IV SA/Wr 306/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 września 2011 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Wojewody D. z dnia 25 marca 2011 r. nr ... w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi wniesionej przez E. T.do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest decyzja Wojewody D. z dnia 25 marca 2011 r. nr ... wydana z powołaniem się na przepisy art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 . o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 ze zm.) (zwanej dalej ustawą o promocji zatrudnienia) utrzymująca w mocy decyzję Starosty Z.ego z dnia 25 lutego 2011r . nr R-710/292/JR/2011 orzekającą o odmowie uznania jej z dniem 1 lutego 2011 r. ze osobę bezrobotną. Starosta Z. wydając decyzję pierwszo-instancyjną na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia , w jej uzasadnieniu wskazał, że w dniu rejestracji tj. 1 lutego 2011r. strona złożyła oświadczenie, z którego wynika że nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego i że nie podlega ubezpieczeniu emerytalno rentowym jako w współmalżonek. Jednocześnie strona przedstawiła także nakaz płatniczy nr 1676 z dnia 9.02.2010r., z którego wynika, że mąż strony – A.T. jest podatnikiem podatku rolnego o powierzchni użytków rolnych 7,3 ha, a 10,29 ha przeliczeniowych. W związku z tym organ I instancji zwrócił się pismem dnia 7.02.2011r. do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Z. z prośbą o wydanie decyzji o podleganiu bądź nie podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników przez stronę. Następnie wskazał ,że w dniu 21.02.2011 r. wpłynął do niego wypis aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej, z którego wynika , że w czasie trwania związku małżeńskiego strony obowiązywał do dnia 21.01.2011 r.ustrój wspólności ustawowej, natomiast z dniem 21.02.201 Ir. ustanawiono rozdzielność majątkową i ustalono, że udziały w majątku, który był objęty wspólnością ustawową wynoszą po 1/2 części. Na podstawie pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Z. SI. z dnia 21.02.2011r. organ ustalił , że strona została poinformowana o obowiązku zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników po ustaniu okoliczności podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu jako małżonka rolnika posiadającego gospodarstwo rolne powyżej I ha przeliczeniowego oraz dostarczeniu niezbędnych dokumentów w celu wydania stosownej decyzji. W konkluzji organ stwierdził , że strona nie spełnia warunku określonego w przepisie art. 2 ust. 1pkt 2 lit.d ustawy o promocji zatrudnienia , bowiem jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. T. odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej, podnosząc, że nie jest właścicielem, współwłaścicielem ani posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej w rozumieniu Kodeksu Cywilnego, na dowód czego załączyła stosowne odpisy z księgi wieczystej o nr 41995 i nr 40287. Według twierdzeń strony o tej okoliczności informowała pracowników Urzędu Pracy w Z., w trakcie składania dokumentów w dniu 1.02.2011 w celu zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. Organ odwoławczy w motywach decyzji ostatecznej wskazał , że ustawodawca w przepisie art. 2 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia posługuje się pojęciem właściciela, przy czym nie tylko tytuł właściciela nieruchomości rolnej powyżej 2 ha przeliczeniowych nie pozwala na przyznanie danej osobie statusu osoby bezrobotnej, lecz również współwłaściciela nieruchomości rolnej powyżej 2 ha przeliczeniowych nie pozwala na przyznanie danej osobie tego statusu.W ocenie Wojewody D. w dniu 01.02.2011r. nieruchomość rolna A. a T. wchodziła w skład majątku wspólnego strony , ponieważ stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami podlegają ustawowej wspólności majątkowej. Według organu odwoławczego nie umniejsza powierzchni gruntów również istniejąca pomiędzy małżonkami współwłasność łączna, albowiem jej podstawą jest wspólność małżonków, przy współwłasności łącznej udziały stron w rzeczy wspólnej nie są oznaczone. Wobec tego w dniu 01.02.2011r. strona nie spełniała warunku art. 2 ust.l pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia dla posiadania statusu osoby bezrobotnej, ponieważ była właścicielem wraz z mężem na prawach wspólności ustawowej nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe (tj. 10,29 ha przeliczeniowe). Rozdzielność majątkową małżonkowie A. i T. ustanowili w dniu 21.02.2011r. Zatem zasadnie – w ocenie organu odwoławczego - organ I instancji odmówił uznania strony z dniem 1.02.2011r. za osobę bezrobotną. Skarga na decyzję ostateczną oparta została na zarzucie sprzeczności z art. 33 ust 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , precyzującym co wchodzi w skład majątku osobistego małżonków. Skarżąca podniosła , że nie jest właścicielem gruntów rolnych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 - Kodeks Cywilny (Dz. U. Nr 16 , poz. 93 z późn. zm.). Według twierdzeń skarżącej gospodarstwo rolne A.a T. składa się działki rolnej bez zabudowań nr ...położonej w miejscowości J. gm. Z. o powierzchni 5,06 ha, działki rolnej bez zabudowań numer ... położnej w miejscowości B. gm. Z. o powierzchni 2,56 ha. Razem A. T. posiada 7,62 ha, przeliczeniowych 10,29 ha., co dokumentuje wydany przez Burmistrza Z. nakaz płatniczy z dnia 28 stycznia 2011 r. nr .... na łączne zobowiązania pieniężne na rok 2011 . Dalej skarżąca wywodziła , że działka nr ... została nabyta przed zawarciem związku małżeńskiego, na poparcie czego załączyła akt zawarcia małżeństwa z dnia 10.09.1994 wystawiony przez Urząd Stanu Cywilnego w Z. oraz akt notarialny Rep. .... z dnia 26.09.1991 sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w Kłodzku Oddział w Z. Śl. przed notariuszem .... Z kolei działka nr ....została otrzymana w drodze darowizny , a T. nie była beneficjentem darowizny, na dowód czego załączyła kserokopię aktu notarialnego Rep. .... z dnia 03.08.2000 sporządzony w Kancelarii Notarialnej w Z. przed notariuszem ..... Ponadto skarżąca załączyła kserokopię odpisu KW nr .... oraz ...., które dotyczą powyższych działek , w których w dziale II wpisany jest samodzielnie A. T. jako właściciel oraz podana jest podstawa nabycia. Skarżąca przyznała , że do dnia 21.02.2011 w jej małżeństwie obowiązywał ustrój wspólnoty majątkowej, a po tej dacie majątek dorobkowy został rozdzielony w udziałach po 1/2. Umowa majątkowa małżeńska z dnia 21.02.2011 r. dzieli majątek dorobkowy małżonków i nie zawiera rozszerzenia na majątek osobisty małżonków. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.)(zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd oceny tej dokonuje według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, sformułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek Sądu wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od wyartykułowanych żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Materialno-prawne przesłanki nabycia i utraty statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych określone zostały w ustawie o promocji zatrudnienia. Zgodnie z definicją zwartą w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy -w brzmieniu obowiązującym w dniu rejestracji skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy- pod pojęciem bezrobotnego należało rozumieć osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-e i g) wskazanej regulacji, lub cudzoziemca - członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej w systemie wieczorowym, zaocznym lub eksternistycznym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednakże do uznania za osobę bezrobotną konieczne jest także zachowanie dodatkowych przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a-k cytowanej regulacji. Jedną z takich przesłanek jest wymóg przewidujący, że osoba taka nie może być właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, ani nie może podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, o czym stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia. Brzmienie cytowanego przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) powołanej wyżej ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że już sam fakt posiadania prawa własności do nieruchomości o powierzchni wymienionej w jego treści, stanowi przesłankę wykluczającą uzyskanie statusu bezrobotnego. Również podleganie obowiązkowi ubezpieczeniowemu z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym małżonka wyklucza możliwość uzyskania takiego statusu. Przechodząc na grunt okoliczności faktycznych i prawnych badanej sprawy stwierdzić należy, że podstawą odmowy uznania skarżącej za osobę bezrobotną w sprawie było przyjęcie przez oba organy orzekające w sprawie, że skarżąca jest właścicielką -na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej- nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe (10,29 ha przeliczeniowego). Powyższe ustalenie organy poczyniły na podstawie między innymi dokumentów przedłożonych przez stronę, a mianowicie : kserokopii odpisów księgi wieczystej Nr .... i księgi wieczystej Nr ...z dnia 8 marca 2011 r., prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Z. Wydział V Ksiąg Wieczystych, z których wynika, że jedynym właścicielem nieruchomości rolnych o powierzchni 2,56 ha położonej w B. oraz o powierzchni 5,06 ha położonej w J., dla których prowadzone są wyżej wskazane księgi jest A. T. – mąż skarżącej. Ponadto organ I instancji dysponował umową darowizny nieruchomości z dnia 3 sierpnia 2000 r. Rep . nr .... , na mocy której A. T. stał się właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 2,56 ha położonej w B., a także kserokopią nakazu płatniczego Burmistrza Z. z dnia 9 lutego 2010 r. nr .... ustalającego dla A.a T. zobowiązanie z tytułu podatku rolnego i leśnego na rok 2010 oraz kserokopią zawiadomienia z dnia 7 grudnia 2006 r. z Sądu Rejonowego w Z. Wydział Ksiąg Wieczystych o wpisie hipoteki kaucyjnej, w którym jako właściciel nieruchomości rolnej o powierzchni 5,06 ha położonej w J. figuruje A. T. mąż skarżącej . Ponadto z materiału aktowego sprawy wynika, że skarżąca w dniu 1 lutego 2011 r. złożyła oświadczenie, wedle którego nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego i nie podlega ubezpieczeniu emerytalno rentowemu jako współmałżonek. Przy ocenie powyższego materiału dowodowego w analizowanej sprawie organy obu instancji przekroczyły zasadę swobodnej oceny dowodów, wyprowadzając merytorycznie nieuprawnione wnioski, poczyniły bowiem ustalenia co do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy w sposób nie znajdujący odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale aktowym . Przede wszystkim organy orzekające w sprawie - wbrew domniemaniu zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym jak również rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych - opierając się wyłącznie na fakcie ustanowienia w dniu 21 lutego 2011 r. rep .... nr .... ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej zgodnie uznały skarżącą za współwłaścicielkę wraz z mężem na prawach wspólności ustawowej w odniesieniu do obu nieruchomości rolnych. Zdaniem organów obu instancji , skoro skarżąca zawarła umowę majątkową małżeńską w dniu 21 lutego 2011 r., a wniosek o uznanie za osobę bezrobotną złożyła w dniu 1 lutego 2011 r., to w dniu złożenia wniosku była współwłaścicielem nieruchomości rolnej. Takie stanowisko organów byłoby uprawnione pod jednym wszakże warunkiem ,a mianowicie gdyby w chwili umownego wyłączenia przez stronę i jej męża ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, obie nieruchomości o łącznej powierzchni użytków rolnych 7,3 ha stanowiły wspólność majątkową małżeńską. Tymczasem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zdaje się przeczyć takiemu ustaleniu . W tym miejscu wypada przytoczyć brzmienie przepisu art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wedle którego do majątku osobistego każdego z małżonków należą: 1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, 2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił. W świetle powyższego unormowania obowiązkiem organu było zbadanie , kiedy i na jakiej podstawie doszło do nabycia własności przedmiotowych nieruchomości rolnych przez męża skarżącej A. T.. Powyższe jest o tyle istotne, że umożliwiłoby prawidłowe – zgodne ze stanem prawnym i faktycznym - zakwalifikowanie wskazanych nieruchomości rolnych jako wchodzących w skład majątku wspólnego małżonków bądź majątku osobistego, tym bardziej, że w odpisach z ksiąg wieczystych nr .... i nr .... prowadzonych dla wskazanych nieruchomości – zaoferowanych na etapie postępowania odwoławczego - podano daty i tytuły nabycia ich własności przez A.. T., a umowa majątkowa małżeńska z dnia 21 lutego 2011 r. zawiera informację, że skarżąca zawarła związek małżeński w dniu 10 września 1994 r. Ten fakt skarżąca potwierdziła również na etapie postępowania sądowo – administracyjnego , przedstawiając kserokopię odpisu skróconego aktu małżeństwa, z którego wynika, ze związek małżeński z A.. T.. zawarła w dniu 10 września 1994 r. oraz kserokopię umowy sprzedaży z dnia 26 września 1991 r. nieruchomości rolnej o powierzchni 5.06 ha położonej w J. na rzecz A.. T.. Nie ulega zatem wątpliwości, że nabyta przed zawarciem związku małżeńskiego nieruchomość rolna położona w J., jak również nabyta w drodze darowizny nieruchomość położona w B. nie wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków T.. Z tego też względu dla rozpatrywanej sprawy pozbawiony znaczenia prawnego jest fakt zawarcia pomiędzy małżonkami T. w dniu 21 lutego 2011 r. umowy o rozdzielności majątkowej, bowiem dotyczy ona majątku objętego wspólnością ustawową. Wobec tego w zakreślonym wyżej zakresie pod adresem organów obu instancji musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, 8, 77, 80, 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zakres naruszeń proceduralnych pociąga za sobą błędne zastosowanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia zawiera również hipotezę dotyczącą nie podleganiu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym . W tym zakresie organy administracji zobligowane są poczynić stosowne ustalenia, dla prawidłowego zastosowania wskazanego przepisu. Tymczasem lektura uzasadnień obu wydanych w sprawie decyzji pozwala na przyjęcie, że co prawda organy administracji prowadziły w tym zakresie postępowanie , o czym świadczy pismo KRUS z dnia 21 lutego 2011 r. nr .... , jednakże nie zawarły w uzasadnieniach decyzji żadnych konkluzji dotyczących tej okoliczności, co niewątpliwie również narusza wskazane wyżej przepisy proceduralne oraz przepis prawa materialnego stanowiący podstawę wydanych w sprawie decyzji. Objęta wymienionym wyżej przepisem hipoteza wymaga poczynienia stosownych ustaleń, co do których niezbędne jest sięgnięcie do przepisu art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym, a także do przepisu art. 6 pkt 2 tej ustawy, w którym zawarta jest definicja ustawowa domownika, w myśl której za domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy[...]. A zatem stwierdzić należy ,że z ubezpieczenia rolników wyłączony jest małżonek rolnika nie pracujący w gospodarstwie rolnika , ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Oznacza to ,że małżonek rolnika nie podlegający rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu może posiadać status bezrobotnego, gdyż w tym przypadku nie stosuje się do niego wyłączenia przewidzianego w definicji bezrobotnego , o którym mowa w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia W tym zakresie - w ocenie Sądu – nie można uznać za wystarczające dla zbadania wskazanej wyżej okoliczności wspomnianego wyżej pisma KRUS z dnia 21 lutego 2011 r., bowiem jak wynika z materiału aktowego skarżąca w ramach swojej aktywności zawodowej prowadziła działalność gospodarczą, bądź długotrwale pozostawała w stosunku pracy, ponadto - co wynika z umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 21 lutego 2011 r. i odpisów ksiąg wieczystych - zamieszkuje w innym miejscu niż mąż i miejsce położenia nieruchomości rolnych. Konkludując uznać należało, że wydane w sprawie decyzje obarczone są wadami wynikającymi z naruszenia przepisów postępowania , w sposób mający wpływ na wynik sprawy, a skala naruszeń uzasadnia również zarzut naruszenia prawa materialnego, albowiem organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych - z punktu widzenia przepisów prawa materialnego - okoliczności faktycznych w sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji.