IV SA/Wr 24/16

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 2 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata, ustanowionego z urzędu, A. Ż. z dnia 9 sierpnia 2016 r. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi K. K. na działalność Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury w W. w przedmiocie naruszenia zasad udzielania odpowiedzi na pisma stron postanawia: odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenia za sporządzenie, pismem z dnia 17 maja 2016 r., opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. odrzucił skargę. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 9 marca 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym m in. ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 14 marca 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat A. Ż. Pismem z dnia 25 marca 2016 r. pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, która zawierała również wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych i oświadczenie, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Natomiast pismem Sądu z dnia 12 kwietnia 2016 r. odpis wspomnianej opinii został przesłany skarżącej zgodnie z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wraz z pouczeniem, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii stronie. Opinia została doręczona matce w dniu 14 kwietnia 2016 r. Postanowieniem Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r. odrzucono skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącą pismem z dnia 15 kwietnia 2016 r. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi z urzędu w dniu 6 maja 2016 r. Pismem z dnia 17 maja 2016 r. pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od powyższego postanowienia Sądu odrzucającego skargę kasacyjną. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 16 czerwca 2016 r. przyznano adwokatowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenie za sporządzenie, pismem z dnia 25 marca 2015 r., opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 9 sierpnia 2016 r. adwokat z urzędu złożył wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych i oświadczenie, że koszty te (opłaty) te nie zostały opłacone w całości ani w części. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek pełnomocnika z urzędu z dnia 9 sierpnia 2016 r, który z uwagi na pismo referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2016 r. informujące pełnomocnika, że wspomniana opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia nie zawiera wniosku o zasądzenie kosztów, został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżąca. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje w niniejszej sprawie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801), które zgodnie z § 23 tego rozporządzenia weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit "d" tego rozporządzenia opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: w postępowaniu zażaleniowym ż 240 zł. W myśl § 4. ust. 1 nowego rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Postępowanie zażaleniowe zostaje wszczęte dopiero w wyniku skutecznego wniesienia zażalenia. W postępowaniu tym pełnomocnik może również złożyć opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia Na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej służy zażalenie (art. 194 § 1 pkt ustawy), które w myśl § 2 tego przepisu wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia, a ponadto stosownie do § 4 tego przepisu zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez fachowego pełnomocnika. W niniejszej sprawie środek zaskarżenia w postaci zażalenia nie został wniesiony, lecz opinia o braku podstaw do jego wniesienia. We wspomnianej opinii z dnia 17 maja 2016 r. o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia z dnia 28 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącą pełnomocnik podał, że nie ma podstaw do kwestionowania zasadności postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną, ponieważ skarga kasacyjna została wniesiona po ustawowym terminie, a ponadto nie została sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego ani żaden z innych podmiotów wskazanych w art. 175 ustawy. Poza tym sporządzenie skargi kasacyjnej przez podmioty nieokreślone w art. 175 jest brakiem nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej. Zasądzając opłatę za zastępstwo prawne, należy mieć również na uwadze przesłanki, które zostały uregulowane w § 4 ust. 2 rozporządzenia, to jest m in. stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy adwokata oraz wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić przy tym należy, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 ustawy należy się nie zawsze, a wyłącznie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13 oraz z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 727/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 174/13, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie zatem pełnomocnikowi wynagrodzenia powinna poprzedzać ocena, czy działania, które podjął stanowią rzeczywistą, adekwatną do określonej sytuacji procesowej i nieopłaconą przez stronę pomoc prawną, o której mowa w art. 250 § 1 ustawy. W realiach niniejszej sprawy przyznanie wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 28 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną byłoby nieuzasadnione. Pełnomocnik bowiem sporządził wcześniej, tj pismem z dnia 25 marca 2016 r., opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 18 lutego 2016 r. o odrzuceniu skargi, co pozwala na przyjęcie, że pełnomocnik stwierdził, że postanowienie odrzucające skargę nie narusza prawa i w związku z tym jego zaskarżenie skargą kasacyjną nie przyniesie wyniku oczekiwanego przez stronę skarżącą. W tej sytuacji sporządzenie przez pełnomocnika kolejnej opinii, tj. opinii z dnia 17 maja 2016 r. o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu odrzucającego skargę kasacyjną, nie zmierza do poprawy sytuacji prawnej skarżącego. Opinia ta nie przyczynia się też do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów omawianej opinii nie można zakwalifikować jako pomocy prawnej, która jest w sprawie niezbędna. W takiej sytuacji, domaganie się za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wynagrodzenia ze środków publicznych wydaje się być próbą nadużycia obowiązujących regulacji prawnych w przedmiocie kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Celem wskazanej opinii nie jest bowiem jakakolwiek poprawa bądź też ochrona sytuacji procesowej strony skarżącej. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia sygn. akt I OZ 165/14 w którym stwierdził, że odrębną kwestią jest możliwość dostrzeżenia przez sąd nadużycia prawa, które odnosić można również do nadużycia prawa do wynagrodzenia za pomoc świadczoną z urzędu (np. właśnie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej). Nadużycie takie wyklucza przyznanie stosowanego wynagrodzenia, gdyż jest niedopuszczalne w państwie prawnym, chcącym urzeczywistniać zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 ustawy zasadniczej), zwłaszcza biorąc pod uwagę zasadę konstytucyjną ochrony równowagi finansów publicznych (wywodzonej przez Trybunał Konstytucyjny z całokształtu regulacji konstytucyjnych zawartych w rozdziale X Konstytucji, zwłaszcza zaś z art. 216 oraz art. 220 Konstytucji, ale także z art. 1 Konstytucji – zob. np. wyrok TK z dnia 27 lutego 2002 r. o sygn. akt K 47/01; wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r. o sygn. akt K 1/12, publ. http://trybunal.gov.pl). Z tych względów należało odmówić przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną. W tej sytuacji, na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "d" oraz § 4 ust. 1, 2 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.