IV SA/Wr 330/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie : Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję O. Komisji Stypendialnej przy Akademii Medycznej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Wydziałowej Komisji Stypendialnej przy Akademii Medycznej we W. z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 175 ust. 3 w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1, 6, 7 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365 ze zm.), art.art. 104, 107 i 138 § 1 k.p.a. oraz Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Akademii Medycznej we W. (zarządzenie nr 61/XIV R/2009 Rektora Akademii Medycznej we W. z dnia 7 września 2009 r. ze zm.), odmówiono przyznania K.B. stypendium socjalnego. Z uzasadnienia decyzji wynika jednak, że na posiedzeniu w dniu [...] Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Nauk o Zdrowiu nie przyznała stronie stypendium. Wskazano, iż zgodnie z Regulaminem przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Akademii Medycznej we W., aby otrzymać stypendium dochód netto na osobę w rodzinie studenta nie może przekraczać 602 zł, tymczasem jak stwierdził organ orzekający z dostarczonych dokumentów wynika, że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi [...] zł, co uniemożliwia przyznanie stypendium. Przy czym, nie wzięto pod uwagę utraconego przez ojca strony dochodu, gdyż w myśl przepisów, aby wziąć pod uwagę dochód utracony, należy dostarczyć dokument określający jego miesięczną wysokość. Z kolei, dostarczony PIT-11 nie spełnia tego warunku. Dodano, iż Komisja nie mogła zwrócić się w tej kwestii, jak sugerowała strona, do byłego pracodawcy jej ojca, gdyż wystąpienie przez organ z urzędu w takiej sprawie może dotyczyć jedynie strony, a nie członka jej rodziny. Od tej decyzji K.B. złożył odwołanie. W przekonaniu odwołującego się, u podstaw kwestionowanej decyzji legła błędna interpretacja przedstawionych dokumentów i wyciągnięcie błędnych wniosków co do wynikającego z nich stanu faktycznego. Jak podał odwołujący się, jego ojciec w roku [...] pobrał wynagrodzenie w wysokości wynikającej z zaświadczenia wydanego przez właściwy Urząd Skarbowy oraz deklaracji PIT-11 wydanej przez pracodawcę. Oświadczył też, że dochód wykazany na PIT-11 nie zawierał nagród, premii i zaległych wynagrodzeń. W drugim kwartale roku [...] ojciec skarżącego utracił pracę i został zarejestrowany jako bezrobotny od dnia [...]. Z zestawienia powyższych dokumentów, zdaniem strony, wynika jednoznacznie wysokość utraconych dochodów ponieważ stanowi ona 100% dochodów uzyskiwanych przez jej ojca w roku [...]. Komisja stypendialna pominęła jednak fakt utraty przez niego pracy oraz zaniechała gruntownej analizy wniosku poprzestając na stwierdzeniu, że PIT-11 nie stanowi dokumentu potwierdzającego wysokość utraconych dochodów. Odwołujący się podniósł, iż sam PIT-11 w istocie nie, natomiast PIT-11 (lub zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodów w roku [...]) zestawiony z dokumentem o rejestracji bezrobotnego, całkowicie wyczerpuje wymaganie regulaminu o konieczności udokumentowania wysokości utraconych dochodów w roku [...]. Odnosząc się do wymagania Wydziałowej Komisji Stypendialnej dotyczącego dostarczenia zaświadczenia o wysokości utraconych dochodów wydanego przez pracodawcę, odwołujący się poinformował, że pomimo dołożenia wszelkich starań i wezwania byłego pracodawcy ojca do wydania stosownego dokumentu, uzyskanie zaświadczenia okazało się niemożliwe. Nie ma podstawy prawnej, według której pracodawca ma obowiązek wystawić byłemu pracownikowi tego rodzaju zaświadczenie. Odwołujacy się nadmienił również, że wzoru druku o nazwie “zaświadczenie o wysokości utraconych dochodów" nie zawiera regulamin przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Akademii Medycznej. Zdaniem odwołującego się, Komisja Stypendialna, na podstawie błędnej interpretacji załączonych do wniosku dokumentów, ustaliła dochód na osobę w jego rodzinie na poziomie [...], co jest całkowicie niezgodne ze stanem faktycznym. Dochód ten w istocie plasuje się poniżej kwoty [...] zł na osobę, co upoważnia go do pobierania stypendium socjalnego. Decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpoznaniu odwołania, Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii Medycznej we W., na podstawie art. 175 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Akademii Medycznej we W. (zarządzenie nr 61/XIV R/2009 z dnia 7 września 2009 r. ze zm. oraz nr 40/XIV R/2010 z dnia 13 września 2010 r. Rektora Akademii Medycznej we W.), utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Komisja Odwoławcza podała, że w dniu [...] odwołujący się złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego. W dniu [...] została wydana negatywna decyzja organu I instancji. Dochód netto na osobę uprawniający do otrzymania stypendium (zgodnie z Zarządzeniem Rektora Akademii Medycznej we W. nr 40/XI R/2010 z dnia 13 września 2010 r.), nie może przekroczyć kwoty 602,00 zł, tymczasem z dostarczonych przez odwołującego się dokumentów wynika, że dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Z tych względów, po przeanalizowaniu akt sprawy, utrzymano w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł K.B. W skardze powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii Medycznej we W. wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administarcyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie wysokości dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego, który w ocenie organu, uniemożliwiał przyznanie pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego. Zgodnie z art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.); dalej: ustawa, stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Z regulacji tej wynika, że kryterium stanowiącym podstawę do ubiegania się przez studenta o przyznanie pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego jest jego sytuacja finansowa, która musi być trudna. Pod pojęciem trudnej sytuacji finansowej należy rozumieć sytuację, gdy osiągany przez studenta dochód mieści się w przedziale dochodu uprawniającym do ubiegania się o przyznanie stypendium, przyjętym przez rektora uczelni. W myśl art. 179 ust. 2 ustawy, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe. Wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.), oraz wyższa niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.). Według § 1 ust. 1 zarządzenia nr 40/XIV R/2010 Rektora Akademii Medycznej we W. z dnia 13 września 2010 r. w sprawie wysokości i zasad wypłacania pomocy materialnej dla studentów Akademii Medycznej we W. w roku akademickim 2010/2011, o stypendium socjalne może ubiegać się student, którego dochód netto na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 602,00 zł. Art. 179 ust. 4 ustawy stanowi, iż przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe uwzględnia się dochody osiągane przez: 1) studenta; 2) małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek; 3) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. Z kolei, ust. 5 art. 179 ustawy reguluje, że miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, i określa, jakich dochodów nie wlicza się do dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium. Ustalając wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącego organ orzekający stwierdził, że wynosi on [...] zł i przekracza podstawę naliczania stypendium socjalnego. Jednocześnie podniósł, że nie wziął pod uwagę utraconego przez ojca skarżącego dochodu, gdyż nie przedstawiono dokumentu określającego miesięczną wysokość utraconego dochodu, a przedłożony PIT-11 tego warunku nie spełnia. Definicję utraty dochodu zawiera pkt 23 art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, enumeratywnie wymieniając sytuacje, w których następuje utrata dochodu. Są to: a) uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego, b) utrata prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utrata zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, f) wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej. Niewątpliwym jest, że do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego należy dołączyć stosowne dokumenty o dochodach uzyskanych za rok kalendarzowy poprzedzający rok akademicki, w którym student ubiega się o przyznanie świadczeń pomocy materialnej z uwzględnieniem dochodów utraconych lub uzyskanych w następnym roku kalendarzowym, zgodnie z wymogami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Opracowywane przez organy poszczególnych uczelni w tym zakresie regulaminy muszą zatem współgrać z postanowieniami wskazanej ustawy. § 17 ust. 4 wydanego w wyniku realizacji delegacji ustawowej zawartej w art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.) stanowi, iż do składanego wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający utratę przez członka rodziny dochodu oraz wysokość utraconego dochodu. I tak, "w przypadku utraty dochodów przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny oprócz dokumentów potwierdzających wysokość dochodów (...), przedkłada się: świadectwo pracy lub zaświadczenie płatnika utraconego dochodu albo inny dokument potwierdzający fakt utraty dochodu; dokument potwierdzający wysokość miesięcznego dochodu w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, np.: zaświadczenie wystawione przez płatnika dochodu, jeżeli jest to dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych, zaświadczenie wystawione przez płatnika dochodu lub inny dokument, jeśli jest to dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, zaświadczenie urzędu skarbowego, jeżeli jest to dochód z działalności pozarolniczej opodatkowanej podatkiem dochodowym od osób fizycznych, oświadczenie członka rodziny o nieuzyskaniu dochodu" (Grażyna Niegowska. Świadczenia rodzinne, s. 73, Dom Wydawniczy ABC, 2005). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący przedstawił m.in. zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-K. o dochodzie swego ojca podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w roku podatkowym [...] wraz z PIT-11 za okres od dnia [...] do dnia [...]. Jednocześnie, przedstawił zaświadczenie wydane przez Powiatowy Urząd Pracy we W., że jego ojciec zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna od dnia [...] i od dnia [...] nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a także świadectwo pracy wydane ojcu skarżącego przez byłego pracodawcę, z którego wynika, że pracę utracił dnia [...] oraz oświadczenia członków rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu. Niemniej jednak organ I instancji, jak i organ odwoławczy, uznały powyższe dokumenty za niewystarczające do stwierdzenia, iż nastąpiła utrata dochodu, domagając się w tej kwestii zaświadczenia o dacie jego utraty i wysokości miesięcznego utraconego dochodu wystawionego przez byłego pracodawcę ojca skarżącego. Niewątpliwie skarżący poinformował organ szkoły wyższej uprawniony do rozstrzygania w sprawach pomocy stypendialnej, że jego ojciec utracił zatrudnienie i poparł to oświadczenie stosownym dokumentem z Powiatowego Urzędu Pracy oraz świadectwem pracy. W tej sytuacji, obowiązkiem organu było uwzględnienie tej okoliczności przy rozpoznawaniu wniosku o pomoc stypendialną na gruncie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie, w jakim ustawa ta odwołuje się do ustawy o świadczeniach rodzinnych w kwestii utraconego dochodu. Tym bardziej, w sytuacji posiadanej alternatywy przy doborze dokumentacji potwierdzającej fakt utraty dochodu. Organy orzekające jednak w żaden sposób nie uzasadniły dlaczego przedstawione przez skarżącego dokumenty nie przekonały ich o utracie dochodu w jego rodzinie, czyniąc w zasadzie z faktu niedostarczenia przez skarżącego zaświadczenia wystawionego przez byłego pracodawcę jego ojca, powód odmowy przyznania wnioskowanego stypendium. Takim działaniem organy uczelniane uchybiły nie tylko postanowieniom art. 107 § 3 k.p.a. stanowiącym o warunkach, jakie winno spełniać uzasadnienie decyzji, ale naruszyły również przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obligujące je do wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia oraz sąd administracyjny. Ponadto, prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kardynalne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 tego aktu prawnego. Organ administracyjny jest zobowiązany tą zasadą do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Nadto powiedzieć trzeba, że świetle art. 207 ust. 1 i ust. 4 ustawy w związku z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania studentowi stypendium powinna zawierać m.in. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. W przypadku organu kolegialnego decyzja winna precyzyjnie wskazywać imiona i nazwiska wszystkich członków organu, który wydał decyzję (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 646/06 – niepublikowany, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 623/07 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 41/08 – niepublikowane). Zarówno Wydziałowa Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna są organami kolegialnymi. A więc, w decyzjach winny zostać wymienione imiona i nazwiska wszystkich członków Komisji biorących udział w podjęciu decyzji. Tymczasem, w przypadku decyzji zarówno Komisji I, jak i II instancji nie podano ich składu. W nadesłanych aktach administracyjnych brak jest nawet protokołów z posiedzeń Komisji, na których podjęte zostały zaskarżone decyzje. Brak takich protokołów uniemożliwił Sądowi w praktyce kontrolę prawidłowości składu osobowego organów wydających decyzje w niniejszej sprawie. Przy czym, powyższego nie zmienia fakt, że przepis art. 177 ust. 4 ustawy stanowi, iż decyzje takie jak badane w niniejszym postępowaniu podpisują przewodniczący Komisji lub działający z jej upoważnienia wiceprzewodniczący. Pominięcie imion i nazwisk członków komisji, którzy wydali decyzję stanowi zatem naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. W tych okolicznościach Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt II sentencji wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 tej ustawy.