IV SA/Wr 334/21
WyrokWSA we Wrocławiu2022-01-25
Skład orzekający: Mirosława Rozbicka - Ostrowska, Bogumiła Kalinowska, Tomasz Świetlikowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym synem, która ma ustalone prawo do emerytury, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli złoży wniosek o zawieszenie wypłaty emerytury?Ratio decidendi
Osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym synem, która ma ustalone prawo do emerytury, może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, jeśli złoży wniosek o zawieszenie wypłaty emerytury. Zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, a w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury – od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.Stan faktyczny
Skarżąca wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres od lipca do grudnia 2020 r. Organ I instancji przyznał świadczenie od stycznia 2021 r., odmawiając przyznania za okres poprzedni z uwagi na posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Skarżąca złożyła skargę do WSA, argumentując, że pobieranie emerytury nie powinno stanowić przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli zostanie ona zawieszona. WSA oddalił skargę, uznając decyzje organów za prawidłowe.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem H. H. ( dalej: strona, skarżąca) z dnia 30 lipca 2020r. , adresowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem M. H. ( dalej: synem strony , synem skarżącej) ur. [...].
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2020r. poz. 111 z późn.zm.) dalej: u.ś.r. , przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta W., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. ( dalej : organ I instancji ) :
- przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad jej synem na okres od dnia 1 stycznia 2021 bezterminowo,
- odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2020r. do dnia 31 grudnia 2020r.
W uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej powołano się na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ I instancji wskazał ,że emerytura strony została wstrzymana od 1 stycznia 2021r. , dlatego też odmówiono stronie przyznania świadczenia do 31 grudnia 2020r.
Strona odwołała się od powyższej decyzji w części w jakiej nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2020r. do 31 grudnia 2020r. i wniosła o uchylenie decyzji w tej części i przyznanie świadczenie od 1 lipca 2020r. Odwołująca się podniosła zarzut błędnej wykładni art. 17 ust.5 pkt1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie ,że okoliczność pobierania przez stronę emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ( dalej: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej Kolegium wskazało na poczynione w sprawie ustalenia , a to :
- orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 22 listopada 2002r. zaliczono syna strony do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się przed 16 rokiem życia, niepełnosprawność istnieje przed 16 rokiem życia,
- strona jest uprawniona do emerytury od 27 stycznia 2011r.,
- pismem z dnia 15 grudnia 2020r. ZUS Oddział w W., poinformował stronę, że po rozpatrzeniu jej wniosku wstrzymuje wypłatę emerytury od 1 stycznia 2021r.,
- strona sprawuje całodobową opiekę nad swoim synem, który choruje na dziecięce porażenia mózgowe. Z uwagi na schorzenie syn strony ma umysł kilkuletniego dziecka, wymaga ciągłej kontroli i wskazywania co ma robić. Wymaga również pomocy przy higienie osobistej, ubraniu się, podaniu posiłku, przygotowaniu jedzenia, kontaktu z lekarzem, dawkowaniu leków.
Kolejno organ II instancji przytoczył brzmienie przepisu art. 17 u.ś.r. regulującego kwestię zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego . Przywołał również treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ,zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Organ II instancji zauważył ,że problem zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do emerytury był już wielokrotnie analizowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. 2018 poz. 1270 dalej u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por art 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r..
Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne organ odwoławczy uznał ,że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, ti. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty fart. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywna przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit, a u.ś.r. , w postaci posiadania prawa do emerytury.
Jak wskazał dalej organ Ii instancji , istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuję wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.
Uwzględniając powyższego stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2021r., albowiem od tego dnia zgodnie z decyzją ZUS z dnia 15 grudnia 2020r. strona nie pobiera już emerytury. Według Kolegium organ I instancji również prawidłowo odmówił stronie przyznania świadczenia od dnia 1 lipca 2020r. , ponieważ w tym czasie była ona uprawniona do emerytury, a zgodnie z powołanym wyżej przepisem nie można pobierać obu tych świadczeń.
Decyzja ostateczna stał się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o:
1/ uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,
2/ zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych
3/ skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Skarga oparta została na zarzucie naruszenie prawa materialnego , a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię , polegającą na pominięciu celów ustawy z o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego .Skarżąca wywodziła, że organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do takiego wniosku, to jednak - zdaniem skarżącej- zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem li tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).
Skarżąca powołała się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, w którym wskazano, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją. Wyraziło też zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie przypomnieć jedynie należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2021, poz. 137). Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U.2019, poz.2325 ze zm. ) ( zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczoną wadą ,wynikającą z naruszenia prawa materialnego , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa przepis art. 17u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do ust. 1b cytowanego wyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami, że skarżąca spełnia wskazane wyżej przesłanki warunkujące prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Spór jaki wiodą strony w kontrolowanej sprawie dotyczy tylko jednej kwestii , a mianowicie określenia początkowej daty, od której przysługuje stronie prawo do wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego . W tym miejscu przywołać należy postanowienia art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Nie ulega wątpliwości ,że wniosek jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Natomiast przyznanie z datą , o której mowa w art. 24 ust.2 u.ś.r. , prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania ,a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych ( art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku tych negatywnych , wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r. .A zatem , gdy w dacie zainicjowania postępowania o przyznanie tego świadczenia funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu emerytury , której wypłaty nie wstrzymano , począwszy od daty wszczęcia postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego , to nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia od miesiąca , w którym wpłynął wniosek o to świadczenie . Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja , w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwa akty stosowania prawa - skierowane do tej samej osoby i obejmujące ten sam okres – wypłaty świadczenia emerytalnego oraz przyznający świadczenie pielęgnacyjne.
Jak wynika bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury ( ...) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje . A zatem ustawodawca wyraźnie wskazuje czas, w którym znajduje zastosowanie powyższy przepis. Jest to moment, w którym osoba aplikująca o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury. Z przywołanych przepisów wynika, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Tym samym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności. Innymi słowy, uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności. Żadne inne niż określone w przepisach ustawy kryteria nie mogą decydować o przyznaniu prawa do tego świadczenia.
Zdaniem sądu , w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą emeryturę, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.
Wbrew zarzutom skargi , organ II instancji podjął próbę zinterpretowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. , odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi, funkcjonalnymi i prokonstytucyjnymi regułami wykładni prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje rozwiązanie tej kwestii , które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego : z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 , w których stwierdzono ,że w tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń emerytalno – rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. 2018 poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Wprawdzie emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury.
Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.
Wymaga w tym miejscu zaakcentowania ,że o wspomnianej wyżej możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Powyższy obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.
Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.
W kontrolowanej sprawie organ I instancji zadość uczynił powyższym ustawowym obowiązkom . Pismem z dnia 27 listopada 2020r. wezwał skarżącą , reprezentowaną - od momentu wszczęcia postepowania administracyjnego - przez profesjonalnego pełnomocnika , do przedłożenia decyzji z ZUS o wstrzymaniu emerytury . Powyższe umożliwiło wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego , począwszy od 1 stycznia 2021r. , bowiem z tą datą decyzją z dnia [...] wstrzymano wypłatę emerytury. W konsekwencji musiało to skutkować odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia za okres od miesiąca złożenia wniosku do miesiąca pobierania emerytury .
W związku z powyższym pod adresem organu orzekającego w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia prawa materialnego , organy obu instancji dokonały właściwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wskazany wyżej sposób rozumienia tego przepisu został w sposób prawidłowy przedstawiony przez organ II instancji.
Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi w całości na podstawie art.151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło