IV SA/Wr 41/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska- Ilków (spr) Protokolant Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 maja 2008 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa Pomocniczego przy Zespole Szkół nr [...] w Dz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla decyzję I i II instancji II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz Gospodarstwa Pomocniczego przy Zespole Szkół nr [...] w Dz. kwotę 200 zł ( dwieście złotych ) tytułem kosztów postępowania sądowoadmnistracyjnego. Burmistrz Dz. decyzją nr [...] z dnia [...] – na podstawie art. 70 b w związku z art. 70 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty /tj. 2004 Dz.U. Nr 256 poz. 2572 z póź. zm./ po rozpoznaniu wniosku Gospodarstwa Pomocniczego przy Zespole Szkół Nr 2 w Dz. im. prof. Tadeusza Kotarbińskiego z dnia 21 września 2007r. postanowił nie przyznać jednorazowego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników w celu przygotowania zawodowego. W uzasadnieniu wskazał, że zainteresowany 27 września 2007r. złożył wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia 10 wymienionych z nazwiska zamieszkałych w Dz. młodocianych pracowników – w zawodzie kucharz małej gastronomii tj. za 12 miesięcy kształcenia. Z przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że praktyczna nauka zawodu została zorganizowana przez Zespół Szkół Nr 2 w Dz. w swoich warsztatach, a następnie w szkolnych warsztatach pomocniczych dla uczniów tej szkoły, co nie jest zgodne z art. 70 w/w ustawy. Przepis art. 70 ust. 1 ustawy o systemie oświaty wymienia podmioty w których możliwe jest organizowanie praktycznej nauki zawodu. Zgodnie zaś z art. 70 ust. 2 ustawy o systemie oświaty praktyczna nauka zawodu odbywa się w podmiotach, o których mowa w ust. 1 na podstawie umowy zawartej pomiędzy szkołą a tym podmiotem. Przepisu powyższego nie stosuje się do praktycznej nauki zawodu organizowanej przez szkołę w swoich warsztatach, pracowniach szkolnych oraz szkolnych gospodarstwach pomocniczych dla uczniów tej szkoły. W ocenie organu z treści powyższych przepisów wynika, że umowa o zorganizowanie praktycznej nauki zawodu zawarta została z właściwą jednostką, która ma prowadzić praktyczną naukę zawodu. Szkoła nie może zawrzeć umowy sama z sobą w celu zorganizowania nauki zawodu we własnych pracowniach, warsztatach lub w gospodarstwie pomocniczym, które nie jest samodzielnym podmiotem, lecz organizacyjnie stanowi część szkoły. Koniecznym warunkiem zawarcia umowy jest zatem występowanie po obu stronach odrębnych, niezależnych jednostek organizacyjnych : szkoły zawodowej oraz podmiotu organizującego na jej zlecenie praktyki, co nie miało miejsca odnośnie złożonych wniosków. Od powyższej decyzji złożył odwołanie Kierownik Gospodarstwa Pomocniczego przy Zespole Szkół Nr 2 w Dz., wniósł o uchylenie decyzji i przyznaniu jednorazowego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników w celu przygotowania zawodowego. Zarzucił, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 70 b ust. 6, a nie powołany przez organ art. 70 ust. 3 ustawy o systemie oświaty. Podkreślił również, że skarżące gospodarstwo pomocnicze nie jest szkolnym warsztatem pomocniczym lecz wyodrębnioną z jednostki budżetowej, pod względem organizacyjnym i finansowym samodzielną jednostką organizacyjno-prawną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją nr [...] z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego art. 70 ust. 5, art. 70 b ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty /Dz.U. z 2004 Nr 256 poz. 2572 ze zm./ utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzję tę organ podjął w oparciu o ustalony następujący stan faktyczny. Kierownik Gospodarstwa Pomocniczego przy Zespole Szkół nr 2 w Dz. zawarł z dziesięcioma uczniami Zespołu Szkół Nr 2 w Dz., wymienionymi we wnioskach umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego na okres od. 1.09.2006r. do dnia zdania egzaminu sprawdzającego, nie dłużej niż do 31.08.2007r. Ze świadectwa pracy uczniów wynika, że byli zatrudnieni w skarżącym Gospodarstwie Pomocniczym w okresie od 1.09.2006r. do 31.08.2007r. Wcześniej uczniowie zawarli z Wicedyrektorem Zespołu Szkół Nr 2 w Dz. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego na okres od 1.09.2005r. do 31.08.2007r. Ze świadectw pracy uczniów wynika, że umowy te obowiązywały od dnia 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. W dniu 31 sierpnia 2007r. uczniowie uzyskali dyplom potwierdzający kwalifikacje w zawodzie kucharza małej gastronomii. Dokonując rozważań organ przywołał art. 70 b i art. 70 ust. 5 ustawy o systemie oświaty i stwierdził, że w stosunku do umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego nie ma zastosowania ust. 3 art. 70 ustawy, gdyż w myśl tego przepisu w przypadku gdy szkoła w swoich warsztatach, pracowniach szkolnych oraz szkolnych gospodarstwach pomocniczych organizuje dla uczniów praktyczną naukę zawodu nie ma zastosowania przepis nakładający na szkołę obowiązek zawarcia umowy pomiędzy szkołą a podmiotem, u którego odbywa się praktyczna nauka zawodu. Stwierdził również, że z powołanych przepisów wynika, że zawieranie umowy o pracę z pracownikiem młodocianym może nastąpić tylko w celu przygotowania zawodowego. Jest to zatrudnienie celowe, które spełnia dodatkową funkcję, jest jedną z form realizacji obowiązku nauki. Umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego zawiera szkoła zawodowa z właściwą jednostką która ma prowadzić przygotowanie zawodowe. Oczywistym jest, że szkoła nie może zawrzeć umowy sama z sobą w celu przygotowania zawodowego we własnych pracowniach, warsztatach lub gospodarstwach pomocniczych. Koniecznym warunkiem zawarcia umowy jest występowanie po obu stronach odrębnych, niezależnych jednostek organizacyjnych szkoły zawodowej i podmiotu organizującego na jej zlecenie praktyki. Ponieważ w omawianym stosunku umowy o pracę nie została spełniona przesłanka istnienia niezależnego od szkoły pracodawcy a tylko takiemu po myśli art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty przysługuje dofinansowanie – wniosek zainteresowanego nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto dodał, że gdyby nawet przyjąć, że gospodarstwo pomocnicze jest podmiotem odrębnym od szkoły i tak nie można by przyznać wnioskodawcy pomocy, gdyż szkoły nie można uznać za pracodawcę. Tym samym pracy wykonywanej w ramach trwania umowy zawartej pomiędzy szkołą a uczniami nie można zaliczyć do umów w celu przygotowania zawodowego, a więc nie zostaje spełniona przesłanka kształcenia w okresie wynoszącym 24 miesiące. Skargę na powyższą decyzję złożyło Gospodarstwo Pomocnicze przy Zespole Szkół Nr 2 w Dz. i zarzuciło zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 70 ust. 3 o systemie oświaty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a w uzasadnieniu tego wniosku przywołał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy /art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej upsa. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem musi być uwzględniona choć nie wszystkie zarzuty w niej zawarte są trafne. W ocenie Sądu organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego a to art. 70 i 70 b ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty /Dz.U. z 2004, Nr 256 poz. 2572 z póź. zm./ dokonując wadliwej ich interpretacji. Powołane przepisy stanowią podstawę prawną do rozpatrzenia wniosków o dofinansowanie, złożonych przez skarżącego. Jednakże nie można zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 70 b ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten stanowi, że dofinansowanie przyznaje wójt /burmistrz, prezydent miasta/ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w pkt 1. Z jego treści wynika, że nie może stanowić samodzielnej podstawy do przyznania dofinansowania. Wskazuje bowiem tylko podmiot uprawniony do przyznania dofinansowania i formę w jakiej ma to nastąpić. Zresztą w części dyspozycyjnej odwołuje się do ust. 1, który określa warunki jakie powinien spełnić podmiot ubiegający się o dofinansowanie. Właśnie art. 70 b ust. 1 mówi o tym, że o dofinansowanie mogą ubiegać się pracodawcy, którzy zawarli z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i którzy spełniają warunki określone w dalszej części przepisu. Podmioty, u których może się odbywać praktyczna nauka zawodu określa art. 70 ust. 1 powołanej ustawy. Stanowi on, że są nimi placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego, warsztaty szkolne, pracownie szkolne, szkolne gospodarstwa pomocnicze, pracodawcy a także indywidualne gospodarstwa rolne, Szkolne gospodarstwa pomocnicze i pracodawca występujący jako dwa odrębne podmioty. Powstaje zatem pytanie, czy szkolne gospodarstwa pomocnicze mogą być pracodawcami. Jest to pytanie istotne z uwagi na brzmienie powołanego wyżej art. 70 b ust. 1, który daje tylko pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę możliwość ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia, jak również z uwagi na treść art. 70 ust. 3 tej ustawy, który wyłącza możliwość zawarcia umowy praktycznej nauki zawodu, o której mowa w art. 70 ust. 2 ustawy o systemie oświaty pomiędzy szkołą a warsztatem szkoły, pracownią szkolną i szkolnymi gospodarstwami pomocniczymi. Ten ostatni przepis stanowił podstawę dla dokonania przedstawionej na wstępie interpretacji organów art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty sprowadzającej się do twierdzenia, że gospodarstwo pomocnicze szkoły jest częścią szkoły, zatem szkoła nie może zawrzeć z sobą umowy: taką umowę może zawrzeć tylko z niezależnym podmiotem i pracodawcą. Odpowiedzi na postawione wyżej pytanie w ocenie sądu należy szukać w kodeksie pracy oraz w ustawie o finansach publicznych. Jak wynika z dołączonego do akt administracyjnych statutu Gospodarstwa Pomocniczego w Dz. przy Zespole Szkół Nr 2 w Dz. zostało ono utworzone na podstawie ustawy o finansach publicznych /Dz.U. Nr 249 poz. 2104 z póź. zm./. Z art. 20 ust. 1 ustawy wynika, że gospodarstwem pomocniczym jest wyodrębniona z jednostki budżetowej pod względem organizacyjnym i finansowym, część jej podstawowej działalności lub działalność uboczna. Gospodarstwo to tworzy Kierownik jednostki budżetowej po uprzednim uzyskaniu zgody – w przypadku gospodarstw pomocniczych gminnych, powiatowych i wojewódzkich jednostek budżetowych – zarządu jednostki samorządu terytorialnego /art. 20 ust. 3/. Zespół Szkół Zawodowych Nr 2 w Dz. jest jednostką budżetową w rozumieniu art. 18 ustawy o finansach publicznych. Jego dyrektor utworzył zarządzeniem Nr [...] Gospodarstwo Pomocnicze po uzyskaniu zgody Zarządu Powiatu Dz. wyrażonej w formie uchwały Nr [...] z dnia [...]. Przepisy ustawy o finansach publicznych nie odnoszą się – nie regulują kwestii podmiotowości gospodarstw pomocniczych w sferze stosunków pracy. Stanowią o wyodrębnieniu organizacyjnym i finansowym, dają samodzielność organizacyjną w zakresie gospodarki finansowej /art. 20 ust. 1-3 ustawy o finansach publicznych/. Jednakże ta samodzielność nie przesądza o samodzielności zatrudniania pracowników. Według ugruntowanego poglądu judykatury, do którego przychyla się Sąd orzekający w niniejszej sprawie, wykładnia systemowa przepisów ustawy o pracowniczych samorządach i ustawy o finansach publicznych pozwala na stwierdzenie, że gospodarstwo pomocnicze samorządowej jednostki budżetowej jest jednostką organizacyjną samorządowej jednostki organizacyjnej. Może być uznane za pracodawcę tylko wówczas, gdy jego samodzielność obejmuje również uprawnienia do zatrudnienia pracowników. Takie uprawnienia nie wynikają ani z ustawy o pracownikach samorządowych ani z ustawy o finansach publicznych. Mogą być jednak nadane gospodarstwu pomocniczemu w drodze statutu /wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2004r. I PK 135/04 OSNP 2005/15/224, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1999r. I PKN 175/99, OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 787/. W niniejszej sprawie niesporne jest, iż § 3 statutu Gospodarstwa Pomocniczego Zespołu Szkół Nr 2 w Dz. nadany przez Dyrektora Szkoły takie uprawnienia przyznaje. Ustęp 2 i 3 powołanego § 3 stanowi o tym, że Kierownik Gospodarstwa Pomocniczego wykonuje obowiązki pracodawcy w stosunku do pracowników Gospodarstwa i reprezentuje je na zewnątrz. Zatem powołując się na przedstawione wyżej wywody należy uznać, że skarżący jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy – ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. /tekst jednolity Dz.U. 1998 Nr 71 poz. 94 ze zm./. Zgodnie bowiem z tym przepisem pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Skarżące Gospodarstwo Pomocnicze odpowiada legalnej definicji pracodawcy zawartej w art. 3 kodeksu pracy. Jest zatem podmiotem, o którym mowa w art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty a także podmiotem – pracodawcą, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Poczynione wyżej rozważania dają również Sądowi podstawę do stwierdzenia, że Gospodarstwo Pomocnicze Szkoły może występować w dwóch formach podmiotów, w których może odbywać się praktyczna nauka zawodu /art. 70 ust. 1 ustawy o systemie oświaty/ - jako gospodarstwo pomocnicze szkoły nie mogące zatrudniać pracowników, gdyż statut nie dał mu takich uprawnień i gospodarstwo, które posiada takie uprawnienia i wówczas ma przymiot pracodawcy – ze skutkami wynikającymi z przepisów ustawy. Do pierwszego z tych gospodarstw pomocniczych odnosi się ustęp 3 art. 70 ustawy o systemie oświaty, który stanowi, że przepis ust. 2 art. 70 mówiący, że praktyczna nauka zawodu w podmiotach o których mowa w ust. 1 odbywa się na podstawie umowy zawartej pomiędzy szkołą a tym podmiotem, nie ma zastosowania do praktycznej nauki zawodu organizowanej przez szkołę w swoich warsztatach pracowniczych szkolnych, oraz szkolnych gospodarstwach pomocniczych dla uczniów tej szkoły. Z przedstawionych wyżej przyczyn skarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie mogą się ostać. Na obecnym etapie sprawy zadaniem organów będzie ustalenie czy Gospodarstwo Pomocnicze Zespołu Szkół Nr 2 w Dz. jako pracodawca spełniła warunki do przyznania dofinansowania – a ustalenia te poczyni w oparciu o wszystkie środki dowodowe /art. 75 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. tekst jednolity Dz.U. z 2000, Nr 98 poz. 1071 ze zm./ w szczególności na podstawie umowy zawartej pomiędzy szkołą a pracodawcą. Odnosząc się zaś do ostatniego akapitu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przywołanego w części wstępnej niniejszego uzasadnienia, Sąd zauważa, że zgodnie z art. 70 b ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie oświaty w przypadku przyuczenia do wykonywania określonej pracy dofinansowanie może być przyznane za każdy pełny miesiąc kształcenia. Zatem do obowiązków organu należy również ustalenie, o jakim charakterze umowy zawarli uczniowie wymienieni we wnioskach /art. 70 b ust. 2 pkt 1 lub, pkt 2/. Dodać też należy, że z wnioskiem o dofinansowanie wystąpiło Gospodarstwo Pomocnicze Zespołu Szkół Nr 2 w Dz., które według Sądu posiada status pracodawcy. Orzeczenie Sąd oparł na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./.