IV SA/Wr 411/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant:, Michał Janusz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 30 lipca 2024 r. nr SKO 4103/304/2024 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę w całości. Burmistrz Międzylesia decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r. nr OPS.5120.248.2024.MK na podstawie art. 54 ust. 1 i 2, art. 55, art. 56, art. 60 i art. 61 ust. 1 – 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 901) skierował J. C. do Domu Pomocy Społecznej dla przewlekle somatycznie chorych w Nowej Rudzie oraz ustalił odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla przewlekle somatycznie chorych w Nowej Rudzie od momentu faktycznego umieszczenia w DPS w wysokości 70 % posiadanego dochodu, tj. 888,96 zł (1.269,94 zł x 70 %). W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że Sąd Rejonowy w Kłodzku Wydział III Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 9 maja 2024 r. sygn.. akt III RNs 429/22 zezwolił na umieszczenie uczestnika J. C. w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Jak wskazał organ, zainteresowany zamieszkuje wraz z żoną, dzieci przebywają za granicą. Zainteresowany cierpi na zaburzenia osobowości, guza nerki oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa z przewlekłym zespołem bólowym. Utrzymuje się z renty w wysokości 1.269,94 zł. Zainteresowany nie wpuszcza pracowników OPS do domu i nie udziela żadnych odpowiedzi, jest wtedy agresywny i arogancki. Żona zainteresowanego nie jest w stanie zapewnić mężowi opieki, ponieważ choruje na schizofrenię paranoidalną, cukrzycę i padaczkę. Otrzymuje rentę w wysokości 1.215,51 zł. Na podstawie opinii biegłego psychiatry z dnia 17 kwietnia 2023 r. i 12 kwietnia 2024 r. ustalono, że zainteresowany wymaga stałej i wyspecjalizowanej opieki oraz pielęgnacji, a której nie jest w stanie zapewnić mu żona. Zasadne jest więc umieszczenie strony w DPS. W odwołaniu od decyzji zainteresowany stwierdził, że decyzja narusza jego prawa, w związku z czym wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy przez organ wyższej instancji. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. nr SKO 4103/304/2024 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przywołał szczególną procedurę związaną z przymusowym umieszczeniem w domu pomocy społecznej, uregulowaną w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t. j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 917). Następnie SKO wskazało, że w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Kłodzku biegły z zakresu psychiatrii jednoznacznie stwierdził, że strona cierpi na organiczne zaburzenia osobowości, nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych oraz wymaga zapewnienia mu stałej, całodobowej i wyspecjalizowanej opieki i pielęgnacji. Jednocześnie biegły ustalił, że zainteresowany nie jest w stanie świadomie wyrazić zgody na umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Zgoda na umieszczenie strony w domu pomocy społecznej została zastąpiona przez postanowienie Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 9 maja 2024 r. sygn. akt III RNs429/22. Sąd opiekuńczy ustalił, że zainteresowany wskutek choroby nie jest zdolny do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób, potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, a brak opieki zagraża jego życiu. Skoro postanowienie Sądu Rejonowego stało się prawomocne z dniem 17 maja 2024 r., to na organie administracji spoczywał obowiązek wydania stosownej decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji prawidłowo też ustalił odpłatność zainteresowanego w domu pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący nie zgodził się z decyzją SKO, ponieważ jej uzasadnienie nie jest zgodne z prawdą. Skarżący podał, że nigdy nie leczył się psychiatrycznie, potrafi o siebie zadbać, nie wymaga całodobowej opieki, sam robi zakupy, korzysta z wizyt lekarskich, przyjmuje leki. Skarżący wniósł o nieumieszczanie go w domu pomocy społecznej bez jego zgody. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 10 września 2024 r. skarżący zarzucił, że biegły wydający opinię nie badał go, nie rozmawiał z nim, a nawet go nie widział. Skarżący podał, że nigdy nie leczył się psychiatrycznie, dlatego też biegły sądowy nie miał podstaw, aby wydać opinię o treści wskazywanej przez organy. Fakt ten skarżący zgłaszał w postępowaniu przed Sądem Rejonowym, jednak argumenty skarżącego nie zostały wzięte pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (dalej u.p.s.) oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (dalej u.o.z.p.). Jednym ze świadczeń z pomocy społecznej jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit.o u.p.s.). Prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Generalnie przyznanie tego rodzaju świadczenia wymaga zgody osoby, której ma ono dotyczyć (art. 54 ust. 2 u.p.s.). W sytuacji zaś, gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub też po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora (art. 54 ust. 4 u.p.s.). W powiązaniu z tym unormowaniem pozostaje art. 38 ust. 1 u.o.z.p., zgodnie z którym, osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. Jednocześnie w myśl art. 39 ust. 1 u.o.z.p. jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy (art. 39 ust. 3 u.o.z.p.). Należy również zwrócić uwagę, że stosownie do art. 40 ust. 1 u.o.z.p., zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Jeżeli osoba, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu do domu pomocy społecznej, odmawia stawienia się w domu pomocy społecznej lub w inny sposób utrudnia wykonanie tego postanowienia, sąd z urzędu lub na wniosek organu do spraw pomocy społecznej może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej osoby do domu pomocy społecznej przez Policję (art. 40 ust. 2 u.o.z.p.). Z powyższych przepisów wynika zatem, że to sąd opiekuńczy, który orzeka w przedmiocie umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody, ocenia istnienie prawnych przesłanek w tym zakresie. Przed wydaniem stosownego postanowienia to sąd powszechny bada, czy w stosunku do osoby wymagającej skierowania do DPS zachodzą przesłanki do przymusowego umieszczenia jej w takiej placówce. Oczywiste zatem jest, że przepisy art. 38 i art. 39 u.o.z.p. mają zastosowanie jedynie w postępowaniu sądowym poprzedzającym wydanie orzeczenia, o jakim mowa w art. 39 ust. 3 u.o.z.p. (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1298/14, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA".) Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1974 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem powyższego związania jest to, że organ właściwy do wydawania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie ma uprawnienia do badania zasadności umieszczenia takiej osoby, jeżeli została ona skierowana na podstawie orzeczenia sądu. Prawomocne orzeczenie sądowe zastępujące zgodę danej osoby na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej w dalszej kolejności obliguje organ do jego wykonania przez wydanie stosownej decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Decyzja organu administracji publicznej o skierowaniu do domu pomocy społecznej, poprzedzona orzeczeniem sądu opiekuńczego o umieszczeniu danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej - ma charakter wykonawczy (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt i OSK 1694/15, CBOSA). Orzeczenie sądu rodzinnego ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego w zakresie wystąpienia przesłanek do umieszczenia w placówce, zaś organ administracyjny ma obowiązek je wykonać poprzez wydanie najpierw decyzji o skierowaniu osoby do właściwego domu pomocy społecznej a następnie o umieszczeniu w danej placówce. Orzeczenie sądu zastępuje bowiem zgodę zainteresowanej osoby na pobyt w domu pomocy społecznej (wyrok WSA w Rzeszowie z 28 czerwca 2017 r., II SA/Rz 481/17, CBOSA). Zatem pomiędzy orzeczeniem sądu opiekuńczego a decyzją organu o umieszczeniu osoby do domu pomocy społecznej zachodzi związek przyczynowy. Orzeczenie sądu opiekuńczego stanowi podstawę do wydania decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. Sytuacja opisana w powyższych przepisach wystąpiła w niniejszej sprawie, bowiem wobec braku zgody skarżącego na umieszczenie w domu pomocy społecznej, Ośrodek Pomocy Społecznej w Międzylesiu w piśmie z 22 lipca 2022 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego w Kłodzku z wnioskiem o umieszczenie skarżącego w Domu Pomocy Społecznej bez jego zgody z uwagi na okoliczności, dotyczące stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej, szczegółowo opisane w tym wniosku W wyniku powyższego wniosku OPS, Sąd Rejonowy w Kłodzku, po uwzględnieniu opinii sądowo – psychiatrycznych z 17 kwietnia 2023 r. i 12 kwietnia 2024 r., postanowieniem z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt III RNs 429/22 zezwolił na umieszczenie uczestnika (skarżącego) w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Biegły z zakresu psychiatrii zaznaczył, że opinia została wydana na podstawie analizy akt sprawy oraz po przeprowadzeniu badania psychiatrycznego uczestnika postępowania. Przed wydaniem postanowienia, na wezwanie Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 2023 r. OPS przedłożył dokumentację medyczną uczestnika postępowania, w tym zaświadczenia lekarskie lekarza specjalisty psychiatrii. W tym stanie rzeczy, organ wydał prawidłową decyzję, w której skierował skarżącego do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle somatycznie chorych. Działał bowiem w wykonaniu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Kłodzku, stwierdzającego potrzebę umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Reasumując, w ocenie Sądu należało uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W sprawie zaistniały bowiem wszystkie przesłanki z art. 54 u.p.s. do umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.