IV SA/Wr 361/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi L. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku do załatwienia właściwemu organowi oddala skargę. Wnioskiem z dnia 13 marca 2009 r., L. F. wystąpił do Zespołu ds. Osób Bezdomnych i Uchodźców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o "zabezpieczenie niezbędnych potrzeb biologicznych w postaci jednostki mieszkaniowej (...) oraz środków z Europejskiego Funduszu Społecznego na naukę obsługi komputera i internetu, kurs i egzamin maturalny, zakup komputera". Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Kierownik Zespołu ds. Osób Bezdomnych i Uchodźców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., na podstawie art. 65 § 1 kpa i art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 115, poz. 728 ze zm.), dalej: ustawa, przekazał wniosek L. F. do załatwienia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Sz. jako organowi właściwemu. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że L. F. jest osobą bezdomną i przebywa na terenie Dworca Głównego PKP, peron 3, we W. Ostatnie stałe zameldowanie wnioskodawca posiadał w Sz. przy ul. [...], nr [...]. Powołano się na art. 101 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, w przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały. Zdaniem organu orzekającego sprawa nie należy do niecierpiących zwłoki, ponieważ L. F. uzyskuje dochody z zatrudnienia. L. F. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W obszernym uzasadnieniu oświadczył, że we W. zamieszkuje od 28 stycznia 1997 r., obecnie pod adresem: Dworzec Główny PKP, peron 3 - bez zameldowania na pobyt stały. We Wrocławiu pracuje, posiada znajomych, rozlicza się z Urzędem Skarbowym, itd. i jest to jego centrum życiowe. Wniósł o wyeliminowanie postanowienia z obrotu prawnego. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W świetle art. 6 pkt 8 ustawy, występujące w przepisach ustawy określenie "osoba bezdomna", oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jak wynika z akt sprawy, L. F. przebywając we W. nie ma miejsca zameldowania na pobyt stały oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Wnoszący zażalenie jest zatem - w świetle powołanej wyżej definicji - osobą bezdomną w rozumieniu przepisów ustawy. Faktu tego nie kwestionuje również odwołujący się, lecz wskazując na swoją bezdomność, oczekuje od Gminy W. zapewnienia mu lokalu mieszkalnego. Podkreślono, że L. F. ma potwierdzone ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały w Sz., przy ul. [...], nr [...]. Zdaniem Kolegium, w odniesieniu do osób bezdomnych, które mają potwierdzone miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały - zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy - właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ta konstatacja znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2008 r. (l OW 110/07, LEX nr 456727) stwierdził, że skoro w przypadku osoby bezdomnej nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania, gdyż to wiąże się z zamiarem stałego przebywania w określonym miejscu i pod określonym adresem, to konieczne jest posługiwanie się adresem stałego zameldowania. Wprawdzie przepis art. 101 ust. 3 ustawy stwarza podstawę do przyjęcia szczególnej właściwości gminy ze względu na miejsce pobytu wnioskodawcy, jednak zastosowanie tego przepisu wymaga uprzedniego stwierdzenia, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, a sprawa, której podanie dotyczy jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, powyższe okoliczności zostały przez organ pierwszej instancji rozważone. Organ ten, biorąc pod uwagę fakt, że L. F. posiada zatrudnienie i z tego tytułu osiąga dochody uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 101 ust. 3 ustawy. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania. L. F. wniósł skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. Zarzucił, że wydane postanowienie "petryfikuje stan fikcji prawnej polegającej na zamachu na swobody obywatelskie, w kwestii wyboru miejsca zamieszkania". Stwierdził, że art. 101 ust. 2 ustawy jest niezgodny z normami prawa krajowego i międzynarodowego. Dołączył dokumenty, które zdaniem skarżącego świadczą o jego stałym pobycie w Gminie W. Oświadczył, że "inne miejsce zamieszkania ustanowi, gdy zmieni zamiar oraz będzie go stać na wynajęcie lub zakup jednostki mieszkaniowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem organu odwoławczego skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności i twierdzeń, ponad te, które podniósł w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało dalej, że składając wniosek do organu pierwszej instancji L. F. oczekiwał zapewnienia od Gminy W. "jednostki mieszkaniowej". Z tego należy wnioskować, że skarżący nie jest najemcą ani właścicielem lokalu mieszkalnego. Skoro zatem L. F. przebywa we W., lecz nie ma miejsca zameldowania na pobyt stały oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, to – w świetle art. 6 pkt 8 ustawy – jest osobą bezdomną. Dołączone do skargi kserokopie dokumentów, które w ocenie skarżącego mają świadczyć o stałym pobycie w Gminie W. nie mają, zdaniem Kolegium, wpływu na okoliczność, że w świetle ustawy skarżący jest osobą bezdomną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sprawa administracyjna w niniejszej sprawie została wszczęta wnioskiem L. F. z dnia 13 marca 2009 r. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Problematyka właściwości miejscowej organów udzielających świadczeń z pomocy społecznej uregulowana została w art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Stosownie do tych regulacji, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Omawiana ustawa w art. 101 ust. 3 przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Według art. 6 pkt 8 ustawy osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, dokonane przez organy ustalenia w zakresie stanu faktycznego, jak również wykładnia i zastosowanie powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przepisów prawa, są prawidłowe. Prawidłowe i niekwestionowane przez skarżącego ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez organy obu instancji w sposób wyczerpujący dawały w pełni podstawę do przyjęcia, że skarżący jest osobą bezdomną w rozumieniu przepisów ustawy. W treści powołanego przepisu art. 6 pkt 8 opisano dwie postacie bezdomności obejmujące dwa odrębne stany faktyczne uzasadniające uznanie osoby za bezdomną - pierwszy odnosi się do osoby, która nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i nie jest zameldowana na pobyt stały, a drugi do sytuacji, kiedy osoba nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, a posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym z kolei nie ma możliwości zamieszkania. Okoliczności wymienione w każdym z tych stanów faktycznych muszą występować kumulatywnie. Odnosząc opisany stan prawny do stanu faktycznego sprawy, należy uznać, że w przypadku skarżącego mamy do czynienia z bezdomnością w pierwszej z opisanych postaci. Zgromadzony w sprawie materiał bezsprzecznie wskazuje bowiem, że skarżący nie posiada zameldowania na pobyt stały. Nie można też uznać, że skarżący zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Za lokal taki nie można bowiem uznać obiektu użyteczności publicznej w postaci Dworca Głównego we W., co do którego skarżący twierdzi, że mieszka tam na peronie 3. Ostatnie, potwierdzone miejsce zameldowania skarżącego na pobyt stały znajduje się w Sz. przy ul. [...], nr [...]. Skoro właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania bezdomnego na pobyt stały, podanie skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej należało przekazać według właściwości organowi ostatniego miejsca zameldowania skarżącego na pobyt stały, to jest Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Sz. jako właściwemu, co też uczyniono. Zasadnie organy rozpatrujące sprawę uznały, że sprawa zainicjowana przez skarżącego wnioskiem z dnia 13 marca 2009 r. o przyznanie pomocy społecznej nie jest sprawą, o której mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, która uzasadniałaby właściwość miejscową gminy W. Z okoliczności sprawy nie wynika, by sprawa ta była sprawą nie cierpiącą zwłoki. Nie jest to także przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie z uwagi na fakt, że skarżący posiada zatrudnienie i z tego tytułu osiąga dochody. Skoro nie budziło wątpliwości, że skarżący jest osobą bezdomną, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, organ Gminy Wrocław nie był właściwy miejscowo w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia 13 marca 2009 r. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji, przekazanie podania L. F. z dnia 13 marca 2009 r. według właściwości Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Sz. - w świetle art. 101 ust. 2 ustawy uznać należy za prawidłowe. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 19 kpa, organy administracji publicznej zobowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości miejscowej. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. wyrażone w odpowiedzi na skargę i stwierdził, że dołączone do skargi kserokopie dokumentów, mające zdaniem skarżącego świadczyć o jego stałym pobycie w Gminie W. nie mają znaczenia w rozpoznawaniu omawianej sprawy wobec uznania skarżącego za osobę bezdomną. Wskazać należy, że ustawa nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania". Należy zatem odnieść się w tej kwestii do wyjaśnienia pojęcia "miejsca zamieszkania" zawartego w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W postanowieniu zaś z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. I OW 30/08 (LEX nr 494312) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru do stałego pobytu, lecz ustala jej status i gminą właściwą do rozstrzygnięcia sprawy osoby bezdomnej jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały w rozumieniu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wobec przedstawionych rozważań, uznając zarzuty skargi za bezzasadne Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) oddalono skargę.