IV SA/Wr 314/17
WyrokWSA we Wrocławiu2017-11-07
Skład orzekający: Mirosław Rozbicka Ostrowska, Julia Szczygielska, Wanda Wiatkowska – Ilków
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej w okresie, gdy jednocześnie otrzymuje ona bieżące lub zaległe alimenty od dłużnika alimentacyjnego, jest świadczeniem nienależnie pobranym?Ratio decidendi
Świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest nienależnie pobrane, jeśli osoba uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaległe lub bieżące alimenty od dłużnika. W takiej sytuacji uzyskane od dłużnika kwoty powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na spłatę należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a dopiero w dalszej kolejności na zaspokojenie roszczeń wierzyciela alimentacyjnego. Pobranie przez osobę uprawnioną alimentów od dłużnika w okresie pobierania świadczeń z funduszu, bez przekazania ich organowi właściwemu wierzyciela, skutkuje uznaniem świadczeń z funduszu za nienależnie pobrane.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu. Skarżąca otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci, jednocześnie otrzymując od dłużnika alimentacyjnego (byłego męża) kwoty po 1000 zł miesięcznie. Organy uznały, że otrzymanie tych alimentów przez skarżącą w okresie pobierania świadczeń z funduszu, niezgodnie z kolejnością określoną w przepisach, skutkuje uznaniem świadczeń z funduszu za nienależnie pobrane i nakazem ich zwrotu. Skarżąca kwestionowała tę kwalifikację, podnosząc m.in. niskie kryterium dochodowe, niepełnosprawność dziecka oraz fakt, że alimenty od byłego męża były niższe od zasądzonych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
|Sygn. akt IV SA/Wr 314/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 7 listopada 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Mirosław Rozbicka Ostrowska, , Sędziowie, Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r., sprawy ze skargi L. H., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia [...], nr. [...], w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, , , , oddala skargę w całości., ,
Decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia 27 września 2016r., nr [...] przyznano na wniosek L. H. :
1. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na K. H., na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie.
2. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na J. H., na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017r w wysokości 500,00 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 31 stycznia 2017r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie określenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz obowiązku jego zwrotu w związku z przyznaniem tych świadczeń na podstawie w/w decyzji z dnia 27 września 2016 r.
Decyzją z dnia 24 lutego 2017r., nr [...] powołując sie na przepis art. 2 pkt 2, pkt 4-5, pkt 7, pkt10-12, art. 9, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 15 ust. 1, art. 18, art. 23 ust. 1-7, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169, ze zm.), organ I instancji orzekł o:
I. Uznaniu n/w świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane:
1. świadczenie na K. H. otrzymane w okresie od 1 października 2016r. do 31 października 2016 r. w wysokości 500,00 zł,
2. świadczenie na J. H. otrzymane w okresie od 1 października 2016 r. do 31 października 2016 r. w wysokości 500,00 zł,
3. świadczenie na K. H. otrzymane w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 listopada 2016 r. w wysokości 500,00 zł,
4. świadczenie na J. H. otrzymane w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 listopada 2016 r. w wysokości 500,00 zł,
5. świadczenie na K.H. otrzymane w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w wysokości 500,00 zł,
6. świadczenie na J. H. otrzymane w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w wysokości 500,00 zł ,
7. świadczenie na K. H. otrzymane w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. w wysokości 500,00 zł,
8. świadczenie na J. H. otrzymane w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. w wysokości 500,00 zł,
9. świadczenie na K. H. otrzymane w okresie od 1 lutego 2017 r. do 28 lutego 2017 r. w wysokości 500,00 zł,
10. świadczenie na J. H. otrzymane w okresie od 1 lutego 2017 r. do 28 lutego 2017 r. w wysokości 500,00 zł.
II. Obowiązku zwrotu w/w nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 5.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał m.innymi, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że dłużnik alimentacyjny A. H. zobowiązany nakazem alimentacyjnym Sądu Okręgowego w D. z dnia 11 marca 2010 r. do płatności alimentów w wysokości 100 euro tygodniowo na rzecz każdego dziecka, dokonuje regularnych wpłat alimentów na K. H. i J. H. poczynając od 2010 roku.
Pismem z dnia 13 września 2016 r. Prezes Sądu Okręgowego w L. zaświadczył, że L. H. w dniu 13 września 2016 r. wystąpiła do Sądu z wnioskiem wraz z wymaganymi dokumentami o dochodzenie roszczeń alimentacyjnych za granicą. Zgodnie z oświadczeniem wierzycielki sporządzono wykaz zaległości alimentacyjnych, z ktorego to wynika, że otrzymuje ona płatności od dłużnika w niepełnych wysokościach.
Alimenty jakie wpłaca dłużnik stanowią obecnie równowartość wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organ podkreslił, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego L. H. została zapoznana z warunkami uprawniającymi do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz konieczności powiadamiania o zmianach w swojej sytuacji, która ma wpływ na prawo do świadczeń. Wnioskodawczyni potwierdziła to własnoręcznie złożonym podpisem.
Strona w dniu 14 października 2016 r. zgłosiła, że otrzymała alimenty od dłużnika w miesiącu październiku 2016r. w wysokości 1000 zł, w dniu 15 listopada 2016 r. złożyła oświadczenie, że otrzymała od dłużnika 1000 zł tytułem alimentów w miesiącu listopadzie 2016 r., w dniu 15 grudnia 2016 r. oświadczyła, że w miesiącu grudniu 2016r. otrzymała alimenty od dłużnika w kwocie 1000 zł.
W miesiącu styczniu 2017 r. (19 stycznia 2017 r.) oraz w miesiącu lutym 2017 r. (13 luty 2017 r.) strona oświadczyła, że otrzymała przekazem pocztowym alimenty w wysokości 1000 zł miesięcznie.
Mając na uwadze powyższe, organ przytaczajac treść art. 2 pkt 7 ustawy - definiujący pojęcie nienależnie pobranego świadczenia, stwierdził, że świadczenia wypłacone skarżacej z funduszu alimentacyjnego w okresie od października 2016 r. do lutego 2017 r., stanowią świadczenie nienależnie pobrane.
Zdaniem organu, osoba pobierająca świadczenie z funduszu nie może pobrać od dłużnika alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego staje się świadczeniem nienależnie pobranym. Z istoty tego świadczenia wynika, że jest to świadczenie wypłacane zamiast alimentów, ale tylko w przypadku gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Natomiast gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy zaległe zobowiązania, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ w tym miejscu powołał wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 416/09 potwierdzający takie stanowisko, jednoczesnie wskazując, że w okresie otrzymywania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wszelkie kwoty alimentów uzyskane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności powinny trafiać do organu właściwego wierzyciela na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aż do ich całkowitego zaspokojenia. Powyższe wynika z art. 27 ust. 8 i ust. 9 w związku z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Dalej organ podkreślił, jak to już wyżej zauważył, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że L. H. otrzymała alimenty od dłużnika na rzecz dzieci: K. H. i J. H. w miesiącu październiku 2016r. w wysokości 1000 zł, listopadzie 2016 r. w wysokości 1000 zł, grudniu 2016r. w wysokości 1000 zł, styczniu 2017 r. w wysokości 1000 zł oraz lutym 2017r. w wysokości 1000 zł, pobierając jednocześnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1000 zł miesięcznie. Zdaniem organu wyegzekwowana kwota powinna być przekazana w pierwszej kolejności na spłatę należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a dopiero później wierzycielowi. Podstawowym celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest zapewnienie przede wszystkim środków osobom, którym na podstawie orzeczenia sądu przysługują alimenty. W przypadku gdy egzekucja świadczeń od zobowiązanego jest nieskuteczna, to państwo poprzez stworzony fundusz alimentacyjny przejmuje w pewnym zakresie obowiązek łożenia na rzecz osoby uprawnionej. Jednocześnie organ wskazał, iż warunkami niezbędnymi do uzyskania wsparcia w postaci świadczeń z funduszu alimentacyjnego określonymi przez ustawodawcę, są warunek bezskuteczności egzekucji i spełnienie kryterium dochodowego. Ustawodawca zastrzegł również, że osoba korzystająca z pomocy państwa jakim jest przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie może pobierać jednocześnie alimentów od dłużnika - wynika to z art. 2 pkt 7 lit. d. Zdaniem organu sytuacja, w której dłużnik przekazuje wierzycielowi w danym miesiącu alimenty, natomiast uprawnienie do świadczeń ustalono od pierwszego dnia tego samego miesiąca, w którym osoba otrzymała alimenty powoduje występowanie nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem organu taka sytuacja miała miejsce w analizowanej sprawie. Zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od października 2016 r. do lutego 2017 r. w łącznej wysokości 5000 zł, w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d stanowi świadczenie nienależnie pobrane.
W ocenie organu skarżaca posiadała pełną świadomość dotyczącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w szczególności w zakresie definicji świadczenia nienależnie pobranego, a świadczy o tym fakt, że została pouczona o tym we wniosku o ustalenie prawa do owych świadczeń. Podobne pouczenie zawiera decyzja ustalająca prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, którą strona otrzymała 12 października 2016r.
Organ podkreslił przy tym, że strona na bieżąco informuje o wysokości otrzymywanych alimentów od dłużnika alimentacyjnego, jednak uważa, że dłużnik alimentacyjny ma wobec dzieci zaległości alimentacyjne na kwotę ponad 43.340,00 euro i płaci alimenty nie w pełnej kwocie (jak to określa - zaliczkowo) tj. od momentu wydania wyroku zasądzającego alimenty nie zostały one uiszczone w pełnej wysokości. Z tego względu zainteresowana twierdzi, że jest uprawniona do pobierania na rzecz dzieci świadczeń zarówno z funduszu alimentacyjnego jak j od dłużnika.
W ocenie organu spełnione zostały przesłanki art. 2 pkt 7 lit. d w/w ustawy, pozwalające na ustalenie stronie nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania jej do ich zwrotu. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że nie zgadza się z przedmiotową decyzją, z tej to przede wszystkim przyczyny, że spełniła wszystkie warunki uprawniające do poboru owych świadczeń, zaś argument powołany w decyzji pozbawiony jest podstawy prawnej a wręcz świadczy o uporczywym uchylaniu się od obowiązku zarówno dłużnika zobligowanego nakazem jak i niewłaściwego zinterpretowania przepisu uprawniającego małoletnie dzieci strony do godnego życia. Jednocześnie skarżąca podniosła, iż małoletnia J. H. posiada orzeczoną niepełnosprawność i wymaga ciągłej rehabilitacji oraz terapii. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji z dnia 24 lutego 2017 r. nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie podzieliło zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzję z dnia 26 kwietnia 2017 r. utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji.
Uzasadniając swe rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że kwestią bezsporną jest fakt, iż strona w okresie od października 2016 do lutego 2017r. równocześnie z pobieranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego otrzymywała przekazem pocztowym, bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, alimenty w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie. Skarżąca nie kwestionuje w złożonym odwołaniu tego faktu. Co więcej, ze zgromadzonych akt wynika, że strona każdorazowo informowała organ o fakcie otrzymania alimentów od zobowiązanego. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest prawna kwalifikacja okoliczności równoczesnego pobierania alimentów od dłużnika oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Kluczowa dla rozstrzygnięcia przedmiotowej kwestii jest treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, który określa jedną z konfiguracji faktycznych, w której wypłacone z funduszu świadczenia uznaje się za nienależnie pobrane. Zgodnie z treścią tegoż przepisu, nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Odnosząc powyższy przepis do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, Kolegium stwierdziło, że: 1) skarżąca była osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji z dnia 27 września 2016 r. nr [...]; 2) w okresie od 1 października 2016 r. do 28 lutego 2017 r. skarżącej wypłacano comiesięcznie świadczenia z funduszu w łącznej wysokości 1.000,00 zł, na dwoje dzieci; 3) w okresie od 1 października 2016 r. do 28 lutego 2017 r. skarżąca otrzymała od dłużnika alimentacyjnego świadczenia pieniężne na poczet alimentów w łącznej wysokości 5.000,00 zł (1.000,00 zł miesięcznie); 4) alimenty, o których mowa w pkt. 3 skarżąca otrzymała niezgodnie z kolejnością, o której mowa w art. 28 ustawy.
Kolegium podkresliło, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na ogólną zasadę systemową, że osoba uprawniona do świadczeń z funduszu, nie może otrzymywać jednocześnie świadczeń od dłużnika alimentacyjnego. Ideą funduszu alimentacyjnego jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów od osób zobowiązanych do ich płacenia. W przeciwnym wypadku, jeżeli nie ma problemów z otrzymaniem świadczeń od dłużnika alimentacyjnego, pomoc państwa osobie uprawnionej do alimentów staje się niepotrzebna i bezprzedmiotowa. Stąd też nie jest prawnie dopuszczalne dublowanie się świadczeń alimentacyjnych, a więc otrzymywanie ich jednocześnie z funduszu oraz od dłużnika alimentacyjnego, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Obowiązujące w tym zakresie reguły zostały jednoznacznie określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Świadczenia osobie uprawnionej wypłaca Fundusz (art. 20 ustawy). Dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1 ustawy). Jeżeli dłużnik alimentacyjny nie zwraca tych należności, prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne. Uzyskane w jego toku kwoty rozdysponowuje się w ściśle przez prawo określonej kolejności, przy czym w pierwszej kolejności zawsze spłaca się należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia. Należności wierzyciela alimentacyjnego, a więc skarżącej, mogą być zaspokojone w trzeciej kolejności. Oznacza to tym samym, że jeżeli skarżąca ma wobec dłużnika alimentacyjnego roszczenie o zaległe alimenty, które powstało jeszcze przed uzyskaniem uprawnień do świadczenia z funduszu, to w okresie wypłaty świadczeń z funduszu, roszczenie to nie może zostać zaspokojone z pierwszeństwem wobec należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 ustawy. Pobranie w takiej sytuacji jakichkolwiek kwot od dłużnika alimentacyjnego i zaliczenie ich na poczet zaległych lub bieżących alimentów, będzie skutkowało tym, że otrzymane w tym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostaną zakwalifikowane jako nienależnie pobrane świadczenie.
Kolegium wskazał przy tym, że tożsamy pogląd zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 445715, w którym stwierdził, iż osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny (skarżąca) winien przekazać organowi właściwemu wierzyciela. Bowiem w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika..
Mając na uwadze powyższe, Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie orzekł o uznaniu przedmiotowych świadczeń jako nienależnie pobranych i ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami. Skarżąca przyjmując bowiem od dłużnika alimenty przekazane niezgodnie z kolejnością wyznaczoną art. 28 ust. 1 ustawy, wypełniła wskazaną w art. 2 pkt 7 lit. d przesłankę uzasadniającą podjęcie decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Kolegium wskazało przy tym, że w aktach znajduje się podpisane przez skarżącą oświadczenie z dnia 9 września 2016 r., w którym została pouczona, iż zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, nienależnie pobranym świadczeniem alimentacyjnym jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała alimenty (zaległe lub bieżące) niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Tożsame pouczenie zawierała decyzja z dnia 27 września 2016 r. przyznająca stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
W tym stanie faktycznym i prawnym zasadnym stało się w ocenie Kolegium orzeczenie jak w osnowie.
W skardze na powyższą decyzję, L. H. ponawiając zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wniosła o jej uchylenie.
Nadto skarżąca podkreśliła, że do funduszu alimentacyjnego została skierowana z Sądu Okręgowego. Zwróciła się z prośbą o wypłatę przedmiotowych świadczeń z powodu niskiego kryterium dochodowego, a na które składały się wpłacane przez byłego męża przebywającego poza granicami kraju – I., zaliczki pozbawione podstawy prawnej. W okresie ubiegania sie o przyznanie przedmiotowych świadczeń, pobierała zasiłek dla bezrobotnych i jej dochód wynosił 1.600 zł miesięcznie.
Równoczesnie skarżąca wyjaśniła, że alimenty na dwoje dzieci zostały zasądzone prawomocnym wyrokiem Sądu w I., po 100 euro tygodniowo na każdą z córek, co daje kwotę około 4.000,00 zł miesięcznie. Natomiast "zaliczki" Jej były mąż wpłaca po 1.000,00 zł miesięcznie.
Dodatkowo skarżąca podniosła, podobnie jak w odwołaniu, że jej młodsza córka posiada orzeczony lekki stopień niepełnosprawności.
Podkresliła przy tym, że została pouczona, iż ma prawo złożyć wniosek do funduszu alimentacyjnego, a nadto została poinformowana, że jeżeli świadczenie alimentacyjne nie jest zaspokajane w minimalnej wysokości 50% zasądzonej kwoty, strona ustawowo ma prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza.
Wobec treści skargi godzi się podnieść, że Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (por. art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami, skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Wskazać należy, że przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji wydanej przez organ administracji publicznej w sprawie uznania pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami, a konkretnie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2017r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 24 lutego 2017r., którą uznano, że łączna kwota 5.000 zł wypłacona skarżącej na jej dzieci w okresie od 1 października 2016 r. do 28 lutego 2017r., stanowi kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego , orzekajac rownoczesnie jej zwrot wraz z odsetkami.
Materialno-prawną podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji (Dz. U. z 2016, poz.169 ze zm.), zwanej dalej ustawą której cel wprost wyrażony w preambule stanowi, iż obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci wyprzedza wszelką pomoc ze strony Skarbu Państwa na ich rzecz.
W niniejszej sprawie istotny jest przepis art. 23 ust. 1 i 1a ustawy, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.
Kluczową zatem kwestią jest ustalenie, czy organy zasadnie przyjęły i orzekły o zwrocie w/w kwoty jako nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń w określonym wyżej przedziale czasowym.
Odwołać się przede wszystkim należy do definicji "nienależnie pobranego świadczenia" zawartej w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, zgodnie z którym oznacza ono świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Ponieważ w niniejszej sprawie spór sprowadza się do zastosowania przez organ cyt. wyżej art. 2 pkt 7 lit. d, wskazać przy tym należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
należności likwidatora funduszu alimentacyjnego (...)..
Przenosząc powyższe regulacje na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie jest sporne w sprawie, że skarżącej jako osobie uprawnionej do otrzymania świadczeń z Funduszu na podstawie opisanej na wstępie decyzji z dnia 27 września 2016 r. w okresie od 1 października 2016 roku do 28 lutego 2017 roku wypłacano comiesięcznie świadczenia w łącznej wysokości 5.000 złotych na dwoje dzieci.
Z akt sprawy niewątpliwie także wynika, że w powyższym okresie skarżąca otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego świadczenia pieniężne na poczet alimentów zasądzonych nakazem alimentacyjnym z dnia 11 marca 2010 r. Sądu Hrabstwa Miasta D. w łącznej wysokości 5.000 zł.
W oparciu o powyższe ustalenia, zgodzić się należy z organami, że przedmiotowe alimenty otrzymane przez skarżąca bezpośrednio od ojca Jej dzieci - dłużnika alimentacyjnego, otrzymane zostały niezgodnie z kolejnością, o której mowa w cyt. wyżej art. 28 ust.1 ustawy.
Nie ma zatem racji skarżąca twierdząc, że skoro powyższe wpłaty zostały przez ojca dzieci dokonane bezpośrednio na jej rzecz, mogła dokonać swobodnego wyboru na poczet którego z wymagalnych długów zalicza przyjęte świadczenie.
Stanowisko skarżącej nie znajduje potwierdzenia w omawianej ustawie, zwłaszcza, że z treści cyt. wyżej przepisu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy – niewatpliwie wynika, iż nienależnie pobranym jest świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Z kolei w/w przepis art. 28 ust.1 ustawy w sposób jednoznaczny określa (ustala), że w pierwszej kolejności zaspokajane są należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pkt 1) oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych (pkt 2), zaś dopiero w dalszej kolejności - należności wierzyciela alimentacyjnego (pkt 3).
Powyższa regulacja oznacza, że uzyskane w toku postępowania egzekucyjnego kwoty rozdysponowuje się w ściśle przez prawo określonej kolejności, przy czym w pierwszej kolejności zawsze spłaca się należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia.
Należności wierzyciela alimentacyjnego, a więc skarżącej, zaspakaja się dopiero – jak trafnie zauważyło Kolegium, w trzeciej kolejności.
Oznacza to tym samym, że jeżeli skarżąca ma wobec dłużnika alimentacyjnego roszczenie o zaległe alimenty, które powstało jeszcze przed uzyskaniem uprawnień do świadczeń z Funduszu, to w okresie wypłaty świadczeń z Funduszu, roszczenie to nie może zostać zaspokojone z pierwszeństwem wobec należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy - "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia". Pobranie w takiej sytuacji jakichkolwiek kwot od dłużnika alimentacyjnego i zaliczenie ich na poczet zaległych alimentów, skutkuje tym, że otrzymane w tym okresie świadczenia z Funduszu zostają zakwalifikowane jako nienależnie pobrane.
Wprawdzie cyt. wyżej art. 2 pkt 7d) ustawy powołuje się na art. 28 jedynie co do określonej w nim kolejności zaspokajania zaległych należności, tym niemniej wynika z niego generalna zasada, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego, a w razie zaistnienia takiego przypadku winna otrzymaną kwotę przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, w tym przypadku MOPS w L., o czym zresztą skarżąca była pouczana w decyzjach przyznających świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
Wypełniona została tym samym przesłanka niezbędna do uznania, że pobrane w powyższym okresie przez skarżącą świadczenie ma charakter nienależny w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy.
W konsekwencji powyższych ustaleń, stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje sądu administracyjnego, nie wykazała - wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącą okoliczności związane tak ze stanem zdrowia dzieci, jak i sytuacją materialną, aczkolwiek bardzo istotne z Jej punktu widzenia, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, iż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej Sąd ten nie może brać pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej.
Z braku zatem uzasadnionych podstaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie mógł uwzględnić skargi, stąd w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga została oddalona.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło