IV SA/Wr 284/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant: sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. Z. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), którą po rozpatrzeniu odwołania I. M. (dalej: skarżący), utrzymano w mocy decyzję Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. L. działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy J. L. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności w wysokości 9.600 zł powiększonych o odsetki z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] zobowiązał skarżącego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego K. M., na uprawnione dzieci: A. M. i M. M., w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie zadłużenia. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w wysokości 9.600zł powiększonych o odsetki z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca przebywa w Zakładzie Karnym od 23 sierpnia 2009 r. do 13 czerwca 2014 r. Nie jest zatrudniony oraz nie ma regularnych wpływów finansowych. Dalej podano, że sytuacja skarżącego "jest trudna, jednak nie jest na tyle szczególna, aby mogła stanowić przesłankę do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie jego własnego dziecka w okresie, kiedy on sam nie był w stanie wywiązywać się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych". Uznano, że po opuszczeniu zakładu karnego skarżący może podjąć zatrudnienie i rozpocząć spłacanie długu. W konkluzji stwierdzono, że umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja obiektywnie wyklucza wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Skarżący od tej decyzji wniósł odwołanie. W uzasadnieniu podał, że przebywa w Zakładzie Karnym, gdzie bezskutecznie stara się o pracę, pochodzi z biednej rodziny. Będzie musiał opłacić prąd i wodę, które zostały odcięte w jego domu. Dom wymaga remontu. Wszystkie te przewidywane wydatki uniemożliwią mu spłatę tak wysokiego zadłużenia po wyjściu na wolność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 15 maja 2013 r. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. dalej ustawa), dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W art. 30 ust. 2 ustawy przewidziano uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W myśl tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kolegium Odwoławcze stwierdziło z treści tego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje w ramach uznania administracyjnego (organ "może").Orzekając w ramach uznania administracyjnego, organ winien zbadać, czy sytuacja dłużnika zwracającego się o umorzenie wymaga zastosowania ulgi. Skoro ustawodawca wymaga, aby mieć wzgląd na sytuację dochodową i rodzinną, to przyjąć trzeba, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń powinno być stosowane jedynie w uzasadnionych przypadkach. Nakłada się tym samym na właściwy organ obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku uzasadnionego. Kolegium Odwoławcze uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i właściwie zastosował przepisy prawa. Zgromadził pełny materiał dowodowy, a potem dokonał wnikliwej analizy sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego. Organ odwoławczy podzielił wnioski wynikające z dokonanych ustaleń, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do umorzenia kwot należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Kolegium Odwoławcze wywiodło, że mimo, iż sytuacja skarżącego jest trudna, to nie można jej nadać cech wyjątkowości na tle innych tego typu przypadków. Skarżący jest osobą w sile wieku i zdrową. Konieczność podjęcia pracy i zarobkowania po wyjściu na wolność może być dla niego okolicznością mobilizującą i resocjalizującą w przyszłości. Kolegium uznaje, że nieuzasadnione jest przerzucanie obowiązku utrzymania dwojga dzieci skarżącego na społeczeństwo, gdy może pracować ich ojciec. Konieczność opłacenia mediów i wyremontowania domu jest powszechnym obowiązkiem. Podnoszona okoliczność, że pobyt w Zakładzie Karnym uniemożliwia skarżącemu zarobkowanie i spłatę zadłużenia nie ma wpływu na zwolnienie go z obowiązku zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący przytoczył argumentację podniesioną w odwołaniu W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż stoi ono na straży podmiotowych praw strony, zapewniając stronie w procesie stosowania prawa pozycję gwarantującą skuteczną obronę jej praw. Zasadność tych zarzutów należy ocenić w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b i c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tylko bowiem w przypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (lit. b), lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c") - sąd uwzględnia skargę. W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak decyzja ją poprzedzająca, nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. dalej ustawa). Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W art. 30 ust. 2 ustawy przewidziano uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W myśl tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć je na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści art. 30 ust. 2 ustawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami postępowania administracyjnego. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zadaniem sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Dowodzenia organu administracji w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i wbrew twierdzeniu skarżącego, dokonały prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy. Organ pierwszej instancji dokonał analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjął, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący obecnie przebywa w Zakładzie Karnym, ale po jego opuszczeniu sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie, gdyż jest on osobą zdrową i zdolną do podjęcia pracy. Po wyjściu z zakładu karnego skarżący będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Ponadto, jak trafnie wskazano, umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Wskazać należy, że wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Sąd podziela pogląd organów orzekających, że odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takie sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika (podobnie wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10, wyroki NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07,– opublikowane w Internecie - CBOSA). W okresie pobytu w Zakładzie Karnym skarżący ma przy tym zapewnione zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i stan jego należności nie ma na to żadnego wpływu. Wziąć należy także pod uwagę i to, jak uczyniły to organy, że skarżący jest człowiekiem zdrowym, w pełni sił zawodowych, natomiast uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, o czym stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, to właśnie wzięcie pod uwagę i takich okoliczności. Dodać także należy, że odbywana kara pozbawienia wolności przez skarżącego oraz aktualny brak możliwości podjęcia zatrudnienia w Zakładzie Karnym nie przesądza jeszcze o tym, że nie będzie miał on również w tym czasie możliwości spłaty długu, który na nim ciąży. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący podejmie pracę w warunkach odbywania kary, o którą, jak twierdzi, stale zabiega. W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Natomiast negatywne rozpoznanie obecnego wniosku nie wyklucza składania następnych. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) oddalił skargę. Orzeczenie o przyznaniu ustanowionemu dla skarżącego z urzędu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia treść art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz. U. nr 163, poz. 461).