IV SA/Wr 290/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda D., po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Burmistrza Miasta O. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy wymeldowania Sz. G. z miejsca pobytu stałego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), utrzymał kwestionowaną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że na wniosek M.P. Burmistrz Miasta O. przeprowadził postępowanie administracyjne. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekł o odmowie wymeldowania Sz.G. z miejsca pobytu stałego, z lokalu przy ulicy T. [...] w O. Powodem odmowy było to, że Sz.G. nie opuścił spornego lokalu dobrowolnie i trwale. Jego nieobecność wiąże się z pobytem w zakładzie karnym, co nie może być uważane za zamierzoną przez wyżej wymienionego zmianę miejsca pobytu stałego. Od decyzji organu I instancji M.P. złożył odwołanie. Wniósł o jej uchylenie w całości. Podniósł, że wobec Sz.G. została orzeczona eksmisja ze spornego lokalu. W związku z czym, utracił on uprawnienia do przebywania w lokalu. Zdaniem odwołującego się, w sytuacji utraty uprawnień do przebywania w lokalu na skutek wyroku sądowego orzekającego eksmisję, nie można mówić o tym, iż nie opuścił on miejsca pobytu dobrowolnie lecz w związku z osadzeniem w zakładzie karnym. Jak dalej podał organ orzekający, materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania z lokalu jest art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przez opuszczenie miejsca pobytu stałego rozumie się nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym miejscem pobytu stałego. Istotą postępowania o wymeldowanie jest zatem ustalenie, że osoba wobec której postępowanie się toczy faktycznie, definitywnie opuściła miejsce pobytu stałego z zamiarem zmiany miejsca zamieszkania. Analiza akt sprawy wskazuje, iż decyzja Burmistrza Miasta O. z dnia [...] orzekająca o odmowie wymeldowania Sz.G. z miejsca pobytu stałego nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Z materiału dowodowego, na który składają się oświadczenia złożone przez strony postępowania bezspornie wynika, że od dnia 5 lutego 2009 r. Sz.G. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Fakt ten jednakże nie stanowi podstawy do uznania, iż opuścił on lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Nieobecność Sz.G. w spornym lokalu spowodowana jest osadzeniem go w zakładzie karnym i odbywaniem kary pozbawienia wolności, co nie jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Bezspornym jest, że do czasu wykonania orzeczonej przez sąd kary Sz.G. zamieszkiwał w lokalu przy ulicy T. [...] w O. Ze złożonych przez niego wyjaśnień wynika, iż w lokalu pozostały jego rzeczy osobiste, sprzęt rtv i meble. Nadal uważa ten lokal za miejsce swojego stałego pobytu, do którego zamierza powrócić po odbyciu orzeczonej przez sąd kary pozbawienia wolności. Pozbawienie wolności i umieszczenie np. w zakładzie karnym, czy też w areszcie śledczym, rodzi obowiązek zameldowania na pobyt czasowy osoby pozbawionej wolności w miejscu odosobnienia, niezależnie od czasookresu pobytu w tym miejscu. Fakt pozbawienia wolności nie stanowi natomiast ustawowej przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego mimo, że w czasie odosobnienia osoba pozbawiona wolności nie zamieszkuje w lokalu stanowiącym jej miejsce pobytu stałego. Pobyt w areszcie śledczym, czy też w zakładzie karnym, w związku z pozbawieniem wolności nie może być utożsamiany z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i nie może skutkować wymeldowaniem (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt III Sa/Łd 795/07 oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 3/09 ). Podniesiona przez stronę kwestia dotycząca utraty przez Sz.G. uprawnień do przebywania w lokalu przy ulicy T. [...] w O. w skutek orzeczenia eksmisji ze spornego lokalu nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnić należy, iż z obowiązujących przepisów prawa nie wynika, aby nawet prawomocny wyrok w sprawie o eksmisję wywoływał jakiekolwiek automatyczne skutki w kwestii wymeldowania, czy też w kwestii ustaleń faktycznych dokonywanych w postępowaniu o wymeldowanie, prowadzonym przez organ administracji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 568/05). Dopiero egzekucja wyroku orzekającego eksmisję z lokalu dokonana przez uprawniony organ, jakim jest komornik sądowy, wywołuje skutek prawny w sprawie o wymeldowanie z lokalu. Nadto Wojewoda D. wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny wydał w dniu 27 maja 2002 r. orzeczenie stwierdzające niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Orzeczenie to obowiązuje od dnia 19 czerwca 2002 r. Z tą datą utracił moc art. 9 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy, który stanowił, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy ponad 2 miesiące należy przedstawić uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Jak stwierdził Wojewoda, instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i jako takie nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Konsekwencją tego zapisu jest fakt, że organy administracji nie badają uprawnień danej osoby do przebywania w lokalu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 września 1999 r., sygn. akt V SA 252/99, Lex nr 49952 oraz wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, Lex nr 49415) stosowne ustalenia winny się koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Na marginesie organ odwoławczy zauważył, że podniesione przez stronę w odwołaniu kwestie mogą natomiast stanowić podstawę do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o eksmisję Sz.G. z mieszkania. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, iż w sytuacji Sz.G. nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania, określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M.P. wniósł o jej uchylenie. Podniósł, iż niewątpliwym jest, że w czasie orzekania o wymeldowaniu Sz.G. nie przebywał w spornym lokalu, gdyż znajdował się w zakładzie karnym. Pobyt w zakładzie może jednakże stanowić przeszkodę w wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego tylko wówczas, gdy opuszczenie lokalu pozostaje w związku przyczynowym z przebywaniem w zakładzie karnym, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącego wniosek o wymeldowanie Sz.G. podlega ocenie według normy łączącej wymeldowanie z utratą uprawnienia do przebywania w lokalu i opuszczeniem lokalu, gdyż wyrokiem Sąd orzekł prawomocnie eksmisję wyżej wymienionego z nieruchomości przy ulicy T. [...] w O. Jak dalej podniósł skarżący, dnia 9 września 2008 r. J. G. wniósł do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. wniosek o eksmisję Sz.G. Zważywszy jednak na fakt, że przebywał on wówczas w zakładzie karnym, dokonanie przez komornika stosownych czynności nie miało racji bytu. Stąd też komornik umorzył postępowanie egzekucyjne. W opinii skarżącego, w sytuacji utraty uprawnień do przebywania w lokalu na skutek wyroku sądu powszechnego, nie może być brany pod uwagę zarzut, iż Sz.G. nie opuścił miejsca pobytu stałego dobrowolnie. Wyrok eksmisyjny zwykle związany jest z brakiem dobrowolności. Istotnie, w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny, jednak nie odnosi się to do sytuacji, gdy orzeczona została eksmisja z lokalu. Przy tym powołał art. 365 § 1 k.p.c. wskazując, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skarżący podał, iż dalsze utrzymywanie zameldowania Sz.G., w przypadku, gdy prawomocnie orzeczono eksmisję, stanowiłoby ewidentną fikcję meldunkową. W przekonaniu skarżącego orzeczona eksmisja stanowi wyjątek w zakresie analizy tzw. dobrowolności opuszczenia lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą rozpoznania niniejszej sprawy był art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w chwili orzekania przez organ odwoławczy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przy czym, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest dobrowolne i trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Rezygnacja z przebywania w lokalu pobytu stałego winna więc nastąpić w sposób wyraźny, nie tylko poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie się, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby zerwania wszelkich związków z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Mając powyższe na względzie, oceniając działania organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie, nie można zdaniem Sądu, zarzucić Wojewodzie ani niezebrania i nierozpatrzenia całego materiału dowodowego wbrew postanowieniom artykułów 7 i 77 § 1 k.p.a. ani jego błędnej oceny (art. 80 k.p.a.), a więc naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy odzwierciedla trafność stanowiska organu odwoławczego, że nie zobiektywizował się zamiar Sz.G. zerwania wszelkich więzów z dotychczasowym miejscem stałego pobytu. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie pogląd, że za dobrowolne opuszczenie stałego miejsca pobytu niewątpliwie nie można uznać aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności oraz, że fakt wieloletniego pobytu w zakładzie karnym nie może być utożsamiany z opuszczeniem lokalu z własnej woli (por. wyroki: WSA w Łodzi z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. III SA/Łd 795/07, Lex nr 563081; WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. IV SA/Wa 1608/06, Lex nr 306521; WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2005 r., sygn. SA/Sz 519/036, Lex nr 300443). Zgodzić się, więc należy z oceną organu odwoławczego, że Sz.G. nie wyraził woli opuszczenia lokalu pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, ustaliły stan faktyczny i wydały zgodne z prawem rozstrzygnięcia, wobec czego zarzuty skargi nie znajdują żadnego uzasadnienia. W kwestii zaś wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję Sz.G. ze spornego lokalu powiedzieć trzeba, że i tu Sąd potwierdził słuszność zajętego przez Wojewodę D. stanowiska, gdyż wyłączną przesłanką wymeldowania osoby z lokalu jest fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Sam wyrok nie stanowi przesłanki do wymeldowania. Przesłankę taką stanowi jego wykonanie, do czego w rozważanej sprawie nie doszło. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku