły. Oświadczyła, że do odwołania dołącza dokumenty potwierdzające rezygnację z ochrony czasowej w B. oraz brak pomocy finansowej. Decyzją z dnia 7 marca 2025 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1576; dalej: "u.p.p.w.d.") oraz o ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm.; dalej: "ustawa pomocowa"), Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy. Wyjaśnił, że nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż RP państwa członkowskiego UE przyznanej z powodu działań wojennych – tym samym ich pobyt na terytorium RP nie może zostać uznany za legalny. Powołując się na treść art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej Prezes ZUS wyjaśnił, że wskazana w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej data wykreślenia obywatela Ukrainy stanowi dla ZUS podstawę uchylenia prawa do świadczenia. Na podstawie ww. rejestru ustalił, że od dnia następującego po 28 stycznia 2023 r. dziecko utraciło prawo do legalnego pobytu na terytorium RP jako uchodźca przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie w związku z wykreśleniem z ww. rejestru z powodu zarejestrowania siew systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Zarejestrowanie w innym państwie członkowskim UE oznacza bowiem, że obywatel Ukrainy podjął w innym państwie członkowskim zatrudnienie, polegające na zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwa zamieszkania. Z kolei ze względu na art. 3 ust. 1 ustawy pomocowej Prezes ZUS stwierdził, ze obywatel Ukrainy, po ponownym przyjeździe do Polski powinien skontaktować się z urzędem gminy/miasta w miejscu zamieszkania w celu aktualizacji danych w zakresie legalności pobytu i ponownego nadania statusu UKR od daty powrotu do Polski. Na podstawie zaktualizowanych danych aktualizowany jest rejestr Straży Granicznej. ZUS, na podstawie art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej, jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej i z rejestru PESEL. Prezes ZUS ustalił, że na dzień wydania decyzji dane dziecka nie zostały poprawione, co skutkowało podjęciem zaskarżonej decyzji. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 7 marca 2025 r. W skardze z dnia 26 marca 2025 r. skarżąca zakwestionowała tę decyzję w związku z rozpoczęciem wojny w U. wyjechały z córką przez granicę z R. do B., gdzie zostały zarejestrowane w ośrodku dla uchodzców w dniu 1 kwietnia 2022 r. W dniu 9 kwietnia 2022r. zdecydowały wyjechać do Polski. W ośrodku skarżąca otrzymała dokument, potwierdzajacy, że obie z córką zrezygnowały z statusu w B. W dniu 11 kwietnia 2022 w Polsce zwrócily sie z córką do urzędu gminy S., gdzie otrzymały PESEL ze statusem U. i od tego czasu mieszkają w Polsce. Skarżąca pracuje na podstawie umowy o pracę od 01 grudnia2022, córka chodzi do polskiej szkoły. Do skargi dołączyła dokumenty. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o odrzucenie skargi, ponieważ na dzień złożenia skargi, tj. 13 lutego 2025 r., w obrocie prawnym brak było zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.) stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., a także stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. W przeciwnym przypadku – oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest odmowa przyznania skarżącej będącej obywatelką U. świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej córki, również obywatelki U., za okres świadczeniowy 2024/2025 W sprawie jest bezsporne, że skarżąca jest obywatelką U., która przybyła do Polski w związku z wojną w U., jej pobyt w Polsce jest legalny i posiada PESEL ze statusem U. Wedle organów obu instancji, ww. świadczenie nie przysługuje, ponieważ dziecko skarżącej utraciło w dniu 28 stycznia 2023 r. legalny pobyt w Polsce w związku z wejściem w życie przepisów, zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska (RP) państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Wobec ustalenia córka skarżącej została w ww. dacie wykreślona z rejestru Komendanta Straży Granicznej z powodu zarejestrowania się w innym systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim - to ustalenie to stanowi dla ZUS podstawę uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. że dziecko skarżącej. Skarżąca kwestionuje ustalenie o utracie legalności pobytu w Polsce wskazując, że po wybuchu wojny w U. wyjechała z córką do B., tam zrezygnowała z rejestracji, w dniu 11 kwietnia 2022 r. obie z córką przyjechały do Polski i w urzędzie gminy w S. uzyskały PESEL ze statusem U. Skarżąca od grudnia 2022 r. pracuje w Polsce, a córka uczęszcza do polskiej szkoły. Zdaniem skarżącej. Zagadnienie spornym w sprawie jest zatem legalność pobytu w Polsce córki skarżącej, stanowiąca warunek przyznania pomocy w formie świadczenia wychowawczego. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie Prezes ZUS wskazał art. 28 ust. 1 u.p.w.d. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej. Ani akta administracyjne sprawy, ani decyzje obu organów nie wskazują jednoznacznie, czy skarżąca korzystała ze wsparcia w postaci świadczenia wychowawczego na córkę we wcześniejszych okresach. Nie jest więc jasne, czy skarżąca wystąpiła z takim wnioskiem do organu po raz pierwszy po przyjeździe do Polski, czy jest to kolejny wniosek jako kontynuacja wsparcia. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2) ustawy pomocowej w brzmieniu obowiązującym w sprawie obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do 2) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy (art. 26 ust. 3 ustawy pomocowej) Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 (art. 26 ust. 3a ustawy pomocowej) Informację, o której mowa w ust. 3a, udostępnia się w drodze teletransmisji danych i obejmuje ona następujące dane: 1) imię (imiona) i nazwisko (nazwiska); 2) datę urodzenia; 3) rodzaj dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, jeżeli występuje; 4) serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, jeżeli występuje; 5) numer PESEL - jeżeli został nadany; 6) informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 oraz informację o datach wjazdów i wyjazdów z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 26 ust. 3b ustawy pomocowej). Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych mogą wzywać obywatela Ukrainy przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, ubiegającego się lub otrzymującego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych, w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczeń lub tego dofinansowania (art. 26 ust. 3c ustawy pomocowej). Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pozostawiają bez rozpatrzenia wniosek o ustalenie prawa do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, lub dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, jeżeli obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, który został wezwany do osobistego stawiennictwa, nie stawił się we wskazanej jednostce organizacyjnej w wyznaczonym terminie (art. 26 ust. 3d ustawy pomocowej). Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. (art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Organy powołują się na treść art. 2 ust. 2 ustawy pomocowej, który stanowić miał podstawę utraty przez dziecko skarżącej statusu legalnego pobytu w Polsce z dniem 28 stycznia 2023 r., ponieważ z rejestrze Komendanta Straży Granicznej dostał dokonany wpis o takim brzmieniu. Istotny dla rozstrzygnięcia sprawy jest prawidłowo, rzetelnie ustalony stan faktyczny oraz jego subsumcja pod odpowiednie przepisy prawa. Słusznie wskazują organy, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszła w życie nowelizacja art. 2 ust. 2 wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r., poz. 185; dalej: "ustawa zmieniająca"), która w tym przepisie dodała pkt 3, zgodnie z którym przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy. Ponadto zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej obywatel Ukrainy, który w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy korzysta z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy traci uprawnienie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1. Istotne jest jednak to, czego organy nie wzięły pod uwagę, że skarżąca wjechała do Polski przez granicę z państwem członkowskim UE, na której Straż Graniczna nie dokonuje rejestracji ruchu granicznego. Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że na terytorium Unii Europejskiej wjechała przekraczając granicę w B. Przedstawione do sprawy wydruki z rejestru PESEL - do którego dostęp ma ZUS i w oparciu o który winien dokonywać weryfikacji warunków przyznawanych uprawnień (art. 26 ustawy pomocowej) – wskazują, że skarżąca i jej córka uzyskały PESEL ze statusem U. w dniu 11 kwietnia 2022 r. W okresie do 1 lipca 2022 r. (czyli do zmiany ustawy pomocowej ustawą z dnia 8 czerwca 2022 r. (Dz.U. z 2022 r, poz. 1383) przepis art. 3 ust. 1 ustawy pomocowej miał brzmienie: W przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zmiana ustawy nie wprowadziła w tym zakresie przepisów przejściowych. Natomiast na podstawie ust. 2 tego przepisu zarejestrowanie pobytu obywatela Ukrainy, o którym mowa w ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej następuje na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1, złożony nie później niż 90 dni od dnia wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 2 ustawy pomocowej w brzmieniu obowiązującym w kwietniu 2022 r.). Ustawodawca zrezygnował w tym przepisie z doprecyzowania, że rejestracji dokonuje się wyłącznie tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski bezpośrednio (podkreślenie Sądu) z Ukrainy – co wprost wynika z ustawy z dnia 8 czerwca 2022 r. (Dz.U. z 2022 r, poz. 1383, art. 1 pkt 3 lit. a, zmiana obowiązująca od 24 lutego 2022 r.). Rejestr Komendanta Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy pomocowej został utworzony na potrzeby rejestracji obywateli Ukrainy w związku z ich masowym napływem wywołanym wojną w Ukrainie. Rejestr ten jest odrębnym rejestrem od rejestru, o którym mowa w art. 119 ust. 1 pkt 5) ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z art. 2 ust. 9 ustawy pomocowej. Dane dotyczące złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej (art. 3 ust. 4 pkt 2 lit c ustawy pomocowej) oraz informacje o dacie i miejscu przekroczenia granicy zewnętrznej, w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz. Urz. UE L 77 z 23.03.2016, str. 1, z późn. zm.), niebędącej granicą Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie nastąpił bezpośrednio z terytorium Ukrainy (art. 4 ust. 4 pkt 2a ustawy pomocowej) stały się obowiązkowym elementem wpisu do rejestru Komendanta Straży Granicznej z dniem 28 stycznia 2023 r. na podstawie ustawy zmieniającej. Z art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej wynika natomiast, że obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Zgodnie z ust. 2 zdanie pierwsze ustawy pomocowej wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się osobiście w siedzibie organu gminy na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym czytelnym podpisem, wypełnionym przez wnioskodawcę albo przez pracownika tego organu na podstawie danych podanych przez wnioskodawcę. Na podstawie ust. 4 pkt 19) wniosek powinien zawierać oświadczenie o przybyciu na terytorium RP z terytorium Ukrainy (nie tylko bezpośrednio – uwaga Sądu wynikająca ze zmiany brzmienia tego przepisu obowiązującej od 24 lutego 2022 r.) w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Na podstawie art. 3 ust. 5 ustawy pomocowej Komendant Główny Straży Granicznej umieszcza dane w rejestrze, o którym mowa w ust. 3, w terminie 30 dni od dnia przekazania przez organy gminy informacji o złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Z dniem 28 stycznia 2023 r. wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 4 ustawy pomocowej został uzupełniony o oświadczenie zawarte w pkt 20a) tego przepisu, tj. oświadczenie o wystąpieniu okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 3 pkt 3) ustawy pomocowej. Od 1 lipca 2022 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 czerwca 2022 r. – Dz.U. z 2022 r, poz. 1383) obowiązuje przepis art. 3a ustawy pomocowej, zgodnie z którym Komendant Główny Straży Granicznej pełni funkcję krajowego punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 27 dyrektywy Rady 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między Państwami Członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami (Dz. Urz. UE L 212 z 07.08.2001, str. 12), ustanowionego do celów wymiany z właściwymi organami innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich Unii Europejskiej informacji dotyczących osób korzystających z ochrony czasowej w rozumieniu art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1). Pełniąc funkcję, o której mowa w ust. 1, Komendant Główny Straży Granicznej w szczególności: 1) jest właściwy do przekazywania organom innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich Unii Europejskiej informacji dotyczących obywateli Ukrainy, o których mowa w art. 2 ust. 1, korzystających z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów niniejszej ustawy; 2) współdziała z Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców przy uzyskiwaniu od organów innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich Unii Europejskiej informacji o osobach korzystających z ochrony czasowej w tych państwach (ust. 2). Na podstawie art. 26 ww. Dyrektywy Przez okres trwania tymczasowej ochrony Państwa Członkowskie współpracują ze sobą w odniesieniu do przeniesienia miejsca pobytu osób korzystających z tymczasowej ochrony z jednego Państwa Członkowskiego do innego, z zastrzeżeniem zgody osoby zainteresowanej na takie przeniesienie (ust. 1). Państwa Członkowskie przekazują wnioski dotyczące przeniesienia innym Państwom Członkowskim oraz powiadamiają Komisję i UNHCR. Zainteresowane Państwa Członkowskie informują Państwo Członkowskie występujące z wnioskiem o swoich zdolnościach do przyjęcia osób przenoszących się (ust. 2). Każde Państwo Członkowskie przedstawia, na wniosek innego Państwa Członkowskiego, informacje określone w załączniku II, dotyczące osoby korzystającej z tymczasowej ochrony, które są niezbędne dla podjęcia działań określonych w niniejszym artykule (ust. 3). W przypadku przeniesienia z jednego Państwa Członkowskiego do innego ważność dokumentu pobytowego w Państwie Członkowskim, które osoba opuszcza wygasa, a zobowiązania tego Państwa Członkowskiego w stosunku do danej osoby, odnoszące się do tymczasowej ochrony, wygasają. Nowe przyjmujące Państwo Członkowskie przejmuje obowiązki wynikające z objęcia danej osoby tymczasową ochroną (ust. 4). Państwa Członkowskie, dla przeniesienia osób korzystających z tymczasowej ochrony między Państwami Członkowskimi korzystają z wzoru przepustki określonego w załączniku I (ust. 5). Zgodnie z art. 2 lit. g) ww. Dyrektywy "dokument pobytowy" oznacza każde pozwolenie lub zezwolenie wydane przez władze Państwa Członkowskiego w formie przewidzianej przez ustawodawstwo tego Państwa Członkowskiego, na podstawie którego obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec może zamieszkiwać na jego terytorium. Przepis art. 11 ust. 4 ustawy pobytowej w brzmieniu "Korzystanie przez obywatela Ukrainy z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1." został ustanowiony ustawą zmieniającą ( z dniem 28 stycznia 2023 r.). Mając na uwadze wskazane przepisy uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ani akta sprawy nie potwierdzają przeprowadzenia adekwatnych i koniecznych ustaleń w oparciu o rejestry, z których ZUS winien pobrać dane w celu rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 1 czerwca 2024 r. o świadczenie wychowawcze na córkę. Z art. 26 ust. ust. 3a ustawy pomocowej wynika, że ZUS przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego legalność pobytu wnioskodawcy i dziecka wnioskodawcy opiera na danych udostępnionych przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w rejestrze, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy pomocowej. Przy czym, w zakresie informacji, o której mowa w art. 11 ust. 3 ustawy pomocowej obowiązek ten został ujęty od daty 1 lipca 2022 r. (art. 1 pkt 13 lit. b ustawy z dnia 8 czerwca 2022 r., Dz.U. z 2022 r., poz. 1383). Akta administracyjne sprawy nie potwierdzają, by po dacie 1 lipca 2022 r. w wydrukach z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej - zawartych w aktach administracyjnych sprawy, zawarto informację o korzystaniu przez córkę skarżącej z ochrony czasowej w innym państwie członkowskim UE. Informacje tam zawarte odnoszą się wyłącznie do utraty legalności pobytu w Polsce z dniem 28 stycznia 2023 r., co organy ZUS interpretują jako korzystanie z systemu zabezpieczenia społecznego innego państwa członkowskiego od tej daty. Skarżąca natomiast do skargi przedstawiła kopie zaświadczeń i aktualizacji dotyczących rejestru PESEL, z których wynika, że od początku pobytu w Polsce zarówno córka skarżącej jak i sama skarżąca na dzień złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze posiadają PESEL ze statusem U. Ponadto konsekwentnie wyjaśniała okoliczności przyjazdu do Polski i sytuację związaną z pobytem w B. i rejestracją pobytu na terenie tamtego państwa członkowskiego. Przedstawiła również zaświadczenie z odpowiedniej instytucji kraju członkowskiego UE, potwierdzające zmianę adresu zamieszkania na adres w Polsce z dniem 10 kwietnia 2022 r. Ze względu na obowiązki zawarte w art. 26 ust. 3c oraz ust. 3i ustawy pomocowej organy ZUS winny były kwestie te wyjaśnić ze skarżącą kompletnie i w sposób dla niej zrozumiały pouczyć o koniecznych dokumentach, które winna przedstawić na okoliczność legalnego pobytu w Polsce, by skorzystać z uprawnienia do świadczenia wychowawczego, a to wobec rozbieżności pomiędzy danymi z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, danymi z rejestru PESEL i oświadczeniami skarżącej. Skarżąca – wobec uprawnień, które przysługują wysiedleńcom na podstawie ww. Dyrektywy oraz ustawy pomocowej – powinna mieć zapewnioną ochronę w zakresie ustalonym ustawą pomocową, jeśli spełnia wskazane w niej i ww. Dyrektywie warunki legalnego pobytu w Polsce. Okoliczności związane z terminowością i aktualizacją przepływu informacji pomiędzy organami gminy a Komendantem Głównym Straży Granicznej oraz Komendantem Straży Granicznej jako krajowym punktem kontaktowym dla celów wymiany informacji dotyczących osób korzystających z ochrony czasowej – a organami właściwymi innych państw członkowskich UE nie może pozbawiać skarżącej praw, jeśli w istocie spełnia warunki ich przyznania. Należy zauważyć, że ustawa pomocowa nie ustala wpisów w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej jako jedynego sposobu weryfikacji warunku legalności pobytu w Polsce, lecz - ze względu na wyżej opisany i uwzględniony przez ustawodawcę sposób przyjazdu obywateli Ukrainy w związku z wojną w Ukrainie również z innych państwa członkowskich UE – wprowadza weryfikację również w oparciu rejestr PESEL, a także wyjaśnienia z samym obywatelem Ukrainy. Polska – jako związana przepisami ww. Dyrektywy – ma obowiązek wywiązania się z przyjętych regulacji, w tym korzystniejszych niż ujęte w tej Dyrektywie a ustanowionych w ustawie pomocowej. Słusznie przyjął ustawodawca, że sam rejestr Komendanta Głównego Straży Granicznej - wobec możliwości napływu obywateli Ukrainy nie tylko bezpośrednio z Ukrainy, ale również przez granice wewnętrzne UE – nie zapewnia ochrony czasowej osobom, które w innych państwach członkowskich były tylko przejazdem lub zrezygnowały z ochrony tam im przyznanej. Do legalizacji pobytu na podstawie ustawy pomocowej zostały wiec włączone również organy samorządu terytorialnego z obowiązkiem przekazania informacji do rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Oznacza to, że wpis w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej nie ma charakteru pewnego, tj. nie korzysta z domniemania prawdziwości i wpis ten w odniesieniu m.in. do korzystania z ochrony czasowej w innym państwie członkowskim (jeśli przybycie do Polski nastąpiło przed 28 stycznia 2023 r., czyli przed zmianą ustawy pomocowej ustawą zmieniającą) jest wzruszalny, a zatem nie można takiego wpisu traktować jako gwarancji, że obywatel Ukrainy wnioskujący o świadczenie wychowawcze na pewno spełnia lub na pewno nie spełnia wymaganego warunku legalnego pobytu w Polsce. Nie jest to więc dowód wyłączny. Istnieją inne możliwości wykazania spełnienia przedmiotowego warunku, co wynika z ww. przepisów ustawy pomocowej. Ponadto, oświadczenie obywatela Ukrainy jest składane we wniosku (z art. 4 ust. 1 i 4 ustawy pomocowej) pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Ponadto też należy zauważyć, że z uprawnień wskazanych m.in. w art. 26 ust. 1 pkt 2) w zw. z art. 11 ust. 3 ustawy pomocowej wyklucza wyłącznie korzystanie z ochrony czasowej w innym państwie członkowskim (na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a nie samo uzyskanie tej ochrony w innym państwie członkowskim (zmiana w tym zakresie obowiązuje od 30 września 2025 r., Dz.U. z 2025 r., poz. 1301, art. 10 pkt 6). Skoro ww. Dyrektywa w przywołanym art. 26 ust. 4 wskazuje, że przeniesienie się wysiedleńca ("W przypadku przeniesienia z jednego Państwa Członkowskiego do innego") ważność dokumentu pobytowego (w rozumieniu art. 2 lit. g tej Dyrektywy) w Państwie Członkowskim, które osoba opuszcza wygasa, a zobowiązania tego Państwa Członkowskiego w stosunku do danej osoby, odnoszące się do tymczasowej ochrony, wygasają. Nowe przyjmujące Państwo Członkowskie przejmuje obowiązki wynikające z objęcia danej osoby tymczasową ochroną. Weryfikacji tej okoliczności, mimo wielokrotnego i konsekwentnego zgłaszania przez skarżącą, organ nie przeprowadził w sytuacji, gdy organ gminny nadał i aktualizował córce skarżącej PESEL ze statusem U. Działanie (a raczej zaniechanie) organu należy ocenić jako nieprawidłowe i niezgodne z przepisami art. 26 ustawy pomocowej, a wywiedzione wnioski w zaskarżonej decyzji są przedwczesne. Z tego powodu postępowanie organów narusza też przepisy postępowania administracyjnego, które ze względu na odesłanie z art. 26 ust. 1 pkt 2) ustawy pomocowej i art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., tj. art. 7, art. 11, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r, poz. 572 ze zm.). Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 14 lutego 2025 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku i prawidłowo ustali status pobytowy córki skarżącej stosując przepisy ustawy pomocowej z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego. Sprawa została rozpoznana w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2) p.p.s.a. na wniosek organu, któremu skarżąca się nie sprzeciwiła.