IV SA/Wr 370/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 17 maja 2024 r. nr SKO/PS-411/36/2024 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Legnicy z dnia 25 marca 2024 r. nr D1.5120.Rd.40.6.2023/2024.MO. Przedmiotem skargi B. B. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 17 maja 2024 r. nr SKO/PS-411/36/2024 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Legnicy (dalej: Prezydent Miasta, organ pierwszej instancji) z dnia 25 marca 2024 r. nr D1.5120.Rd.40.6.2023/2024.MO ustalającą odpłatność za pobyt K. B., tj. matki skarżącej, w domu pomocy społecznej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z 3 lutego 2023 r. Prezydent Miasta skierował częściowo ubezwłasnowolnioną matkę skarżącej – reprezentowaną przez kuratora A. P. - bez jej zgody do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w J. filia M. (dalej: DPS). Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że Sąd Rejonowy w Legnicy postanowieniem z dnia 15 września 2022 r. orzekł o umieszczeniu częściowo ubezwłasnowolnionej matki skarżącej w domu pomocy społecznej. W piśmie z dnia 24 lutego 2023 r. dyrektor DPS podał, że matka skarżącej została przyjęta do DPS w dniu 22 lutego 2023 r., Decyzją z 19 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta ustalił matce skarżącej odpłatność za pobyt w DPS. Decyzją z 19 października 2023 r. organ pierwszej instancji ustalił skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS. W wyniku rozpoznania odwołania SKO decyzja z dnia 29 grudnia 2023 r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia ze względu na brak zawiadomienia skarżącej o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS, brak odpowiedniego pouczenia skarżącej o związanych z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz na przystąpienie do podpisania umowy o ponoszenie odpłatności. Pismem z 15 stycznia 2024 r. organ pierwszej instancji m.in. zwrócił się do skarżącej z propozycją zawarcia umowy wnoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Na pismo to skarżąca nie odpowiedziała. Pismem z dnia 6 lutego 2024 r. Prezydent Miast zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie opłaty za pobyt matki w DPS. Decyzją 25 marca 2024 r. wydaną na podstawie art. 8 ust. 3, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art.61 ust.1 i ust. 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.) Prezydent Miasta ustalił odpłatność skarżącej za pobyt matki w DPS w okresie: 1) od 22 lutego 2023 r. do 28 lutego 2023 r. w kwocie 64, 21 zł; 2) od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 247, 25 zł, 3) w czerwcu 2023 r. w kwocie 2 832, 30 zł; 4) w lipcu 2023 r. w kwocie 2 659, 94 zł, 5) w sierpniu 2023 r. w kwocie 2 832, 30 zł; 6) począwszy od 1 września 2023 r. w kwocie 2 379, 85 zł. W uzasadnieniu wskazał, że zobowiązanymi do partycypowania w kosztach utrzymania matki skarżącej w DPS jest skarżąca i jej brat A. W. jako zstępni. Ustalił, że brat skarżącej jest całkowicie ubezwłasnowolniony, a rozeznanie jego sytuacji było niemożliwe z powodu osadzenia w więzieniu a następnie – w zakładzie psychiatrycznym pod nadzorem. Na dzień orzekania w sprawie brat skarżącej nie miał ustalonej odpłatności za pobyt matki w DPS. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca jest mężatką, mieszka i gospodaruje z mężem, osiąga dochody ze stosunku pracy w Polsce, a od kwietnia 2023 r. pracuje poza granicami kraju. W oparciu o zaświadczenia pracodawcy męża skarżącej i oświadczenie skarżącej ustalił, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie od stycznia 2023 r. przekracza 1 800 zł, czyli 300% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i wobec tego – na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. skarżąca jest zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Wskazał, że skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 4 września 2023 r. nie wyraziła chęci partycypowania w kosztach utrzymania matki w DPS i zadeklarowała jedynie pomoc rzeczową. W oparciu o art. 8.ust. 1 u.p.s. ustalił opłatę za każdy miesiąc na podstawie dochodu uzyskanego w miesiącu poprzednim. Wskazał, że w okresie od stycznia do końca kwietnia 2023 r. jedynym dochodem rodziny było wynagrodzenie męża skarżącej i przyjął, że takie samo jak w maju 2023 r. jako ostatnim udokumentowanym dochodzie. Od maja 2023 r. dochód małżonków powiększył się o wynagrodzenie skarżącej za pracę zagranicą (w N.), który ustalił w walucie polskiej wg zasad przepisu art. 8 ust. 13 u.p.s. uwzględniając, że średni kurs euro na dzień wydania decyzji wynosił 4, 3091 zł. W konsekwencji ustalił, że: 1) dochód w styczniu 2023 r. (wynagrodzenie męża skarżącej za pracę) wyniósł 2 056, 86 zł i przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (w kwocie 1 800 zł) o kwotę 256, 86 zł, a ze względu na liczbę dni pobytu matki DPS (7 dni w lutym 2023 r.) kwotę odpłatności za pobyt matki w DPS ustalił w wysokości 64, 21 zł.; 2) dochód na osobę w rodzinie w lutym 2023 r. wyniósł 2 047, 25 zł i przekraczał kryterium dochodowe o kwotę 247, 25 zł, która stanowi odpłatność za pobyt matki w DPS w marcu, kwietniu i maju 2023 r. 3) od maja 2023 r. dochód gospodarstwa domowego powiększył się o wynagrodzenie za pracę skarżącej. Wedle oświadczenia skarżącej w maju i lipca zarobiła 1 200 EUR (5 170, 92 zł), w czerwcu 2023 r. – 1 120 EUR (4 826, 19 zł), w sierpniu 2023 r. – 990 EUR (4 266, 01 zł). Suma miesięcznych dochodów netto wszystkich członków rodziny w maju i lipcu 2023 r. wyniosła 9 264, 60 zł podzielona przez 2 członków rodziny, a ich wynik pomniejszony o wysokość kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. 4 632, 30 zł – 1 800 zł= 2 832, 30 zł stanowi odpłatność skarżącej za pobyt matki w DPS w czerwcu i sierpniu 2023 r.; 4) dochód w rodzinie w czerwcu 2023 r. wyniósł 8 919, 87 zł i przekroczył kryterium dochodowe o kwotę 2 659, 94 zł, która stanowi odpłatność skarżącej za pobyt matki w DPS w lipcu 2023 r.; 5) na podstawie dochodów z sierpnia 2023 r. 8 359, 69 zł: 2 osoby=4 179, 85 zł-1 800 zł=2 379, 85 zł odpłatność od września 2023 r. za pobyt matki w DPS organ pierwszej instancji ustalił skarżącej w kwocie 2 379, 85 zł. Ponadto brak odpowiedzi skarżącej na zaproponowaną umowę zobowiązującą do ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS Prezydent Miasta uznał za odmowę zawarcia tej umowy, co uprawnia do decyzyjnego określenia opłaty. Wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s. i obliguje do uwzględnienia ograniczeń wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., czyli warunku dochodowego oraz możliwości skarżącej. Dokonał oceny możliwości skarżącej do ponoszenia proponowanej opłaty. W tym zakresie ustalił, że stałe miesięczne wydatki nieudokumentowane, ale podane przez skarżącą to: czynsz+woda 880 zł, śmieci 72 zł, gaz 75 zł, tel.,tv.internet 110 zł, leki 100 zł, kredyt 1490 zł oraz wydatki ponoszone w N.: paliwo 130 EUR, mieszkanie+media 400EUr, rata za samochód 130EUR, podatek drogowy 100 EUR. Ustalił, ze wydatki jednorazowe/okresowe to: ubezpieczenie auta 370 EUR za pół roku, wymiana drzwi 2200 zł, paczki żywnościowe dla brata 200-300 zł. Oceniając te wydatki w kontekście wyliczenia dochodu stwierdził, że bieżące wydatki bytowe (opłaty za wszelkie media, paliwo, telefon, gaz, utrzymanie samochodu) oraz spłata kredytu nie pomniejszają dochodu. Organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca nie uzupełniła materiału dowodowego poprzez udokumentowanie wydatków (m.in. kserokopie umów kredytowych, aktualny harmonogram spłat rat, potwierdzenie dokonanych spłat rat kredytowych od lutego 2023 r., potwierdzenie wydatków ponoszonych w N., przetłumaczone zaświadczenie niemieckiego pracodawcy lub oświadczenie o wysokości miesięcznego wynagrodzenia uzyskanego od czerwca 2023 r. do stycznia 2024 r., kserokopie faktur za leki i rachunki za leczenie), mimo wezwania z dnia 6 lutego 2024 r. Ocenił, że nie wystąpiły przesłanki do podjęcia decyzji o zmniejszeniu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej i przerzucenia obowiązku jej ponoszenia na budżet gminy. Wskazał, ze orzekając w sprawie wziął pod uwagę sytuacje dochodową skarżącej, odpłatność ustalona matce skarżącej oraz wysokość miesięcznego kosztu utrzymania w DPS, która od 28 lutego 2023 r. wynosiła 4 383, 66 zł, od 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. wynosiła 5 130, 17 zł, a od 1 marca 2024 r. – 6 300, 33 zł (na podstawie zarządzeń Starosty Jaworskiego). W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie art. 64 u.p.s. i art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s. argumentując, że w okolicznościach sprawy uzasadnione jest zwolnienie skarżącej z ponoszenia opłaty w całości, a organ przy ustalaniu wysokości opłaty wadliwie uwzględnił jedynie kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. i nie brał pod uwagę możliwości skarżącej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem matki w DPS w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej. Zarzuciła też, że nie uwzględniono możliwości ponoszenia opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny skarżącej. Wskazała też na naruszenia przepisów procesowych tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez brak rozważenia przesłanek uzasadniających ustalenie opłaty bez dowodów potwierdzających dochody skarżącej i niewzięcie pod uwagę aktualnego poziomu dochodów i wydatków związanych z prowadzeniem jednoosobowego gospodarstwa w N. Wskazała też na nieuzasadnione przyjęcie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a adres w W. służy wyłącznie do celów korespondencyjnych w Polsce. Zakwestionowała też dopuszczalność wydania decyzji ustalającej odpłatność (25 marca 2024 r.) wstecz, za okres od 22 lutego 2023 r. Wskazała ponadto, że jest uprawniona i złożyła wniosek o zwolnienie z ponoszenia opłaty w trybie art. 64 u.p.s. Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu wskazało, że skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie. Nie zawarła umowy dot. ponoszenia kosztów pobytu matki w DPS, jednakże wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zatem odpłatność za pobyt matki skarżącej w DPS została ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. Na podstawie wywiadu środowiskowego z 4 września 2023 r. ustaliło, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej w styczniu 2023 r. przekracza 1 800 zł, czyli 300% kryterium dochodowego i skarżąca jest zobowiązana do wnoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Uznało, ze na prawidłowość ustalonej przez Prezydenta Miasta opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym wysokość opłaty w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust.1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa. Wskazując na przyjętą metodologię ustalania wysokości opłaty uznało ją za prawidłową i w konsekwencji – jako prawidłowe ocenił wyliczenie opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS. Przyjęło dopuszczalność wydania decyzji w celu ustalenia opłaty obejmującej okres przed wydaniem takiej decyzji, działającej wstecz od momentu rozpoczęcia pobytu w DPS. Oceniając zastosowanie art. 61 ust.2d i art. 103 ust. 2 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. przedstawiło wykładnię pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Wskazało, że należy w tym zakresie mieć na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszyć zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty. SKO uznało, że skarżąca nie potwierdziła dowodami swoich wydatków, więc analiza możliwości skarżącej mogła dotyczyć wyłącznie posiadanego dochodu. Stwierdziło, że korzystnie dla skarżącej organ pierwszej instancji przyjął oświadczenie skarżącej złożone bez rygoru odpowiedzialności karnej zamiast zaświadczenia o wysokości je dochodu z legalnej pracy w N. W konsekwencji organ odwoławczy przyjął, że skarżąca jest zdolna do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem matki w DPS, a wysokość dochodu pozwala jej na uregulowanie opłat w wysokości określonej decyzja organu pierwszej instancji. Posiadany dochód w rodzinie jest wyższy niż kryterium dochodowe (1 800 zł), które uwzględnia pozostawienie środków koniecznych do utrzymania skarżącej. Kryteria dochodowe uwzględniają bowiem aktualny poziom życia społeczeństwa i wysokość ponoszonych na utrzymanie niezbędnych wydatków i są weryfikowane co 3 lata (art. 9 ust. 1 u.p.s., art. 9 ust. 2 u.p.s.). SKO wskazało również, że podstawy prawnej decyzji nie stanowił art. 64 u.p.s., lecz art. 8, art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 1 i ust. 2d u.p.s. Skarżąca nie składała wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt matki w DPS, co nie stoi na przeszkodzie złożeniu takiego wniosku przez skarżącą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła decyzji SKO rażące naruszenie: 1) art. 61 ust. 1 u.p.s. poprzez zaniechanie przez organ pierwszej instancji prowadzenia postępowania jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt, tj. brata skarżącej. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postepowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS, gdyż z żadnego przepisu ustawy, ani z innego przepisu funkcjonującego w systemie prawnym, nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postepowanie , a w sprawie niniejszej organ na zasadzie dowolności określił osobę zobowiązaną, a brat skarżącej nie był strona postepowania, decyzje organów obu instancji dotyczyły wyłącznie skarżącej; 2) art. 64 u.p.s. przez odmowę zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, podczas gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy zwolnienie skarżącej z ponoszenia opłat w całości jest zasadne i konieczne, a organ przy ustalaniu opłaty uwzględnił jedynie (i to w sposób wadliwy) kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz nie brał pod uwagę możliwości skarżącej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem matki w DPS, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej; 3) art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s. przez nieuwzględnienie możliwości skarżącej do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, podczas gdy skarżąca nie ma możliwości ponoszenia tej opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie, gdyż na terenie N. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; 4) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 10 § 1 k.p.a. polegające na braku rozważenia przesłanek uzasadniających ustalenie opłaty za dany okres z datą wsteczną bez dowodów (dokumentów) potwierdzających dochody skarżącej, w tym przez niewzięcie pod uwagę aktualnego poziomu jej dochodów w korelacji z koniecznymi wydatkami i obciążeniami związanym z prowadzeniem jednoosobowego gospodarstwa w N., przy tym zachodzi wewnętrzna sprzeczność, bo z jednej strony organy administracyjne obu instancji ustalają dochody na podstawie wywiadu środowiskowego, a z drugiej strony twierdzą, że skarżąca ich nie udowodniła, gdyż nie przedłożyła stosownych dokumentów zgodnie z pismem z 6 lutego 2024 r.; 5) przepisów postępowania poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżąca prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe, podczas gdy prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe na terenie N., gdzie stale przebywa i wynajmuje mieszkanie i tam wyłącznie sama ponosi wskazane w decyzji koszty utrzymania z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę, a adres w W. służy wyłącznie do celów korespondencyjnych w Polsce, 6) przepisów postępowania poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z datą wsteczną ustalając odpłatność za okres w przedziale od 22 lutego 2023 r. do września 2023., do czego nie uprawniały organu obowiązującego przepisy u.p.s. zwłaszcza, że decyzja wydana została w dniu 25 marca 2024 r. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o umorzenie postępowania, a także o zwrot kosztów postepowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca została wezwana do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia, czy wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym - zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału doręczonym skarżącej w dniu 7 sierpnia 2024 r. Na wezwanie to skarżąca odpowiedziała w dniu 22 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również zapis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przywołanych przepisów wynika, że sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procesowymi normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 w związku z art.120 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem organu odwoławczego. Sąd nie uwzględnił żądania skarżącej o przeprowadzenie rozprawy, ponieważ zostało ono złożone po upływie terminu 14 dni (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny legalności zaskarżonej decyzji ustalającej skarżącej wysokości opłaty za pobyt matki w DPS. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża w następującej kolejności: 1) mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawicieli ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonka, zstępnych przed wstępnymi, 3) gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może zostać ustalona w drodze umowy, zawartej pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi, przy uwzględnieniu wysokości dochodów i możliwości tych ostatnich. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia przedmiotowej umowy wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala organ w decyzji administracyjnej. W tym zakresie ustawodawca rozróżnia dwie sytuacje. Pierwsza sytuacja wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., według którego jeżeli osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w powołanym wyżej art. 103 ust. 2 u.p.s., ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wówczas wysokość wnoszonej przez nie opłaty ustalana jest z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 art. 61 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Natomiast druga sytuacja, przewidziana w art. 61 ust. 2e u.p.s., zachodzi wtedy, gdy osoby zobowiązane nie wyraziły zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a także nie wyraziły zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego W tym przypadku wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 u.p.s. Z powołanych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że w pierwszym przypadku - gdy osoba zobowiązana odmówiła zawarcia umowy, ale wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego - to przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej organ uwzględnia kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale także możliwości osoby zobowiązanej do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w domu pomocy społecznej w aspekcie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. W drugim przypadku, o którym mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s., kiedy osoba zobowiązana odmówiła zarówno zawarcia umowy, jak i nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ przy ustalaniu wysokości opłaty stosuje wyłącznie kryterium dochodowe (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1620/22; z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1152/22; z dnia 14 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 240/24 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). Powołane wyżej przepisy określają tryb i zasady ustalania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej względem osób zobowiązanych do jej ponoszenia. W pierwszym etapie ustalania wysokości opłaty organ prowadzi postępowanie zmierzające do zawarcia z osobami zobowiązanymi umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jak i do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, który między innymi stanowi podstawę do określenia wysokości opłaty osobie zobowiązanej. W sytuacji gdy osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, to organ ustala w drodze decyzji administracyjnej wysokość opłaty, której wysokość jest uzależniona od tego, czy osoba zobowiązana wyraziła, czy też nie wyraziła, zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Należy zwrócić uwagę na niezbędne czynności procesowe – składające się na postępowanie - organu w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej względem osób zobowiązanych. Zgodnie z art. 14 u.p.s. w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, w przypadku gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, organ w toku postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej względem osoby do niego skierowanej lub po wydaniu decyzji w tej sprawie, winien ustalić również krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty w dalszej kolejności (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Następnie powinien podjąć czynności zmierzające do ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Do tego postępowania stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Ustawodawca określił kolejność czynności/działania organu w tym zakresie dążąc w pierwszej kolejności i umożliwiając ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej w oparciu o dobrowolną umowę, o której mowa w art. 103 u.p.s. W tym celu organ powinien poinformować osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, co jest obowiązkiem wynikającym z art. 9 k.p.a. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W toku tego postępowania organ powinien skierować zapytanie w sprawie zawarcia umowy i ustalenia wysokości opłaty według zasady określonej w art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc oceny nie tylko dochodów, ale również możliwości ponoszenia opłaty. Następnie organ powinien zawiadomić i przeprowadzić wywiad środowiskowy oraz umożliwić zobowiązanym czynny udział w sprawie. Postępowanie kończy się zawarciem umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast gdy osoba zobowiązana odmówiła zawarcia takiej umowy organ zobowiązany jest wszcząć postępowanie w sprawie ustalenia opłaty względem osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2) u.p.s. i zakończyć je wydaniem decyzji ustalającej odpłatność. Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może bowiem zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Wynikający z ww. przepisów u.p.s. obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciąży z mocy prawa na określonych podmiotach, jednak wymaga on skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, dostępna w Centralnej Bazie: Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W sprawie nie jest sporne, że w dniu 4 września 2023 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy dotyczący skarżącej. Nie ma też sporu, że nie została zawarta - w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. - umowa dotycząca odpłatności za pobyt matki w DPS. Z akt administracyjnych sprawy niewątpliwie wynika, że skarżąca nie zareagowała na propozycję jej zawarcia wyrażoną w piśmie organu pierwszej instancji z dnia 15 kwietnia 2024 r. (k.16 akt administracyjnych), doręczonym w dniu 22 stycznia 2024 r. Pismem tym została poinformowana o możliwości zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. ze wskazaniem wysokości proponowanych opłat i sposobu ich wyliczenia. Informacja ta nie jest jednak kompletna, ponieważ wyliczenia opłat nie uwzględniają treści art. 103 ust. 2 u.p.s. odnosząc się wyłącznie do dochodów skarżącej i jej męża. Pomija więc informację w zakresie drugiego elementu koniecznych ustaleń ze skarżącą, tj. możliwości skarżącej (art. 103 ust. 2 in fine u.p.s.). Brak ten organ próbował uzupełnić poprzez zawarcie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania - pismo z 6 lutego 2024 r. (k. 18 akt administracyjnych) –wezwania skarżącej do udokumentowania trudnej sytuacji i wydatków, na które skarżąca powoływała się w wywiadzie środowiskowym z 4 września 2023 r. ograniczające się do możliwości wspomagania matki rzeczowo. Brak jest również pouczenia skarżącej o prawie zwolnienia z opłat, wynikającym z art. 64 i art. 64a u.p.s. Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Natomiast na podstawie art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Niepoinformowanie skarżącej jako osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty - zwłaszcza w kontekście prawa z art. 64 u.p.s. - również stanowi naruszenie art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżąca wskazała w odwołaniu na brak możliwości ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS bez uszczerbku, natomiast w wywiadzie środowiskowym oświadczyła, że może wspomagać matkę rzeczowo. Organy obu instancji całkowicie pominęły te oświadczenia skarżącej i nie podjęły obowiązków informacyjnych i wyjaśniających w zakresie wniosku o zwolnienie, nieporadnie sformułowanych w wywiadzie środowiskowym i odwołaniu, jednak wskazujących wyraźnie na wolę skarżącej w tym zakresie. Akta administracyjne sprawy nie potwierdzają też, by egzemplarz umowy dotyczącej odpłatności za pobyt matki skarżącej w DPS został dla skarżącej przygotowany, wyekspediowany do niej i doręczony. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżąca jednoznacznie odmówiła podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., skoro nie została jej przedstawiona do podpisania, a w każdym razie takiego ustalenia nie można wyprowadzić z akt administracyjnych sprawy. Niewątpliwie została jedynie pouczona – niekompletnie - o możliwości i warunkach zawarcia takiej umowy. Postępowanie mające doprowadzić do zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. obarczone jest zatem wadą w postaci niewykonania obowiązku informacyjnego (art. 9 k.p.a.) w zakresie wszystkich okoliczności mających wpływ na treść tej umowy i prawa skarżącej, nie uwzględnia też koniecznej oceny możliwości skarżącej (art. 80 k.p.a.). Wskazane wady należy jednak ocenić jako nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy odnoszący się do niezawarcia umowy o pomoc społeczną. Skarżąca nie domagała się i nie domaga zawarcia umowy. Informacja z 15 stycznia 2024 r., choć niekompletna, została skarżącej doręczona, a skarżąca miała możliwość reakcji na propozycje umowne i została uprzedzona o skutkach braku odpowiedzi na propozycję organu w wyznaczonym terminie. W efekcie organ poprawnie przyjął, że zaistniały przesłanki do wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt matki skarżącej w DPS. Organ oparł tę decyzję na przepisie art. 61 ust. 2d u.p.s. uznając, że spełnione zostały przesłanki do jej wydania, ponieważ skarżąca - przez brak reakcji na pismo informujące o propozycji umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. (doręczone jej na adres do doręczeń w Polsce w dniu 22 stycznia 2024 r.) - odmówiła zawarcia umowy, natomiast wcześnie zgodziła się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i wywiad ten został przeprowadzony w dniu 4 września 2023 r. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni art. 61 ust. 2b u.s.p., natomiast błędnie ją zastosował wobec wadliwie/niekompletnie przeprowadzonych ustaleń co do stanu faktycznego i oceny dowodowej. Jak Sąd wskazał, wywiad środowiskowy został jednak przeprowadzony przed poinformowaniem skarżącej o okolicznościach mających wpływ na ustalenie wysokości odpłatności za pobyt matki w DPS. Nie może być wątpliwości, że podejmując decyzję o wysokości opłaty za pobyt osoby skierowanej do domu pomocy społecznej ustalenia w trybie art. 61 ust. 2d u.p.s. powinny być aktualne wobec obowiązku ustalenia możliwości osoby zobowiązanej oraz poprzedzone jednoznacznym ustaleniem o odmowie zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Przez pojęcie "możliwości", należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że w pojęciu tym mieszczą się także przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (por. wyrok NSA z dnia zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). Opowiada się też za poglądem, że osoba obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2023 r., I OSK 318/22; z 12 lipca 2023 r., I OSK 1588/22 - CBOSA). Brak pouczenia skarżącej o możliwości zwolnienia z opłat, wynikającej z art. 64 lub 64a u.p.s., mogło wpłynąć na zgłoszenie wniosku w tym zakresie dopiero w odwołaniu. Ponadto decyzje organów obu instancji zawierają nieuzasadnioną niekonsekwencję w ocenie wiarygodności zebranych dowodów. Słusznie wskazuje skarżąca w skardze, że organy nie miały wątpliwości i za wiarygodne uznały oświadczenia skarżącej złożone w wywiadzie środowiskowym, a dotyczące wysokości dochodów osiąganych z pracy w N. Wiarygodności tej odmówiły jednak oświadczeniom skarżącej w zakresie ponoszonych wydatków. Nie wiadomo, dlaczego uznały, że podane w oświadczeniu dochody skarżącej uzyskane w N. prowadzą do korzystnych dla skarżącej ustaleń w tym zakresie. Wywiodły negatywne skutki z braku przedstawienia dowodów dokumentujących wydatki skarżącej na wezwanie zawarte w zawiadomieniu (z dnia 6 lutego 2024 r.) o wszczęciu postępowania doręczonym w trybie zastępczym. Z jednej więc strony organy zaakceptowały oświadczenie skarżącej co do wysokości dochodów uzyskiwanych w N., a z drugiej – na podstawie tego samego dowodu – odmówiły wiarygodności oświadczeniom o wydatkach. Narusza to zasadę zaufania do organów wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. oraz zasadę swobodnej oceny dowodów ustaloną w art. 80 k.p.a.. Ponadto, w sprawie jest bezsporne, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Matka skarżącej ma jeszcze jednego zstępnego, tj. brata skarżącej. Na podstawie informacji pochodzącej od jego opiekuna prawnego organ pierwszej instancji ustalił, że brat skarżącej jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Jego zdolność do czynności prawnych – i w konsekwencji statusu strony postępowania – powinna być oceniona i wyjaśniona w oparciu o art. 28 i art. 30 k.p.a. Tymczasem organy obu instancji z jednej strony stwierdziły, że brat skarżącej jest ubezwłasnowolniony całkowicie, przebywa w zakładzie psychiatrycznym (w wykonaniu środka zabezpieczającego orzeczonego przez sąd zamiast wykonania kary pozbawienia wolności) i wobec tego nie ma możliwości ustalenia jego sytuacji. Z uzasadnienia decyzji wynika, że orzekły więc w sprawie brata skarżącej uznając go za osobę wyłączoną z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS z powodu braku niemożliwości ustalenia jego sytuacji (w tym majątkowej), jednak bez formalnego rozstrzygnięcia w tym zakresie, ponadto bez udziału przedstawiciela tej osoby w postępowaniu. Aktualne są rozważania dotyczące wykładni pojęcia "osoby obowiązanej" zawarte w ww. uchwale NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17 (CBOSA), która została podjęta przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 1690 z późn. zm., dalej "ustawa nowelizująca") dodającej w art. 61 ustępy 2d-2f. W sprawie poddanej kontroli sądowej oznacza to, że skoro organ pierwszej instancji ustalił, że są dwie osoby obowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS, tj. dwie osoby na których ciąży ogólny, ustawowy obowiązek ponoszenia opłat: skarżąca oraz jej brat. Brat skarżącej – wedle ustaleń organów opartych na oświadczeniu opiekuna prawnego, jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie. Okoliczność ta nie została jednak w żaden sposób udokumentowana w aktach sprawy. Ubezwłasnowolnienie całkowite nie skutkuje utratą zdolności prawnej takiej osoby. Taka osoba jest podmiotem praw i obowiązków, co wynika z art. 8 k.c., natomiast nie ma zdolności do czynności prawnych (art. 12 k.c.) i wobec tego ustanawia się dla niej opiekuna (art. 13 ust. 2 k.c.). Wynikająca z postanowienia Sądu Rejonowego (k. 20 akt administracyjnych) dodatkowa okoliczność, że brat skarżącej został umieszczony w zakładzie psychiatrycznym o podstawowym poziomie zabezpieczenia (w ramach wykonania orzeczonego środka zabezpieczającego) nie jest przeszkodą do ustalenia jego sytuacji dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie odpłatności za pobyt matki w DPS. Nie ma natomiast racji skarżąca argumentując w skardze, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS kształtuje dopiero decyzja ustalająca tę odpłatność. Skarżąca myli bowiem dwie instytucje pomocy społecznej: 1) ustalenie odpłatności za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej (art. 61 u.p.s.); 2) zwrot należności, w tym opłat określonych przepisami u.p.s. (art. 104 u.p.s.). Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jest publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wynika z mocy ustawy, lecz wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej. Podmiot ustawowo zobowiązany do wnoszenia opłaty musi nie tylko mieć świadomość ciążącego na nim obowiązku, ale również znać jego konkretny wymiar (por. uchwałą NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, COBSA). Sąd podziela ocenę prawną, że decyzja ustalająca opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny i może wywierać skutki z mocą wsteczną. W wyroku z dnia 23 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 76/20 (dostępny w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, powołując się na uzasadnienie do uchwały z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym, o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwolą na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje, począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym zarzut skargi w tym zakresie jest chybiony. W sprawie doszło więc naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d u.p.s., które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.