IV SA/Wr 253/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA – Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Magdalena Dworszczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad dzieckiem. uchyla decyzje I i II instancji. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. decyzją nr [...] z dnia [...] na podstawie art. 1, art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992), § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), § 7, 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) oraz art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji nr [...] z dnia [...] orzekł, że odmawia M. W. świadczenia w formie: 1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanego M. Ś., 2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanej M. W. W uzasadnieniu wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. Świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługują matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 w/w ustawy). Zaświadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (uposażenia w stanie spoczynku), renty (inwalidzkiej, z tytułu niezdolności do pracy lub szkoleniowej), renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. 2. osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej, 3. osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko 4. osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytuł opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie. Podniósł, że ze zgromadzonego materiału wynika, że M. Ś. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium uprawniającego rodzinę do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże aby świadczenie mogło zostać przyznane musi zostać spełniona dodatkowa przesłanka. Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjnej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli osoba ta nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodał, że w toku postępowania tutejszy Ośrodek ustalił, że M. Ś. od dnia 9 stycznia 2007 r. przebywa Zakładzie Opiekuńczo - Leczniczym dla Dzieci prowadzonym przez zgromadzenie Sióstr Św. Józefa w W. W. Na zapytanie, czy palcówka zapewnia M. Ś. całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu tutejszy Ośrodek uzyskał odpowiedź, że ZOL zapewnia dziecku pobyt od poniedziałku do piątku. W ocenie tutejszego Ośrodka nie zachodzi zatem konieczność rezygnacji z podejmowania zatrudnienia przez Panią M. W. w celu podjęcia opieki nad M. Ś. Ponadto w dniu 1 stycznia 2008 r. Pani M. W. oświadczyła, że od września 2007 r. nie podjęła żadnej pracy ze względu na opiekę nad drugą córką, która obecnie ma 1 rok. Z w/w oświadczenia wynika, że od września 2007 r. strona rezygnuje z podjęcia zatrudnienia w celu innym niż podjęcie opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności M. Ś. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że mimo, że starsza córka przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym to w istocie sprawuje opiekę nad obiema córkami. Wskazała, że nie jest możliwe znalezienie pracy, gdzie byłoby tyle dni wolnych, aby w tym czasie mogła sprawować opiekę nad córką M. w okresie gdy jest zabrana z placówki do domu. Twierdziła również, że ponosi szereg wydatków związanych z utrzymaniem córki w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym, a w czasie pobytu w domu zapewnia jej pełne utrzymanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania M. W. od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Samodzielnego Referenta w Dziale Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] ([...]), odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem M. Ś. oraz odmawiającej przyznania składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych - w tym do świadczenia pielęgnacyjnego - określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwana dalej "ustawą" – art. 17 tej ustawy określa zasady nabycia poświadczenia pielęgnacyjnego. W rozpatrywanej sprawie, córka M. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego, określonego art. 5 ust. 2 ustawy. Dwie istotne przesłanki konieczne do przyznania wnioskowanego świadczenia zostały spełnione, jednak należy wziąć pod uwagę okoliczności wyłączające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. wówczas jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej (art. 17 pkt 5 lit. b ustawy). Z akt sprawy wynika, że córka M. W., M. Ś., celem leczenia, rehabilitacji i nauki szkolnej, przebywa od dnia 1 września 2007 r. w placówce zapewniającej jej całodobową opiekę przez pięć dni w tygodniu. Zakład Opiekuńczo - Leczniczy dla Dzieci, w którym przebywa M. Ś. jest zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408 ze zm.) - według księgi rejestrowej prowadzonej przez D. Urząd Wojewódzki we W. Jednak, zdaniem Kolegium, w rozpatrywanej sprawie istotne jest to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia ma związek z koniecznością zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki nad dzieckiem. W ocenie Kolegium możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w zakładzie opieki zdrowotnej obejmuje przypadki relatywnie krótkich pobytów np. w szpitalu, zaś córka M. W. przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w celu nie tylko leczenia i rehabilitacji, ale również nauki i pobyt ten nie jest jednorazowy, okazjonalny, związany z koniecznością poddania się konkretnemu zabiegowi, ale ma charakter długotrwały. Świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić swego rodzaju ekwiwalent wynagrodzenia, którego nie otrzymuje rodzic czy opiekun dziecka, który zamiast pracy zawodowej zajmuje się niepełnosprawnym dzieckiem. W sytuacji, gdy dziecko wymagające opieki nie przebywa w sposób ciągły pod opieką niepracującego rodzica lub opiekuna, wówczas nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki. W ocenie Kolegium trudno również uznać za przekonujący argument, że pracy nie można podjąć z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem w dni wolne od zajęć lekcyjnych. Odnosząc się do twierdzeń M. W., że nie może podjąć pracy, gdyż musi opiekować się córką w czasie, gdy jest zabierana z Ośrodka i przebywa w domu, Kolegium wskazało, że do pomocy w takich sytuacjach zobowiązani są także pozostali członkowie rodziny Odwołującej się i jej córki. Według Kolegium w niniejszej sprawie istotne jest również to, że jak wskazała w oświadczeniu z dnia 8 stycznia 2008 r. M. W., fakt niepodejmowania przez nią zatrudnienia ma aktualnie związek z koniecznością zapewnienia opieki nad młodszą córką, która ma obecnie 1 rok. Mając na względzie całokształt okoliczności faktycznych i prawnych w rozpatrywanej sprawie Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonej decyzji. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła wnioskodawczyni, w której wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji. W skardze przedstawiła dotychczasowy przebieg sprawy i podniosła, że wskazana decyzja jest dla niej krzywdząca. Przywołała treść art. 17 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. tj. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i stwierdziła, że spełnia wszystkie warunki w nim określone. Podkreśliła, że Zakład Opiekuńczo-Leczniczy dla dzieci, w którym przebywa jej córka M. jest Zakładem Opieki Zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej nie zaistniała więc przesłanka z art. 17 ust. 5 w/w ustawy, którą to okoliczność podnosi organ I instancji ponownie rozpoznając wniosek. Podniosła też, że jej oświadczenie z 8 stycznia 2008 r. iż nie podjęła od września 2007r. pracy z uwagi na drugą córkę, która ma rok, jest okolicznością dodatkową i nie może być interpretowana, w ten sposób, że rezygnuje z zatrudnia w celu innym niż podjęcie opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności córką M. Dodała, że nie pozostawała w zatrudnieniu przed urodzeniem młodszej córki, a przyznanie zasiłku nie ma charakteru uznaniowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie – w uzasadnieniu powyższego wniosku przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo zatem nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Nie są to jednak uchybienia wskazane w skardze. Podstawę materialnoprawną do rozstrzygnięcia skargi i złożonego przez wnioskodawczynię wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 255). W ust. 1 mówi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Ustęp 2 tego przepisu określa kryterium dochodowe upoważniające do przyznania omawianego świadczenia. Ustęp 5 pkt 2 art. 17 mówi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki - albo - w związku z koniecznością kształcenia rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opieką przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Analizując powyższy przepis w całościowym jego brzmieniu należy uznać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, w związku z opieką nad dzieckiem, nie ma charakteru uznaniowego. Aby je utrzymać, należy spełnić łącznie wszystkie ustawowe przesłanki z art. 17 ust. 1 i 2 o świadczeniach rodzinnych, a ponadto nie mogą zaistnieć przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Brak możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b powołanej ustawy uzależniony jest od faktycznego zapewnienia przez placówkę, w której dziecko przebywa całodobowej opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu oraz od tego jaki charakter ma ta placówka. Z brzmienia bowiem tego przepisu wynika, że umieszczenie osoby niepełnosprawnej w zakładzie opieki zdrowotnej znosi wyłącznie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach zdrowotnych. Jednakże w ocenie Sądu takie rozumienie art. 17 ust. 5 doprowadza do nierównego traktowania osób znajdujących się w takiej samej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Samo umieszczenie bowiem osoby niepełnosprawnej w placówce opieki zdrowotnej powodowałoby obligatoryjny obowiązek wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego – nawet jeżeli podopieczny tej placówki pozostawałby w niej na stałe. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.) takimi jednostkami są między innymi żłobki, przedszkola, szpitale. Jak więc wynika z art. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, są to różne placówki: edukacyjne, lecznicze, wychowawcze. Przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawierają definicji placówki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2, lit. b). Zgodnie ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 maja 2007 r. II SA/Gd 216/07) które podziela Sąd w składzie orzekającym "wykładnia językowa omawianego przepisu prowadzi do wniosku, że placówką, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit b może być każda, zatem szkolno – wychowawcza z wyjątkiem zakładu opieki zdrowotnej o ile spełnia warunek całodobowej opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu, a dziecko przebywa w niej w związku z koniecznością kształcenia rewalidacji i rehabilitacji. Kwestia odpłatności za pobyt dziecka w wymienionej placówce nie stanowi warunku wyłączającego zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych". Stan faktyczny sprawy jest niesporny – dziecko skarżącej córka M. legitymuje się zaświadczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, spełnia kryterium dochodowe, przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym prowadzonym przez Zgromadzenie Sióstr Św. Józefa w W. W. Jak wynika z kopi Księgi Rejestracyjnej Nr [...] prowadzonej przez D. Urząd Wojewódzki we W. jest to zakład opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Z zaświadczeń wydanych przez ten zakład (z 2 września 2007r., z 13 września 2007 r., 25 września 2007 r.) wynika, że placówka ta zapewnia rehabilitację, świadczenia zdrowotne i naukę szkolną. Placówka otrzymuje środki pieniężne na podstawie realizowanych rachunków tylko za świadczenia zdrowotne, za pobyt dziecka w placówce, rodzic - w tym wnioskodawczyni ponosi koszty, zakład zapewnia dzieciom całodobową opiekę od poniedziałku do piątku. Zatem zakład ten realizuje wszystkie obowiązki nałożone przez ustawodawcę na palcówkę, która nie jest ZOZ, a ponadto całodobową opiekę sprawuje przez 5 dni w tygodniu. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że należy przyjąć, że osoba wymagająca opieki, która została umieszczona w ZOZ i przebywa w nim podobnie jak w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, przy czym nie wymaga to obecności jednaj z osób wymienionych w art.17 ust. 1, to do zniesienia omówionego wyłączenia nie może dojść. Interpretacja dokonana przez wnioskodawczynię prowadzi do wniosku, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b był przez nią potraktowany jako samodzielny, odrębny przepis. Jak wynika choćby z jego treści jest on integralnie związany z ust. 1. Z ustępu 1 art. 17 wynika zaś, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wyłączenie sprawowania opieki przez 5 dni w tygodniu powoduje, że osoba taka nie może skutecznie domagać się świadczenia pielęgnacyjnego. Wymaga to więc każdorazowego ustalenia – tym samym również w niniejszej sprawie w jakich okolicznościach osoba niepełnosprawna została umieszczona w ZOZ, dlaczego nie w ośrodku lub placówce, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit b, a także czy wnioskodawczyni, spełnia określone czynności przy tej osobie, czy też jej rola ogranicza się do przywiezienia córki i jej zabrania. Na marginesie dodać należy, że omówiony wyżej przepis obowiązuje na mocy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 80, poz. 732 ze zm.), którą wprowadzono również zmiany w przepisach obowiązujących, wówczas zostały dodane do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b słowa "z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej". W projekcie uzasadniającym zmiany wprowadzone do w/w ustawy brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia tej zmiany. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145§1 pkt 1 pkt a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak wyżej.