IV SA/Wr 282/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak- Kubiak (spr.) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi Z. G. i J. G. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżących Z. G. i J. G. kwotę 357 zł ( trzysta pięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez Z. G. i J. G. jest decyzja Wojewody D. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006 r. Dz. U. nr 139, poz. 993 ze zm.), utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] orzekającą o odmowie wymeldowania L. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w M. Postępowanie w sprawie wymeldowania L. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w M., w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wszczęte zostało na wniosek J. G. i Z. G.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił następujący stan faktyczny. J. G. i Z. G. są współwłaścicielkami przedmiotowej nieruchomości. Wniosły o wymeldowanie L. S. z w/w lokalu w uzasadnieniu podnosząc, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt I.C.63/09 nakazano L. S. by opuściła, opróżniła i wydała nieruchomość położoną przy ulicy [...] w M. Podano, że obecnie wymieniona zamieszkuje w M. przy ulicy [...]. Zawiadomiona o wszczętym postępowaniu L. S. przesłała pisemne wyjaśnienia. Podała, że w domu przy ulicy [...] w M. nie można mieszkać w zimie, ponieważ dach przecieka, brak jest kanalizacji i woda stoi w piwnicy. Piec centralnego ogrzewania jest popękany i nie można w nim palić. W domu została większa część Jej rzeczy, meble i wyposażenie. Nie stać Jej na wynajęcie mieszkania. T. S. - syn L. S. podał, że lokal położony przy ulicy [...] w M. jest Jego własnością. Z uwagi na bardzo ciężkie warunki atmosferyczne zaprosił mamę, aby przez czas zimy zamieszkała w Jego mieszkaniu. Mieszkanie przy ulicy [...] w M. jest zniszczone, a mamy nie stać na remont, oraz na kupno opału dla tak dużego budynku. Ponownie pismem z dnia 2 lutego 2010 r. L. S. oświadczyła, że nie opuściła trwale miejsca pobytu stałego. Nieobecność w lokalu spowodowana jest złym stanem technicznym budynku. Dlatego na okres zimy przeniosła się do mieszkania syna. W domu przy ulicy [...] w M. jest kilka razy w tygodniu, wykonuje w nim różne czynności z wyjątkiem spania. Z. G. i J. G. przesłały pisemne wyjaśnienia. Oświadczyły, że na rzecz L. S. zapłacono zobowiązanie w łącznej kwocie 47.393,00 zł. co w pełni zaspokoiło roszczenia związane z dziedziczeniem. Pomimo spłaty L. S. nie opuściła spornej nieruchomości. W stosunku do wymienionej została orzeczona eksmisją, jednakże L. S. zajmuje nadal lokal bezprawnie ignorując wyrok sądu. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Wójt Gminy M. orzekł o odmowie wymeldowania L. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w M., gdyż uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania określone w treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołanie od przedmiotowej decyzji wniosła Z. G. kwestionując jej zasadność. Podała, że w stosunku do wyżej wymienionej została orzeczona eksmisja z lokalu. W związku z powyższym L. S. nie może koncentrować w lokalu przy ulicy [...] w M. swoich spraw życiowych. Podała, że syn jest zobowiązany do alimentowania swojej matki i powinien Jej zapewnić utrzymanie a także możliwość zamieszkania. L. S. nie posiada uprawnień do spornego lokalu, a Jej zachowanie ma na celu robienie na złość obecnym właścicielkom nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Z. G.. Skarżąca kwestionowała zasadność rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Wojewoda D. podniósł, że materialne - prawną podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania z lokalu jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ stwierdził, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przez opuszczenie miejsca pobytu stałego rozumie się nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym miejscem pobytu stałego. Analiza akt przedmiotowej sprawy wskazuje, iż decyzja Wójta M. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] orzekająca o odmowie wymeldowania L. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] w M., nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Z materiału dowodowego, na który składają się głównie oświadczenia złożone przez strony postępowania wynika, że L. S. nie opuściła miejsca zameldowania na pobyt stały trwale. W lokalu pozostały Jej rzeczy i ma do niego swobodny dostęp. Nie kwestionuje tego faktu również sama Skarżąca pisząc, że L. S. zajmuje nieruchomość bezprawnie ignorując wyrok Sądu. Organ I instancji prowadząc postępowanie ustalił, że L. S. nie przebywa stale w obecnym miejscu zameldowania, jednakże nie można uznać, że miejsce pobytu stałego opuściła Ona trwale, bowiem Jej czasowa nieobecność w lokalu przy ulicy [...] w M. spowodowana była panującymi złymi warunkami atmosferycznymi. Dom jest w złym stanie technicznym i przebywanie w nim w okresie zimy nie jest możliwe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby opuszczenia mieszkania (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2002 r., V SA 935/2002, Lex Polonica nr 394981). Należy również zauważyć, że opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy musi mieć charakter nie tylko dobrowolny, ale i trwały. Stanowisko takie było i jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie sądowym i administracyjnym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2005 r., sygn. akt 1234/05, LEX nr 217431, "Nie doszło do opuszczenia przez stronę miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż opuszczenie przez nią lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, lecz zostało wymuszone sytuacją od niej niezależną, np. związaną ze złym stanem jej zdrowia, koniecznością przebywania w miejscu, gdzie możliwe było zapewnienie jej prawidłowej opieki w czasie choroby"; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05, LEX nr 192912. Organ podkreślił, że ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji. Zatem, organ badając wskazaną przesłankę musi brać pod uwagę zamiar osoby opuszczającej mieszkanie, przy czym należy pojmować nie tylko subiektywne odczucia tej osoby (jej wolę wewnętrzną), ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Podniesiona przez Z. G. kwestia dotycząca orzeczonej przez Sąd Rejonowy w Środzie Śląskiej eksmisji L. S. ze spornego lokalu, pozostaje bez wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie. Z obowiązujących przepisów prawa nie wynika, aby nawet prawomocny wyrok w sprawie o eksmisję wywoływał jakiekolwiek automatyczne skutki w kwestii wymeldowania, czy też w kwestii ustaleń faktycznych dokonywanych w postępowaniu o wymeldowanie, prowadzonym przez organ administracji. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 568/05). Dopiero wykonanie wyroku sądowego przez uprawniony organ, jakim jest komornik sądowy wywołuje skutki w sferze wymeldowania z lokalu. Także zarzut dotyczący obowiązku alimentacyjnego syna L. S. wobec swojej matki zdaniem organu odwoławczego jest chybiony. Postępowanie w sprawie wymeldowania nie rozstrzyga spornych kwestii odnośnie uprawnień do zamieszkiwania, jak również roszczeń finansowych a także z tytułu zajmowania lokalu. Sporów w tym zakresie należy dochodzić na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Organ odwoławczy stwierdza zatem, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby L. S. spełniła przesłanki wymeldowania decyzją administracyjną wskazane w treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Zdaniem organu, wobec braku podstaw do wymeldowania wyżej wymienionej z miejsca pobytu stałego, zasadne stało się rozstrzygnięcie tej kwestii z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W skardze na powyższą decyzję Z. G. i J. G. wniosły o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie przepisów postępowania w tym art. 9 i 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie stron o zakończeniu postępowania przed organem II instancji i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a tym samym uniemożliwienia brania im brania czynnego udziału w sprawie oraz niedoinformowanie ich w należyty sposób o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz art. 7, 77, 80 i 86 k.p.a. poprzez dokonanie w sprawie całkowicie dowolnych ustaleń, niepopartych jakimikolwiek dowodami i oparcie się w tym zakresie jedynie na pisemnych wyjaśnieniach stron, podczas gdy obowiązkiem organu było w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy celem dokładnego wyjaśnienia stany faktycznego spraw, a pisemne wyjaśnienia stron nie stanowią dowodów w rozumieniu przepisów k.p.a. Odpowiadając na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał w całości argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. pełnomocnik skarżących poinformował, że w sprawie L. S. wydano ostateczną na dzień dzisiejszy decyzję o wymeldowaniu jej z przedmiotowego lokalu i sprawa tej decyzji jest przedmiotem odrębnego postępowania przed WSA we Wrocławiu. Pełnomocnik oświadczył także, iż postępowanie komornicze prowadzone w celu wykonania wyroku nakazującego eksmisję L. S. zakończyło się postanowieniem o umorzeniu postępowania, wobec dobrowolnego opuszczenia przedmiotowego lokalu, a tym samym braku przedmiotu postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji lub postanowienia, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy wskazując, że Wojewoda D. naruszył zasady postępowania administracyjnego. Przede wszystkim jednak wskazać należy, że wnioski wyciągnięte przez organy obu instancji w niniejszej sprawie nie mają jakichkolwiek podstaw w materiale dowodowym. Co więcej, organ wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, faktycznie prawie w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego. Nie ma bowiem wątpliwości, że za dowody nie można uznać w żadnym przypadku - wbrew sugestiom wypływającym z decyzji obu organów - pisemnych wyjaśnień składanych przez strony w toku postępowania. Sam fakt, że L.S. twierdziła, że ma zamiar w dalszym ciągu zamieszkiwać pod wyżej wskazanym adresem podlegał obowiązkowemu sprawdzeniu i wymagał przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. Okoliczności opuszczenia lokalu podlegają ocenie w kontekście ustalonego stanu faktycznego, w szczególności długości okresu zmiany miejsca pobytu, podejmowanych działań w celu powrotu czy usunięcia przyczyn wymuszających opuszczenie (wyrok WSA w Gliwicach z 2 października 2009 r., II SA/Gl 481/2009). Należy w tym miejscu zgodzić się ze stroną, że nie wystarczy samo twierdzenie danej osoby, iż posiada ona taki zamiar. Jeżeli tak twierdzi, to winna to wykazać. "Zamiar ten określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. W orzecznictwie sądów administracyjnych, przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności" (wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 marca 2009 roku, III SA/Łd 610/2008). Istotne w tym zakresie są ustalenia dotyczące w szczególności przyczyn opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, charakteru tego opuszczenia oraz okresu przebywania poza nim. W niniejszej sprawie organ winien był więc przeprowadzić szczegółowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie powyższych okoliczności. Jest to o tyle istotne, że organ posiadał informacje, że wobec L. S. został wydany prawomocny wyrok eksmisyjny oraz że po tym wyroku opuściła ona wyżej wskazane miejsce pobytu. Należy także podkreślić, że organ miał obowiązek przynajmniej dokonać przesłuchania stron, dokonania wizji lokalu oraz ustalenia, czy wobec L. S. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne i jakie były jego efekty. Wbrew bowiem twierdzeniom organu II instancji, nie tylko wykonanie wyroku eksmisyjnego przez uprawniony organ ma znaczenie dla sprawy o wymeldowanie, ale znaczenie takie ma już samo jego wydanie. Bowiem "jeżeli skarżący po wydaniu orzeczenia eksmisyjnego i po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, lecz przed przybyciem komornika opuścił lokal, to opuszczenie go należy uznać za dobrowolne. W żaden sposób nie może być ono uznane za przymusowe, jako wykluczające dopuszczalność wymeldowania skarżącego z tego lokalu" (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2009 r. IV SA/Wa 1416/2008). Organ całkowicie bezpodstawnie przyjął, że L. S. wyprowadziła się ze względu na warunki atmosferyczne - poza jej twierdzeniami (zawartymi jedynie w pisemnych wyjaśnieniach) nie przeprowadzono na te okoliczność jakiegokolwiek dowodu. Niewątpliwie natomiast twierdzenia skarżących co do długotrwałego opuszczenia lokalu przez L. S. posiadają oparcie w dowodach w postaci informacji z Policji. W trakcie postępowania przez organem II instancji mijały już przynajmniej 4 miesiące od momentu, w którym L. S. opuściła miejsce dotychczasowego pobytu. Nie ma także dowodów na to, aby także w poprzednich latach L. S. opuszczała lokal ze względu na warunki atmosferyczne. Takie okoliczności mogą zostać ustalone tylko na podstawie przesłuchań świadków, stron oraz wizji. Należy także wskazać, że uzasadnienie decyzji organu II instancji zawiera w sobie daleko idące sprzeczności. Z jednej strony bowiem organ potwierdza fakt, że faktycznie L. S. opuściła miejsce dotychczasowego pobytu, a z drugiej strony - w celu uzasadnienia odmowy wymeldowania, powołuje się na wyrwane z kontekstu twierdzenia skarżących, które wskazują na posiadanie lokalu przez L. S. Z treści natomiast zarówno wniosku i odwołania wynika jednoznacznie, że skarżące pod pojęciem "bezprawnego zajmowania nieruchomości i ignorowania nakazu Sądu" rozumieją niewydanie im lokalu poprzez przekazanie kluczy. Świadczy o tym fakt chociażby legitymowania się przez nie prawomocnym wyrokiem eksmisyjnym. Z załączonych do niniejszej skargi pism Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ś. Ś. A. M. jednoznacznie wynika, że L. S. przynajmniej od l listopada 2009 roku nie mieszka w dotychczasowym miejscu pobytu, że nie jest ona we władaniu lokalu i że nie pozostawiła na jej terenie jakichkolwiek ruchomości. Lokal ten w chwili obecnej jest całkowicie pusty. Ponad 6-miesieczne więc przebywanie w innym miejscu przy jednoczesnym opróżnieniu lokalu ze wszystkich ruchomości świadczy tylko i wyłącznie o fakcie, że L. S. dobrowolnie opuściła miejsce dotychczasowego pobytu i przeniosła swoje centrum życiowe w inne miejsce. Opieranie się przy ustalaniu zamiaru L. S. tylko i wyłącznie na jej niczym niepopartych twierdzeniach stanowi o dokonywaniu całkowicie dowolnych ocen. Oceny te zaś skutkują wręcz niedorzecznym wnioskiem, że wymeldowanie mogłoby nastąpić tylko po zmianie stanowiska (oświadczenia) L. S. co do jej zamiaru lub po jej przymusowym usunięciu z lokalu. W ocenie Sądu w przedmiotowym postępowaniu nie wyjaśniono bez żadnych wątpliwości oraz w sposób rzetelny i obiektywny, czy skarżąca rzeczywiście opuściła sporny lokal w znaczeniu ustalonym w orzecznictwie tj. dobrowolnie, trwale i z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, bowiem okoliczności niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego nie zostały bezspornie stwierdzone w postępowaniu dowodowym poprzedzającym podjęcie decyzji. W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przy czym naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało jej uchylenie. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 tejże ustawy uchylono decyzję organu pierwszej instancji. Z uwagi na charakter sprawy Sąd, na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekał w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji oznacza zatem, że zaskarżona decyzja nie wywołuje skutków prawnych, które wynikają z jej rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.