IV SA/Wr 413/17

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnej, ustanowionej z urzędu, A. S. – F. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej postanawia: odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu radcy prawnej, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 29 września 2017 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Następnie Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła pełnomocnika z urzędu radcę prawnego A. S. – F. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r. oddalił w całości skargę. W wyroku tym zasądzono na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenie wraz z podatkiem VAT za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 295,20 zł. Pismem z dnia 12 stycznia 2018 r. pełnomocnik z urzędu sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wspomnianego wyroku Sądu. Odrębnym pismem, opatrzonym tą samą datą, pełnomocnik z urzędu złożyła wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Następnie pismem Sądu z dnia 16 stycznia 2018 r. odpis wspomnianej opinii został przesłany stronie skarżącej zgodnie z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wraz z pouczeniem, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii stronie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) wyznaczony adwokat lub radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów lub radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 24 listopada 2017 r., a więc po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku, przepisy tego nowego rozporządzenia. Stosownie do art. 177 § 4 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Powyższego przepisu § 4 zdanie trzecie, czyli przepisu dotyczącego biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika (§ 5 art. 177). Zawiadomienie, o którym mowa w powołanym przepisie art. 177 § 5 nie zostało sporządzone w niniejszej sprawie. W myśl § 2 powyższego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Stosownie do § 3 tego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Z przepisu tego wynika, że wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Jednocześnie z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.) wynika, że brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14. Stanowisko to zachowuje w pełni aktualność na gruncie aktualnego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., dotyczącego wniosków o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu składnych przez radców prawnych świadczących pomoc prawną z urzędu, skoro przepis § 16 nieobowiązującego już rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.) stanowił również, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Ponadto oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (por. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 133/11, LEX nr 1215161). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, LEX nr 1106755). Natomiast w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 sierpnia 2016 r., II SA/Op 298/16 (LEX nr 2087015) przyjęto, że złożenie wskazanego oświadczenia, stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi bowiem podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pozwala tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r., złożonym wraz z opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej k- 70, poinformowała, że składa przedmiotową opinię oraz że wnosi o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Wniosek ten nie zawiera wymaganego w przepisie aktualnie obowiązującego rozporządzenia oświadczenia pełnomocnika, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Wniosek ten zawiera jedynie inne oświadczenie, że usługi prawne świadczone w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu wchodzą w zakres prowadzonej działalności gospodarczej, które nie spełnia wymogu u oświadczenia, o którym mowa w przepisie 3 rozporządzenia. W tej sytuacji, skoro rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, zawarty w piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r., nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 rozporządzenia, należało odmówić przyznania wynagrodzenia. Dodać trzeba, iż wymagane oświadczenie nie zostało również zawarte w pozostałej treści opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast oświadczenie pełnomocnika złożone na rozprawie w dniu 24 listopada 2017 r., że "koszty nie zostały opłacone w całości ani w części" k- 51 wraz z oświadczeniem dotyczącym podtrzymania skargi wniesionej do sądu I instancji przez stronę skarżącą i wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji, dotyczy wyłącznie kosztów za udział w postępowaniu przed sądem I instancji, skoro zastało złożone na rozprawie przed wojewódzkim sądem administracyjnym i Sąd ten w pkt II wyroku, wydanym tego samego dnia, zasądził na rzecz pełnomocnika z urzędu wskazaną już wyżej kwotę tj. 295,20 obejmującą wynagrodzenie powiększone o podatek VAT. Oświadczenie złożone na rozprawie w dniu 24 listopada 2017 r. nie obejmuje zatem kolejnego, rozpoznawanego obecnie, wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia na dalszym etapie postępowania sądowego opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wspomnianego wyroku Sądu z dnia 24 listopada 2017 r. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.