IV SA/Wr 314/16

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, E. K. – Ż. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym w I instancji w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu obejmujących: wynagrodzenie za udział w postępowaniu sądowym w I instancji i zwrot wydatku. Pismem z dnia 16 czerwca 2016 r. skarżąca wniosła osobiście sporządzoną skargę na wskazaną w sentencji decyzję. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 2 sierpnia 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat E. K. – Ż. Dnia 5 sierpnia 2016 r. pełnomocnik z urzędu zapoznała się z aktami sprawy. Pismem z dnia 10 listopada 2016 r. pełnomocnik z urzędu wniosła o zwolnienie jej z obowiązki świadczenia pomocy prawnej z urzędu w niniejszej sprawie z powodu [...] i przebywania na zwolnieniu lekarskim, co powoduje, że nie jest w stanie nadal wykonywać czynności zawodowych. W piśmie tym wniosła również o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych z uwagi na podjęte dotychczas czynności, tj. sporządzenie i wysłanie pisma do skarżącej, przejrzenie akt sprawy oraz dwukrotne spotkanie ze skarżącą. Do pisma tego dołączyła odpis pisma z dnia 5 sierpnia 2016 r. adresowanego do skarżącej, zawierającego zawiadomienie skarżącej o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie oraz prośbę o nawiązanie kontaktu w celu omówienia szczegółów sprawy. Do pisma tego dołączyła także potwierdzenie nadania w dniu 8 sierpnia 2015 r. na adres skarżącej przesyłki listowej zawierającej powyższe zawiadomienie o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, który został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie tych kosztów za udział w postępowaniu sądowym w I instancji. Wniosek ten obejmuje wniosek o przyznanie wynagrodzenia i wniosek o zwrot wydatku z tytułu nadania przesyłki listowej poleconej na adres skarżącej, skoro do wniosku dołączono dowód nadania tej przesyłki, z którego wynika, że opłata za nadanie przesyłki wyniosła 4,20 zł. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której skarga została wniesiona pismem z dnia 16 czerwca 2016 r., a postępowanie sądowe w I instancji, wszczęte tą skargą nie zostało jeszcze zakończone, co oznacza również, że postępowanie to nie zostało zakończone przed wejściem w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do toczącego się postępowania w I instancji - przepisy dotychczasowe, czyli przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 1801), które na podstawie przepisu § 23 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. utraciło moc z dniem 2 listopada 2016 r. Stosownie do § 3 dotychczasowego rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Z przepisu tego wynika, że wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Jednocześnie z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania poprzedniego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.) wynika, że brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14. Stanowisko to zachowuje w pełni aktualność na gruncie obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., skoro przepis § 20 tego poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W tej sytuacji, skoro rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 nowego rozporządzenia, należało odmówić przyznania wynagrodzenia za udział w postępowaniu sądowym w I instancji i zwrotu wydatku za nadanie przesyłki listowej poleconej. Ponadto w myśl § 4. ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do przepisu § 4 ust. 2 ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Z akt sprawy wynika zaś, że w postępowaniu w I instancji pełnomocnik z urzędu w zapoznała się z aktami sprawy i sporządziła powyższe pismo adresowane do skarżącej w którym poinformowała skarżącą o tym, że została wyznaczona pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie. W piśmie zawierającym wniosek o zwrot kosztów pełnomocnik podała, także, że dwukrotnie spotkała się ze skarżącą. Mając na uwadze powyższe regulacje zawarte w przepisie § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia wskazać należy, że czynności te nie przyczyniły się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, co uzasadnia odmowę przyznania wynagrodzenia. Ponadto z pisma Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 2 sierpnia 2016 r., w którym Rada ta wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu E. K.– Ż. wynika, że pismo to zostało również wysłane przez ORA do skarżącej. Tym samy sporządzenie przez pełnomocnika wspomnianego odrębnego zawiadomienia o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu nie stanowi czynności zasługującej na wynagrodzenie, a wydatek poniesiony z tytułu nadania przesyłki zawierającej to zawiadomienie nie może zostać uznany za niezbędny i podlegający zwrotowi. Ponadto z orzecznictwa wynika, że samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefoniczne bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. NSA z dnia 12 września 2016 3 r. sygn. akt I OZ 678/13). Zatem również z powyższych względów dotyczących oceny czynności podjętych w toku postępowania sądowego w I instancji wniosek o zasądzenie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Na marginesie wskazać należy, iż w kwestii zwolnienia pełnomocnika z urzędu właściwa jest Okręgowa Rada Adwokacka, a nie wojewódzki sąd administracyjny. W myśl bowiem art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r., poz. 615 ze zm.) w sprawach, w których pomoc prawna ma z mocy przepisów prawa nastąpić z urzędu, zwolnić adwokata od udzielenia tej pomocy może tylko organ, który go wyznaczył, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 3 i § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.