IV SA/Wr 360/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. B. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Na urzędowym formularzu z dnia 30 marca 2017 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podała, że jest osobą samotną prowadzącą samodzielne gospodarstwo i nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów. Znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i pomagają jej osoby bliskie, tj. siostra, od której otrzymuje środki na przetrwanie. Podała, że posiada w mieszkaniu ojca jeden pokój o powierzchni 9 m2 z dostępem do kuchni. Ponadto w oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że nie posiada domu, mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności, a w rubryce dochody podała, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a w rubryce zobowiązania i stałe wydatki (dotyczące utrzymania) podała, że wynoszą one 500 zł i obejmują: leczenie, opłaty bieżące, czyli koszty utrzymania mieszkania i media. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co stanowi obecnie jej źródło utrzymania skoro we wniosku o prawo pomocy podała, że nie otrzymuje żadnych dochodów i ponosi jednocześnie wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 500 zł i czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie (dane te należy udokumentować) oraz w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od rodziny (dane te należy udokumentować), wyjaśnienia czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna (należało nadesłać decyzję lub zaświadczenie urzędu pracy dotyczącą statusu osoby bezrobotnej); dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy (np. odcinki emerytury lub renty, decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, zeznania podatkowego za 2015 r.; wyjaśnienia czy otrzymuje pomoc finansową od ojca i w jakiej wysokości (dane te należało udokumentować) i czy prowadzi z ojcem wspólne gospodarstwo domowe, przy czym w przypadku pozostawania z ojcem we wspólnym gospodarstwie domowym należało nadesłać także dokumenty potwierdzające wysokość dochodu ojca w okresie ostatnich sześciu miesięcy oraz wyciągi z kont bankowych ojca za ten okres; wyjaśnienia czy skarżąca i ojciec wynajmują drugi dom i czy uzyskują z tego tytułu dochody (dane te należało udokumentować za okres ostatnich sześciu miesięcy); ostania decyzja w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego. W odpowiedzi na powyższe pismo skarżąca pismem z dnia 11 kwietnia 2017 r. wyjaśniła, że obecne źródło jej utrzymania stanowi pomoc finansowa od siostry w kwocie [...] zł, co potwierdziła oświadczeniem siostry H. L. z dnia 3 lutego 2017 r., w którym siostra podała, że wspomaga skarżącą kwotą [...] zł w gotówce od momentu zaprzestania udzielenia skarżącej pomocy przez MOPS. Ponadto we wspomnianym piśmie z dnia 11 kwietnia 2017 r. skarżąca podała, że korzysta z jadłodajni [...] i jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co potwierdziła zaświadczeniem tego urzędu z dnia 7 kwietnia 2017 r. Oświadczyła również, że aktualnie nie posiada żadnych dochodów ani ani kont bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych. Nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od ojca i nigdy nie otrzymywała i nigdy nie prowadziła z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wynajmuje drugiego domu i dom ten nigdy nie był wynajmowany. Dodała, że ponosi koszty w wysokości 1/3. Wraz z tym pismem przedłożyła opłaty za prąd na nazwisko ojca za okres od kwietnia do sierpnia tego roku obejmujące kwoty: 124, 17 zł za kwiecień i 61,69 zł za pozostałe miesiące oraz potwierdzenie przelewu z dnia 11 kwietnia 2017 r. kwoty 372,01 zł na rzecz TAURON (opłata za prąd), z którego wynika, że zlecenia przelewu dokonano z rachunku bankowego w Banku [...], a zleceniodawcą tego przelewu jest skarżąca. Przedłożyła także faktury dotyczące opłat za wodę wystawione na nazwisko ojca obejmujące kwoty: 0,64 zł za luty i 5,58 zł marzec tego roku oraz potwierdzenie zapłaty za telefon 74,07 zł dokonane w marcu tego roku, gdzie w nazwie zleceniodawcy znajdują się dane skarżącej, a także nakaz płatniczy wystawiony na nazwisko ojca skarżącej dotyczący podatku rolnego i podatku od nieruchomości, z którego wynika, że łączne roczne zobowiązanie pieniężne ojca z tego tytułu za 2016 r. wynosi 728 zł, płatne w kwartalnych ratach, w wysokości 182 zł każda z nich. Przedłożyła także kopię zeznania podatkowego za [...] r. PIT-36, z którego wynika, że skarżąca nie uzyskała dochodów skoro podała kwotę 0 zł. Załącznik do tego zeznania stanowi PIT-B zawierający informację o wysokości dochodu straty z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2015 r. z którego wynika, że zakres działalności gospodarczej skarżącej obejmuje sprzedaż hurtową, i że skarżąca wykazała wartości zerowe (0 zł ) w rubryce przychód, koszty uzyskania, dochód i strata. Załącznik do zeznania stanowi także PIT/D, czyli informacja o odliczeniu wydatków mieszkaniowych, z której wynika, że kwoty tych odliczeń wynoszą [..] zł. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest rzeczywista wysokość jej dochodów. Wątpliwości budzi bowiem, czy jedynym dochodem skarżącej jest zadeklarowana pomoc finansowa od siostry w kwocie [...] zł, czy też otrzymuje ona dochody z innych źródeł, w tym z tytułu działalności gospodarczej, ponieważ z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że skarżąca złożyła je jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, co potwierdza także załącznik do tego zeznania PIT/B, mimo, że za 2015 r. w załączniku tym skarżąca wykazała wartości zerowe dotyczące wysokości przychodu, kosztów jego uzyskania, dochodu i straty. Również z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej wynika, że obecnie skarżąca posiada status aktywnego przedsiębiorcy w zakresie wspomnianej działalności gospodarczej dotyczącej sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego. Skarżąca zaś powyższym pismem referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r. została wezwana do nadesłania dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszelkich jej dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy, co oznacza, że została także wezwana do wykazania i udokumentowania, czy otrzymuje obecnie dochody z tytułu działalności gospodarczej. Nie przeczy temu fakt, że skarżąca przedłożyła zaświadczenie, że jest od 2010 r. zarejestrowana jako osoba bezrobotna skoro nie zlikwidowała ani nie zawiesiła wspomnianej działalności gospodarczej. Niewiarygodne jest także twierdzenie skarżącej, iż jest w stanie utrzymać się samodzielnie z kwoty [..] zł stanowiącej pomoc finansową od siostry. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł wnioskodawcy, czego skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Dodać należy, że w opisanym wyżej oświadczeniu z dnia 3 lutego 2017 r., w którym siostra skarżącej podała, że przekazuje skarżącej pomoc finansową, siostra podała także adres zamieszkania taki sam jak adres skarżącej. W tej sytuacji wątpliwości budzi także oświadczenie skarżącej, iż mieszka sama i tym samym prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wątpliwości budzi także oświadczenie skarżącej, że nigdy nie otrzymywała i tym samym jednocześnie nie otrzymuje obecnie pomocy finansowej od ojca, skoro w wywiadzie środowiskowym znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy, podała, że otrzymuje pomoc finansową od ojca w kwocie [...] zł. Zatem dane podane we wspomnianym wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu siostry pozostają w sprzeczności z oświadczeniem skarżącej, iż mieszka sama i nie otrzymuje pomocy finansowej od ojca. Dodać trzeba, iż przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca nie przedłożyła także wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Przedłożenie opisanych wyżej wyciągów miało na celu ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej z uwzględnieniem stanu i historii rachunków bankowych i kart kredytowych i ewentualnych lokat bankowych. Niewiarygodne przy tym jest twierdzenie skarżącej, iż nie posiada żadnych kont bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych skoro z opisanego wyżej potwierdzenia przelewu z dnia 11 kwietnia 2017 r. kwoty 372,01 zł na rzecz TAURON (opłata za prąd), wynika, że zlecenia przelewu dokonano z rachunku bankowego o numerze wymienionym w tym przelewie w Banku [..], a zleceniodawcą tego przelewu jest skarżąca. Powyższe świadczy o tym, że skarżąca dysponuje przynajmniej jednym rachunkiem bankowym, którego historii za wspomniany okres nie ujawniła. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa skarżącej kształtuje się tak, jak to opisała, we wniosku o prawo pomocy. W tej sytuacji wybiórcze wykonanie pisma referendarza sądowego poprzez nadesłanie wspomnianych rachunków opłat za prąd, wodę i telefon nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji dochodowej wnioskodawcy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Przyjąć zatem należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.