IV SA/Wr 416/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 21 czerwca 2024 r., nr SKO/RŚ-423/90/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 21 VI 2024 r. (nr SKO/RŚ-423/90/2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania P. L. (dalej jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Legnicy z dnia 25 III 2024 r. (nr DR.5212.167.7.2023/2024.IK), odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, W. L. Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy: W dniu 17 XI 2023 r. wpłynął do organu I instancji wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną W. L. (ur. [...] r.). Do wniosku załączono m.in. orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 5 VI 2023 r. (nr 28479) stwierdzające u żony skarżącego znaczny stopień niepełnosprawności z przyczyn oznaczonych symbolami 10-N (choroby neurologiczne) i 05-R ( upośledzenie narządu ruchu), przy czym ustalony stopień niepełnosprawność datuje się od 20 I 2015 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 51 roku życia. Orzeczenie wydano na okres do dnia 30 VI 2028 r. W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego z 9 II 2024 r. ustalono, że W. L. od 2014 r. choruje na stwardnienie rozsiane pierwotnie postępujące. Mieszka i gospodaruje ze skarżącym. Żona skarżącego porusza się na wózku inwalidzkim lub przy pomocy balkonika, jednak żeby stanąć przy balkoniku potrzebuje pomocy, aby unieść się z krzesła. Chora nie jest w stanie samodzielnie się ubrać ani umyć. Skarżący ubiera żonę, myje, zmienia pampersy, podnosi z krzesła, przyrządza posiłki, dba o dom. Są dni, że W. L. nie zje samodzielnie posiłków, wtedy skarżący musi ją karmić. Skarżący asystuje żonie podczas wizyt lekarskich. Chora jest całkowicie uzależniona od pomocy osoby drugiej, samodzielnie nie jest w stanie funkcjonować. Ustalono także, że skarżący ma przyznaną rentę chorobową z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z przebytą w listopadzie 2023 r. operacją kolana (endoproteza kolana lewego). Skarżący był zatrudniony w firmie "[...]" M. z/s w L. w okresie od 1 IX 2015 r. do 31 VII 2023 r. Decyzją ZUS z 8 IX 2023 r. skarżącemu została przyznana renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 VI 2023 r. Mając powyższe na względzie organ I instancji, decyzją z 25 III 2024 r. (nr DR.5212.167.7.2023/2024.IK), odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z przyczyn wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), dalej "UoŚR". Organ I instancji zaznaczył, że jakkolwiek żona skarżącego wymaga stałej i długotrwałej opieki, jednak jej niepełnosprawność datuje się od 53 roku życia. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b UoŚR, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 21 VI 2024 r. (nr SKO/RŚ-423/90/2024) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że należało odmówić skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, jednak z innych przyczyn niż powołane w decyzji organu I instancji. SKO zaznaczyło, że wbrew ocenie organu I instancji, podstawą odmowy przyznania świadczenia nie może być art. 17 ust. 1b UoŚR. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 X 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b UoŚR w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem SKO, istotne jest jednak, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo –skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. SKO zwróciło uwagę, że w XI 2023 r., tj. w miesiącu złożenia wniosku, skarżący został poddany leczeniu chirurgicznemu polegającemu na wymianie niesprawnego stawu kolanowego na implant, zaś w II 2024 r. wyjaśnił, że oczekuje na rehabilitację, po której będzie zdolny do pracy. Zdaniem SKO oczywiste jest, że osoba w trakcie i po leczeniu operacyjnym endoprotezy kolana nie jest zdolna do pracy do zakończenia rehabilitacji i nie ma znaczenia, że jest to "sytuacja przejściowa". Po operacji endoprotezy skarżący nie mógł więc sprawować efektywnej opieki nad niepełnosprawną żoną, która jest niesamodzielna we wszystkich czynnościach życiowych. Osoba po operacji endoprotezy kolana, która porusza się przy pomocy kul lub innego sprzętu ortopedycznego, nie jest w stanie sprawować intensywnej opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie, w jakim wymaga tego żona skarżącego. W konsekwencji SKO stwierdziło, że w sprawie nie wystąpił związek pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. W skardze na decyzję SKO, skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucono przy tym błędną wykładnię art. 17 ust. 1 UoŚR, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W motywach skargi podkreślono, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 UoŚR powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 V 2020 r., III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 UoŚR), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W ocenienie skarżącego, SKO wyciąga zbyt daleko idące wnioski dotyczące przebytej przez niego operacji wstawienia endoprotezy kolana lewego, która uniemożliwiać ma skarżącemu sprawowanie właściwej opieki nad żoną. Skarżący jest właściwie przygotowany do tego, aby jego żona była należycie zaopiekowana w czasie powrotu męża do pełnej sprawności. SKO powinno ocenić rzeczywistą opiekę sprawowaną przez skarżącego, a nie snuć teoretyczne rozważania dotyczące sprawności pacjenta po operacji wstawienia endoprotezy. Skarżący może przecież skorzystać z okazjonalnej pomocy członków rodziny, co odrobinę odciąży go podczas sprawowania opieki nad żoną. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i wyraziło zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując zasadniczo argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 UoŚR (według stanu prawnego z Dz.U. z 2023 r., poz. 390, w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z 7 VII 2023 r. o świadczeniu wspierającym – Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 VI 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 II 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W okolicznościach sprawy trafne jest stanowisko organów obu instancji co do konieczności sprawowania nad W. L. stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem SKO, wskazującym na brak podstaw do zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b UoŚR, jako podstawy ewentualnej odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis te uznany został bowiem za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Fakt więc, że znaczny stopień niepełnosprawności żony skarżącego datuje się dopiero od 53 roku życia nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia. Nie można natomiast zgodzić się z przedstawionym w decyzji odwoławczej stanowiskiem, jakoby stan zdrowia skarżącego związany z operacją kolana wykluczał możliwość stwierdzenia istotnego z pozycji art. 17 ust. 1 UoŚR związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy. Sąd zwraca uwagę, że katalog osób sprawujących opiekę wyłączonych z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego określony został ustawowo w art. 17 ust. 5 pkt 1 UoŚR. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma: a) ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 I 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 II 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia, b) ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Co istotne, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 VI 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a UoŚR w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r., poz.1257). W konsekwencji fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyłącza go z ustawowo określonego kręgu opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co do artykułowanej przez SKO okoliczności endoprotezy stawu kolanowego u skarżącego, to nie ma przekonujących argumentów, by tego rodzaju przypadek traktować jako przeszkodę w uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wynikająca z art. 17 ust. 1 UoŚR przesłanka konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy wymagającej od opiekuna rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej akcentuje związek przyczynowy pomiędzy dezaktywacją zawodową a koniecznością sprawowania opieki. W okolicznościach sprawy nie ma podstaw, by przejściową niedyspozycję skarżącego spowodowaną operacją kolana traktować jako zasadniczą przyczynę dezaktywacji zawodowej i pomijać przy tym niewątpliwą konieczność sprawowania przez niego stałej i długotrwałej opieki nad żoną. Z art. 17 ust. 1 UoŚR nie wynika, by opiekun nie mógł okazjonalnie, czy czasowo korzystać z pomocy osób trzecich przy wykonywanej opiece. Istotne jest, by opiekun zapewniał podopiecznemu stałą i wymaganą opiekę. Opieka ta oczywiście powinna być sprawowana osobiście, jednak nie podważa jej okazjonalne, czy okresowe wspomaganie się pomocą osób trzecich. Nie kwestionując zatem zasadności twierdzeń SKO, że skarżący w okresie po operacji kolana był znacznie ograniczony w możliwości osobistego wykonywania opieki nad żoną, nie jest to jednak okoliczność, która podważa związek pomiędzy jego dezaktywacją zawodową a obowiązkami wynikającymi z opieki nad żoną. Skoro bowiem z niekwestionowanego materiału dowodowego wynika, że W. L. wymaga stałej i długotrwałej opieki, zaś jedyną osobą, która taką opiekę nad nią sprawuje jest skarżący, to niezadane jest odmawianie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że miał operację kolana i był czasowo ograniczony w możliwości osobistego wykonywania swoich obowiązków opiekuńczych. Tym samym stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1 UoŚR w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co obligowało do jej uchylenia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ppsa. Sąd uchylił także decyzję organu I instancji na zasadzie art. 135 ppsa, mając na względzie bezpodstawność wskazanej w niej przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpatrując sprawę ponownie należy wziąć pod uwagę wyżej wyrażoną ocenę, zgodnie z którą brak jest podstaw do zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b UoŚR, jako podstawy ewentualnej odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, jak również nie ma podstaw do odmowy przyznania tego świadczenia z powodu przemijającej i tymczasowej przeszkody w osobistym sprawowaniu opieki przez skarżącego w związku z operacją kolana. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa, uwzględniając poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 480 zł (wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi). Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa.