IV SA/Wr 323/16

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokat ustanowionej z urzędu, M. T. – T., o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem 147,60 zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie; III. odmówić zwrotu wydatku w wysokości 6,80 zł. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2016 r. m. in. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I sentencji). Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia [...] wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat M. T.- T. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. oddalił skargę w całości (pkt I sentencji). Natomiast w pkt II sentencji zasądzono na rzecz adwokata z urzędu wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 590,40 zł (wynagrodzenie powiększone o podatek VAT). Następnie pełnomocnik z urzędu, pismem z dnia 29 maja 2017 r. sporządziła pisemną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Opinia zawiera wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia tej opinii wraz z oświadczeniem, że opłaty z tytułu tej pomocy nie zostały opłacone w całości ani w części. Ponadto w treści tej opinii (str. nr 4 opinii) pełnomocnik z urzędu podała, że wyznaczony adwokat z urzędu ma prawo do wynagrodzenia za czynności podjęte w sprawie w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu oraz zwrotu niezbędnych wydatków. Do czynności tych należy także sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku tym pełnomocnik wskazała, że zgodnie z przepisem § 14 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U poz. 1800) stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obejmują także stawkę za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i wynoszą 50% stawki minimalnej, jeżeli sprawę prowadził ten sam adwokat. Stawka ta w sprawach wymienionych w § 14 ust. 1 pkt 1 lit "c" tego rozporządzenia, który ma zastosowanie w innych sprawach wynosi 480 zł. Do opinii tej pełnomocnik dołączyła potwierdzenie nadania listem poleconym w dniu 30 maja 2017 r. przesyłki priorytetowej na adres strony skarżącej i na potwierdzeniu tym dopisano, że dotyczy ono opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wyroku. Z potwierdzenia tego wynika, że opłata za nadanie tej przesyłki wyniosła 6,80 zł. Pismem Sądu z dnia 5 czerwca 2017 r. odpis wspomnianej opinii został przesłany stronie skarżącej zgodnie z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wraz z pouczeniem, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia odpisu tej opinii stronie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, który został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia wspomnianej opinii oraz wniosek o zwrot wydatku w kwocie 6,80 zł z tytułu nadania przesyłki listowej poleconej na adres strony skarżącej zawierającej powyższą opinię i wyrok Sądu, skoro w opinii tej pełnomocnik podał, że wyznaczony adwokat ma prawo nie tylko do wynagrodzenia, ale i zwrotu wydatków, a ponadto do opinii tej dołączyła, opisane wyżej, potwierdzenia nadania przesyłki listowej poleconej i na potwierdzeniu tym dopisano, że dotyczy ono opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wyroku. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, który został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie podwyższonego wynagrodzenia, co wynika z treści uzasadnienia opinii znajdującego się na str. nr 4 tej opinii (k-148), w której pełnomocnik powołała przepis § 14 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, z którego ma wynikać, że opłata za sporządzenie opinii wynosi 50 % stawki minimalnej wynoszącej 480 zł, czyli 50% x480 zł, co stanowi 240 zł. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 20 kwietnia 2017 r., a więc po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku, przepisy tego nowego rozporządzenia. Stosownie do art. 177 § 4 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Powyższego przepisu § 4 zdanie trzecie, czyli przepisu dotyczącego biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika (§ 5 art. 177). Zawiadomienie, o którym mowa w powołanym przepisie art. 177 § 5 nie zostało sporządzone w niniejszej sprawie. W myśl § 2 tego nowego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W myśl zaś § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Natomiast opłata o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, do której nawiązuje powołany wyżej przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi w niniejszej sprawie zgodnie z pkt 1 lit "c" tego przepisu 240 zł. W rozpoznawanej sprawie, w której pełnomocnik z urzędu brał również udział w postępowaniu sądowym w I instancji, należało zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, ustalić opłatę w wysokości 50% opłaty wymienionej w pkt 1 lit "c" tego przepisu, tj. 50% opłaty obowiązującej w postępowaniu przed sądem I instancji, co stanowi kwotę 120 zł (240 zł x 50%). Mając powyższe na uwadze, należało w pkt I sentencji, przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości 147,40 zł (wynagrodzenie: 120 zł + podatek VAT: 27,60 zł =147,60 zł). W niniejszej sprawie pełnomocnik wniosła jednak o przyznanie wynagrodzenia przekraczającego powyższą kwotę skoro, jak to już wskazano, w opinii powołała przepis § 14 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, z którego ma wynikać, że opłata za sporządzenie opinii wynosi 50 % stawki minimalnej wynoszącej 480 zł, czyli 50% x480 zł, co stanowi 240 zł. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia przekraczającego kwotę wskazaną w pkt I sentencji nie zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim z tego względu, że powołane przez pełnomocnik z urzędu rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż nie dotyczy ono pełnomocników ustanowionych z urzędu. Reguluje ono stawki minimalne opłat za czynności adwokackie i wysokość opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości podejmowane przez pełnomocników z wyboru. Ponadto żądana kwota, czyli wniosek o zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 240 zł (50%x 480=240), przekracza maksymalną kwotę opłat, jaką może zasądzić sąd na rzecz pełnomocnika z urzędu, uregulowaną w treści § 4 ust. 2 rozporządzenia, z którego jednoznacznie wynika, że ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, nie może przekraczać 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, a w niniejszej sprawie 150 % opłaty wynosi 180 zł (120x150%=180). Ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. W przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (post. Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, LEX nr 553823). Orzeczenie to znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie mimo, iż nawiązuje ono do stawek minimalnych zawartych w poprzednim rozporządzeniu z dnia 28 września 2002 r., według których należało ustalić wynagrodzenie za czynności podjęte przez pełnomocnika z urzędu, które nie mogło być niższe od tych stawek minimalnych. Rozporządzenie to przewidywało także możliwość podwyższenia stawki minimalnej i do tej kwestii odnosi się stanowisko zawarte w powyższym orzeczeniu, że sąd może uwzględnić pewne nadzwyczajne, szczególne okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Obecne nowe rozporządzenie nie zawiera co prawda pojęcia stawek minimalnych, lecz w przepisie § 4 ust. 1 stanowi jednoznacznie o ustaleniu wysokości opłaty. Zgodnie z tym przepisem opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Natomiast pojęcie tej opłaty reguluje § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, w myśl którego koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami tego rozporządzenia. Z brzmienia przepisów § 4 ust 1 i § 2 pkt 1 rozporządzenia wynika zatem, że obecnie "opłatą" ("stawką minimalną") z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest opłata w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 i nie przekraczająca wartości przedmiotu sprawy. Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (post. SA w Krakowie z dnia 13 września 2006 r., II AKz 350/06, KZS 2006/10/21). W niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku oddalającego skargę w całości sporządziła pismem z dnia 29 maja 2017 r. wspomnianą opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W opinii tej pełnomocnik stwierdziła, że Sąd nie uchybił przepisom prawa materialnego i przepisom postępowania, które dawałyby podstawę do wywiedzenia skargi kasacyjnej i wyjaśniła podstawy odmowy wywiedzenia skargi kasacyjnej. Wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 uchylającym zaskarżony w tamtej sprawie wyrok oraz decyzje organów administracji obu instancji stwierdził, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości stawki minimalnej Sąd ten wziął pod uwagę skomplikowany charakter sprawy, mający swe źródła w niejasnym stanie prawnym, a także wkład pracy adwokata polegający na rzetelnym i wyczerpującym sporządzeniu skargi kasacyjnej, przez co walnie przyczynił się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej zaś sprawie nie zaistniały powołane w tym wyroku przesłanki, oraz w przepisie § 4 ust. 2 rozporządzenia, które uzasadniałyby przyznanie wynagrodzenia według wyższej opłaty, gdyż została sporządzona opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Tym samym adwokat z urzędu nie przyczynił się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji należało w pkt II sentencji odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie, tj. w zakresie przekraczającym kwotę, określoną w pkt I sentencji, czyli w kwocie powyżej 120 zł. Ponadto w myśl § 2 pkt 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej, obejmują również niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. Z powołanego wyżej przepisu art. 177 § 4 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to Sąd doręcza odpis opinii stronie skarżącej, a obowiązkiem pełnomocnika jest złożenie opinii Sądowi wraz z odpisem tej opinii w celu przesłania tego odpisu przez Sąd stronie skarżącej. Zwrot wydatków z tytułu korespondencji obejmuje zatem jedynie korespondencję przesyłaną do sądu lub do stron, jeżeli obowiązek taki wynika z przepisów ustawy (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2008 r., II SA/Lu 339/08, LEX nr 10501). Natomiast wymóg przesłania stronie i Dziekanowi ORA opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynika z treści § 3 uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 15 września 2007 r. nr 61/2007 w sprawie trybu postępowania adwokatów wyznaczonych z urzędu do oceny zasadności sporządzenia i wniesienia kasacji, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargi konstytucyjnej, w którym Rada ta postanowiła, że odmowa sporządzenia skargi wymaga formy pisemnej opinii doręczonej bez zbędnej zwłoki klientowi i Dziekanowi ORA. Przesłanie zatem przez pełnomocnika z urzędu opinii stronie ma obecnie charakter wyłącznie informacyjny i może nastąpić po sporządzeniu opinii i wniesieniu jej do sądu administracyjnego (por. Urszula Fronczek, Czynności pełnomocnika z urzędu w przedmiocie odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec nowelizacji art. 177 p.p.s.a., Palestra 2016, poz. 4/A). W świetle powyższego nie zasługiwał na uwzględnienie wydatek poniesiony przez pełnomocnika z urzędu w kwocie 6,80 zł z tytułu przesłania listem poleconym w dniu 30 maja 2017 r. opinii na adres skarżącego. W tej sytuacji należało w pkt III sentencji odmówić zwrotu powyższego wydatku obejmującego kwotę 6,80 zł z tytułu przesłania skarżącemu listem poleconym opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" i § 4 ust. 1, 2 i 3 § § § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.