IV SA/Wr 345/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] r. nr [...], na postawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) i art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 z póź. zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr Nr [...] o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie przyznania A.Ł. uprawnień kombatanckich. A. Ł. wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie. Decyzją z dnia [...] r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu odmówił przyznania stronie uprawnień z wnioskowanego tytułu stwierdzając, że pobyt w obozie mieszkalnym niemieckiej kolei w B. nie został uznany za przejaw represji na gruncie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm. - dalej jako ustawa o kombatantach). Strona zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 21 marca 2007r. sygn. akt IV SA/Wr 863/06 skargę oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt II OSK 1128/07 oddalił skargę kasacyjną strony. Pismem z dnia 19 marca 2008 r. A.Ł. wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w oparciu o nowe dowody w sprawie w postaci zaświadczenia Państwowego Muzeum Auschwitz Birkenau oraz oświadczenia świadka A. K. z domu B.. Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2008 r. wznowił postępowanie w sprawie. Decyzją z dnia [...] r. organ odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie przyznania A. Ł. uprawnień kombatanckich. Strona w ustawowym terminie wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W motywach rozstrzygnięcia z dnia [...] r. organ podnosi, że u podstaw wniosku o wznowienie postępowania leży kwestia odmiennej oceny dowodów. Strona nie zgadza się bowiem z ustaleniami dokonanymi, przez Instytut Pamięci Narodowej, dotyczącymi charakteru obozu, w jakim przebywała. Istotą toczącej się sprawy jest dążenie A. Ł. do zmiany powyższych ustaleń. W ocenie organu pobyt w obozie mieszkalnym niemieckiej kolei w B. nie może stanowić przesłanki uzyskania przez stronę uprawnień kombatanckich. Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach za represje wojenne uważa się okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: "w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady" (lit. a); "w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa" (lit. b) lub "w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa" (lit. c). Instytut Pamięci Narodowej (Główna Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu) w piśmie z dnia 17 października 2006 r. (sygn. [...]) stwierdził, iż strona przebywała w mieszkalnym obozie (Gemeinschaftslager) niemieckiej kolei. W piśmie z dnia 25 października 2006 r. IPN poinformował Kierownika Urzędu, iż obozy typu Gemeinschaftslager uważano za zwykłe czasowe mieszkanie oraz, że powyższe obozy nie spełniają warunków ustawy o Kombatantach. W piśmie z dnia 4 marca 2008 r., Muzeum Auschwitz-Birkenau stwierdziło, iż nie można potwierdzić represyjnego charakteru obozu, w którym przebywała strona. Muzeum informuje, że: "może jedynie posłużyć się analogią do podobnego obozu dla robotników przymusowych (Gemeinschaftslager) zlokalizowanego po przeciwnej stronie dworca kolejowego w Oświęcimiu. Robotnicy (...) po zakończeniu pracy musieli bezzwłocznie wracać do obozu; nie zezwalano im na przejście do miasta na drugi brzeg S. i zasadniczo nie udzielano im urlopów. (...) W Oświęciumiu-Monowicach istniało także 11 innych obozów dla robotników zatrudnionych przez IG Farbeninsdustrie, które znajdowały się w odległości 6-8 km od Birkenau, na wschód od centrum miasta. Robotnicy ci mogli w dni wolne odwiedzać Oświęcim, spędzając czas w gospodach, kinie, dokonywać drobnych zakupów. Nie wolno im było natomiast opuszczać miasta bez zezwolenia pracodawcy". W ocenie organu powyższy opis obozów typu Gemeinschaftslager, należy uznać za potwierdzenie opinii IPN z dnia 25 października 2006 r., o nierepresyjnym charakterze tego typu obozów. Odnosząc się do pisma ITS Bad Arolsen z dnia 16 listopada 2007 r. potwierdza ono fakt przebywania w obozie mieszkalnym kolei niemieckich w okresie od grudnia 1942 do stycznia 1943 r. oraz fakt ucieczki ze szpitala we wrześniu 1943 r. Do wniosku o wznowienie postępowania strona załączyła także oświadczenie A. K.. Jednakże w ocenie organu świadek A. K. w żaden sposób nie uprawdopodobniła okoliczności wskazanego pobytu w więzieniu w N.S. i K.. Nadesłane przez stronę oświadczenie świadka dotyczy ustalonego przez organ stanu faktycznego, który nie został podważony. Z akt sprawy wynika, iż strona została zatrzymana w wyniku "łapanki" i przewieziona na roboty przymusowe do mieszkalnego obozu niemieckiej kolei w B.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. Ł. wniosła o uchylenie powyższej decyzji z uwagi na jej niezgodność z prawem oraz o zbadanie sprawy w oparciu o zasady ogólne postępowania administracyjnego i postanowienia Konstytucji RP. Skarżąca zarzuca nieuwzględnienie przez organ stotnych dowodów w sprawie tj. zaświadczenia Państwowego Muzeum Auschwitz Birkenau i oświadczenia świadka A. K., mających istotne znacznie dla weryfikacji decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. A. Ł. wskazała, że przebywała w obozie B. (B.), który należy do kategorii obozu koncentracyjnego i jest wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Stwierdziła, że ustawa o kombatantach nie zawiera żadnego domniemania, co do rodzaju zakwaterowania osób w obozach. Podniosła, że jej pobyt w obozie B. (B.) został zaliczony przez Fundację "Polsko-Niemieckie Pojednanie" do kategorii pracy przymusowej. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja podjęta w trybie nadzwyczajnym. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Stosownie do art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zamiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Jednym ze sposobów weryfikacji decyzji ostatecznych jest wznowienie postępowanie mogące nastąpić jedynie w stosunku do decyzji ostatecznych i jedynie w przypadkach przewidzianych przepisami prawa. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, mające charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, które w drodze wyjątku i tylko w określonych sytuacjach dopuszczają możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ta decyzja zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością procesową (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadmnistracyjne, Warszawa 2004 r., s. 304). Skarżąca domaga się wzruszenia decyzji ostatecznej z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich, w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, w oparciu o nowe okoliczności faktyczne i dowody (zaświadczenie Państwowego Muzeum Auschwitz Birkenau i oświadczenie świadka A. K.), które w jej ocenie, nie były znane organowi w dniu wydawania decyzji o pozbawieniu strony skarżącej uprawnień kombatanckich. W myśl postanowień art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję. W przypadku podstawy wymienionej w powyższej regulacji, to o jej spełnieniu decyduje kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej. Nadto te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć jedynie taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1985 r., I SA 198/85, ONSA 1985, nr 1, poz. 35). Kierownik Urzędu po przeanalizowaniu treści złożonego wniosku o wznowienie postępowania stwierdził, iż podnoszone przez stronę okoliczności były znane organowi już podczas prowadzenia postępowania w trybie "zwyczajnym" i nie pozwalają na podjęcie pozytywnej dla strony decyzji. Uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić tylko wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia (w rozpatrywanym przypadku nowy dowód w postaci zaświadczenia Państwowego Muzeum Auschwitz Birkenau i oświadczenie świadka A. K.), w konfrontacji z innymi dowodami, okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej. Sąd podziela stanowisko organu, że wniosek skarżącej nie dawał podstaw do wznowienia postępowania, gdyż okoliczności podniesione we wniosku były już znane organowi wydającemu decyzję. W piśmie z dnia 4 marca 2008 r., Muzeum Auschwitz-Birkenau stwierdziło bowiem, iż nie można potwierdzić represyjnego charakteru obozu, w którym przebywała strona. Opis obozów typu Gemeinschaftslager, przedstawiony w piśmie Muzeum należy uznać za potwierdzenie opinii Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 25 października 2006 r., o nierepresyjnym charakterze tego typu obozów. Strona zarzuca, że organ nie uwzględnił, jako podstawy wznowienia postępowania, dowodu z oświadczenia świadka A. K.. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ administracyjny nie ma obowiązku dopuścić dowodu z zeznań świadków, bądź ich oświadczeń które nie zmierzają do wyjaśnienia sprawy (wyrok NSA z 19 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1409/06). Odnosząc powyższe stanowisko do realiów niniejszej sprawy Sąd, podziela stanowisko organu, że oświadczenie świadka A. K., nie stanowi istotnego dowodu powodującego wzruszenie decyzji ostatecznej. Oświadczenie świadka dotyczy bowiem ustalonego przez organ stanu faktycznego, który nie został podważony w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z postanowieniami art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, co oznacza nakaz działania na podstawie przepisów prawa w dacie rozstrzygania sprawy indywidualnej. Takie też stanowisko ugruntowało się w orzecznictwie sądów i Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Podnoszone przez stronę okoliczności były znane organowi już podczas prowadzenia postępowania w trybie zwyczajnym i nie pozwalają na podjęcie pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w trybie art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, iż wniesiona skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw i przy braku naruszeń prawa, które należałoby uwzględnić z urzędu, podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).