II OZ 759/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 87/14 o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 87/14 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] listopada 2013 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 87/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. J. o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 87/14. W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] marca 2014 r. przyznane zostało skarżącemu M. J. prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego adwokata z urzędu w sprawie jego skargi na decyzję nr [...] Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] listopada 2013 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Zarządzeniem Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 28 kwietnia 2014 r. na pełnomocnika M. J. został wyznaczony radca prawny S. K., wykonujący zawód w Kancelarii Radcy Prawnego przy ul. M. w Krakowie. W piśmie procesowym złożonym w dniu [...] maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego radca prawny S. K. złożył wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu według norm przepisanych. Innych wniosków co do przyznania kosztów pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu nie składano tak do dnia rozprawy, jak i na samej rozprawie. Po zamknięciu rozprawy w dniu 14 maja 2014 r. WSA w Krakowie ogłosił wyrok (sygn. akt II SA/Kr 87/14) uchylający zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W wyroku nie zamieszczono rozstrzygnięcia co do zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wnioskiem z dnia 20 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego radca prawny S. K. zwrócił się o uzupełnienie ww. wyroku z dnia 14 maja 2014 r. w trybie art. 157 § 1 p.p.s.a., w zakresie uzupełnienia tego wyroku o rozstrzygnięcie co do zwrotu kosztów poniesionych przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Pełnomocnik podniósł, że stosowny wniosek został złożony pismem z daty 5 maja 2014 r., a mimo to Sąd nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku. Sąd przytoczył art. 157 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., zgodnie z którym strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie wniosek o uzupełnienie wyroku został złożony w terminie 14 dni od daty jego ogłoszenia o którym mowa w treści art. 157 § 1 p.p.s.a., a zatem jest on dopuszczalny. Radca prawny S. K. został ustanowiony z urzędu jako pełnomocnik skarżącego M. J. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a., ustanowiony w ramach pomocy prawnej pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków. Do czynności, o których mowa w tym przepisie, zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490). Zgodnie z § 16 ww. rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Treść tego paragrafu w ocenie Sądu nie pozostawia żadnych wątpliwości, że oświadczenie to jest obligatoryjnym składnikiem wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wynika to z użytego w treści tego przepisu wyrażenia "powinien zawierać". Tym samym aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi konieczne jest złożenie oświadczenia o wskazanej treści, gdyż pozwala to określić zakres, w jakim wynagrodzenie musi zostać pokryte przez Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II GZ 133/09). Sąd podkreślił, iż ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego radca prawny S. K. nie złożył oświadczenia zawierającego stwierdzenie, że "opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części". W ocenie Sądu nie zastępuje takiego oświadczenia sformułowanie, że koszty udzielonej pomocny prawnej skarżącemu zostały nieopłacone. Niezłożenie przez pełnomocnika wskazanego oświadczenia nie stanowi braku formalnego wniosku, lecz jest to brak w zakresie uzasadnienia wniosku i tym samym nie podlega ono ewentualnemu uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a., gdyż tryb ten dotyczy jedynie ogólnych wymogów pisma procesowego zdefiniowanych w art. 46 p.p.s.a. Pogląd taki wyrażony został przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 21 czerwca 2006r., sygn. akt II FSK 862/05). Tym samym brak oświadczenia pełnomocnika o jakim mowa w § 16 ww. rozporządzenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia. Wniosek, o którym mowa w § 16 ww. rozporządzenia, składany w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinien spełniać wymogi określone w art. 64 § 2 p.p.s.a. i czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, zawierać określenie żądania, jego podstawy i uzasadnienie oraz oznaczenie stron i organów, a także spełniać inne wymagania określone w § 16 tego rozporządzenia jako przepisie szczególnym. Zdaniem Sądu wniosek pełnomocnika skarżącego z daty 5 maja 2014 r. jako obarczony opisaną wadą nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ był on niekompletny i do chwili zamknięcia rozprawy nie został uzupełniony. Tym samym taki wniosek nie wywierał zamierzonych skutków prawnych. W związku z tym także wniosek o uzupełnienie wyroku w zakresie wskazanym we wniosku z dnia 21 maja 2014 r. jest niezasadny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. J., reprezentowany przez r.pr. S. K. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie normy prawnej wyrażonej w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jej niezastosowanie, pomimo ziszczenia się przesłanek określonych w jej dyspozycji oraz błędną interpretację § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, polegającą na przyjęciu iż przepis ten wyznacza dosłowną treść formuły oświadczenia, jakie winien złożyć pełnomocnik świadczący pomoc prawną z urzędu we wniosku o zasądzenie kosztów tej pomocy. W oparciu powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I Instancji. W ocenie skarżącego wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przepis § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U z 2013 r. poz. 490), nie stanowi normy prawnej, w oparciu o którą sąd administracyjny orzeka o zasadności przyznania kosztów pomocy prawnej przyznanej z urzędu, ale jedynie stanowi podstawę obliczenia wysokości tychże kosztów. Zgodnie z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Skarżący wskazał, iż przywołane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U z 2013 r. poz. 490), jako akt wykonawczy do ustawy, zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, z późn. zm.1). Zgodnie z brzmieniem powyższych przepisów art. 225 (...) Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Naczelnej Rady Adwokackiej, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę do zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego, mając na względzie, że ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, o której mowa w ust. 3, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy radcy prawnego. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Naczelnej Rady Adwokackiej, określi, w drodze rozporządzenia, stawki minimalne za czynności radców prawnych, o których mowa w ust. 1, mając na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany nakład pracy radcy prawnego. (...) Art. 223.1. Koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa. 2. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ponoszenia kosztów, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc." Skarżący wskazał, iż treść powyższych przepisów nie pozwala na stwierdzenie, iż zawarte w nich upoważnienie obejmuje modyfikację treści norm proceduralnych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, lecz jedynie upoważnia do określenia wysokości stawek za czynności radców prawnych przed tymi Sądami oraz zasady ich ponoszenia przez Skarb Państwa. Nie można treści powyższego upoważnienia interpretować rozszerzająco nadając mu znaczenie upoważnienia do określania dodatkowych wymagań w zakresie treści wniosku o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej i określania konsekwencji braku spełnienia powyższego wniosku, ponad treść norm prawnych zawartych w ustawie dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Normy przedmiotowego rozporządzenia określają zasady ponoszenia kosztów pomocy prawnej z urzędu przez Skarb Państwa, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc, a więc szczegółowe określenie wysokości tychże kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w tezie postanowienia z dnia 19 sierpnia 2010 roku, sygn. akt I FZ 154/10 wskazał, iż art. 250 p.p.s.a. stanowi generalną regułę, w myśl której wymienionym w tym unormowaniu pełnomocnikom, (...), należy się wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu. Unormowanie to nie zawiera postanowień dotyczących zasad orzekania w tej materii. Stąd też uzasadnione wydaje się odesłanie w tym zakresie do unormowań mających za przedmiot orzekanie o kosztach postępowania. Wynagrodzenie fachowego pełnomocnika wchodzi w zakres kosztów postępowania - o czym przesądza art. 205 § 2 p.p.s.a., a zatem per analogiom taki sam status posiadać musi wydatek ponoszony przez Skarb Państwa w zastępstwie za stronę korzystająca z prawa pomocy. Skarżący nie zgadza się ze stwierdzeniem Sądu I instancji, że sformułowanie: "wnoszę o zwrot nieopłaconych kosztów pomocy prawnej" nie stanowiło oświadczenia równoznacznego z oświadczeniem o treści: "opłaty nie zostały zapłacone w całości". Powyższe zdanie jednoznacznie informuje, że koszty pomocy prawnej zostały w niniejszej sprawie nieopłacone. Reguły wykładni oświadczeń woli wypracowane na gruncie prawa cywilnego znajdują zastosowanie również podczas badania treści oświadczeń składanych w toku postępowania sądowo - administracyjnego. Powyższy pogląd został zaprezentowany w postanowieniu Sądu Najwyższego Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 roku, sygn. akt IV CZ 81/13, w tezie którego Sąd stwierdza: "Czynności procesowe stanowią także oświadczenia woli, a zatem do ich wykładni mają zastosowanie dyrektywy art 65 k.c. Jedną z takich dyrektyw jest założenie racjonalnego działania uczestników obrotu, a także uczestników postępowania sądowego. Przy wykładni oświadczeń wyrażonych w pismach procesowych należy zatem wychodzić z założenia, że ich autorzy są ludźmi rozsądnymi i składając pismo w określonym celu, chcą tego co jest niezbędne do jego urzeczywistnienia." W treści uzasadnienia powyższego orzeczenia czytamy również: "Zgodnie z art. 65 k.c., oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. Należy też raczej badać cel tego oświadczenia, niż opierać się na jego dosłownym brzmieniu. Przeniesienie tych zasad na grunt pism procesowych prowadzi do wniosku, że w razie niejasnej ich treści, zawartych w nich niedokładności, błędów lub sprzeczności powodujących - w świetle okoliczności sprawy - wątpliwości, co do rzeczywistych intencji ich autora, Sąd obowiązany jest poddać oświadczenie woli zawarte w piśmie wykładni zgodnej ze wskazanymi wyżej dyrektywami, a jeżeli mimo to wątpliwości nadal istnieją, powinien je wyjaśnić, wzywając autora pisma do ich usunięcia." Zdaniem skarżącego trudno zgodzić się z interpretacją użytego sformułowania, która uznaje, iż pełnomocnik informując o "nieopłaconych kosztach udzielonej pomocy prawnej" czynił coś innego niż złożenie w tym zakresie oświadczenia wiedzy o nieopłaceniu kosztów tejże pomocy w całości połączonego z oświadczeniem woli złożenia wniosku o zasądzenie powyższych kosztów. Przyjęcie tego poglądu prowadzi do stwierdzenia, iż § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu podaje dosłowną treść formuły oświadczenia, jakie pełnomocnik ma złożyć w swoim wniosku o zasądzenie kosztów pomocy prawnej, a użycie innych słów informujących o fakcie nieopłacenia kosztów tejże pomocy będzie prowadzi do braku wykładni użytych sformułowań, tak, jakby były one sformułowane w nieznanym sądowi języku, który nie nadaje się do interpretacji według zasad semantyki i składni. W ocenie pełnomocnika skarżącego Sąd podaje w uzasadnieniu postanowienia wewnętrznie sprzeczne motywy rozstrzygnięcia, wskazując iż "Niezłożenie przez pełnomocnika wskazanego oświadczenia nie stanowi braku formalnego wniosku i tym samym nie podlega ono ewentualnemu uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a.(...)." A dalej: "Wniosek, o którym mowa w § 16 ww. rozporządzenia, składany w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinien spełniać wymogi określone w art. 64 § 2 p.p.s.a. i czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, zawierać określenie żądania, jego podstawy i uzasadnienia (...)." Skoro Sąd twierdzi, iż w swoim wniosku o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu pełnomocnik nie zawarł oświadczenia o tym, że koszty te zostały nieopłacone w całości, co zdaniem sądu wskazuje na braki w uzasadnieniu wniosku, to zgodnie z brzmieniem art. 64 § 3 w zw. z art. 57 § 1 oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. winien wezwać do uzupełnienia złożonego wniosku, jako obarczonego brakiem formalnym – brakiem uzasadnienia, które stanowi element wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Zgodnie zaś z § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490) regulującego powyższe zasady wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści tych przepisów wynika, że aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi konieczne jest złożenie oświadczenia, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, co pozwala w istocie określić wysokość tego wynagrodzenia. Brak oświadczenia w przedstawionym brzmieniu nie stanowi uchybienia formalnego, które można uzupełnić na wezwanie Sądu w trybie art. 49 p.p.s.a., gdyż nie jest pismem w rozumieniu art. 45 – 48 p.p.s.a. Oświadczenie że opłaty z tytułu udzielenia pomocy prawnej nie zostały wypłacone w całości lub w części, jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca pełnomocnika nie została wynagrodzona. Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (por. postanowienia NSA z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OZ 200/2010 oraz z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/2008, dostępne CBOSA). Z treści § 16 powołanego wyżej rozporządzenia wynika, że pismo wnoszone w sprawie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nosi nazwę ,,wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej". Jednocześnie ten sam przepis nakłada wymóg, aby pismo takie zawierało oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z akt sprawy wynika, iż zawarty w piśmie procesowym pełnomocnika strony z dnia 5 maja 2014 r. - stanowiącym uzupełnienie skargi - wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie zawiera oświadczenia, o jakim mowa w § 16 rozporządzenia, tj. nie określono w nim, czy opłaty z tytułu prowadzonej sprawy zostały zapłacone w całości lub w części, czy też nie. Również wniosek o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 87/14 nie zawiera takiego oświadczenia Wniosek adwokata lub radcy prawnego, ustanowionego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych w całości lub w części, o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie zawierający oświadczenia, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podlega oddaleniu, jako nieuzasadniony ( por. postanowienie SN – Izba Cywilna z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, dostępny w OSNC 1999/3 poz. 63). Skoro zatem wniosek przedmiotowy nie zawiera wskazanego oświadczenia, to zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09). W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.