IV SA/Wr 423/10

WyrokWSA we Wrocławiu2010-11-16

Skład orzekający: Jolanta Sikorska, Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Wanda Wiatkowska – Ilków

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ pomocy społecznej może uchylić decyzję przyznającą zasiłek stały i nakazać zwrot nienależnie pobranego świadczenia, nie przeprowadzając uprzednio postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia, czy świadczenie było nienależne, oraz nie zapewniając stronie czynnego udziału w tym postępowaniu?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ pomocy społecznej nie może uchylić decyzji przyznającej zasiłek stały i nakazać zwrot nienależnie pobranego świadczenia bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy świadczenie było nienależne, oraz bez zapewnienia stronie czynnego udziału w tym postępowaniu. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną jest niedopuszczalne, a stwierdzenie pobierania świadczenia nienależnego jest przesłanką do zmiany lub uchylenia decyzji, a nie na odwrót.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., która uchyliła decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznaniu zasiłku stałego oraz poprzedzającą ją decyzję o przyznaniu zasiłku, a także decyzję ustalającą wysokość nienależnie pobranego zasiłku stałego. Organ I instancji uznał, że dochód rodziny strony przekroczył kryterium dochodowe i zasiłek stały był nienależnie pobrany. Strona skarżąca podniosła, że nie zatajała informacji, jest schorowana i utrzymuje się z pomocy córki. Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji, wskazując na naruszenie zasady czynnego udziału strony oraz brak wykazania przesłanek z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Jednocześnie orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 r. sprawy ze skargi I. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. przyznał I. Ś. od dnia 1 stycznia 2009 r. zasiłek stały. W dniu 5 lutego 2010 r. organ ten wydał postanowienie, którym wszczął postępowanie w sprawie zmiany/uchylenia powyżej wskazanej decyzji. W motywach tego rozstrzygnięcia podał, że czyni tak z powodu zmiany sytuacji dochodowej strony. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 8 ust. 1, art. 37, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950) oraz art. 163 k.p.a., uchylił wskazaną na wstępie decyzję przyznającą stronie zasiłek stały. Uzasadniając swe stanowisko organ orzekający wskazał, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – 351 zł. Zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzinie. Kwota zasiłku stałego nie może być wyższa niż 444 zł miesięcznie i niższa niż 30 zł miesięcznie. Z dokumentacji będącej w posiadaniu tutejszego Ośrodka wynika, iż córka strony – E. S. jest zatrudniona w Telewizji W. od dnia 16 lutego 2009 r., gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości 954,96 zł oraz otrzymuje alimenty na dzieci w wysokości 380 zł. Ponadto, strona korzysta z dodatku mieszkaniowego, który wynosił: od października 2008 r. do marca 2009 r. 405,01 zł., od kwietnia 2009 r. do września 2009 r. 450, 23 zł, od października 2009 r. do marca 2010 r. 405,99 zł. Zatem dochód rodziny strony wynosił: - w marcu 2009 r. 1739,97 zł (dodatek mieszkaniowy 405,01 zł + alimenty w wysokości 380 zł + wynagrodzenie córki 954,96 zł), - od kwietnia 2009 r. do września 2009 r. 1785,19 zł (dodatek mieszkaniowy 450,23 zł + alimenty w wysokości 380 zł + wynagrodzenie córki 954,96 zł), - od października 2009 r. 1740,95 zł (dodatek mieszkaniowy 405,01 zł + alimenty w wysokości 380 zł + wynagrodzenie córki 954,96 zł) i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe kwalifikujące do korzystania z pomocy społecznej, tj. 1404 zł. Z kolei, decyzją z dnia [.....] nr [...], wydaną na podstawie art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1, art. 37, art. 98, art. 104 oraz art. 106 ust. 1, 4 i 5 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 i 163 k.p.a. Kierownik Ośrodka: 1. ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego podlegającego zwrotowi z tytułu zasiłku stałego przyznanego decyzją nr [...] z dnia [...] za okres od marca 2009 r. do stycznia 2010 r. w łącznej wysokości 330 zł (11 x 30 zł) 2. ustalił, że powyższa kwota podlega zwrotowi w ciągu miesiąca od daty doręczenia decyzji. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej zobowiązane są niezwłocznie poinformować o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Po myśli art. 6 pkt 16 tej ustawy za świadczenia nienależnie pobrane uważa się świadczenia pieniężne uzyskane na podstawie nieprawdziwych informacji lub niedoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Art. 8 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że prawo do świadczeń przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego w wysokości 351 zł na osobę. Na podstawie art. 98 świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej niezależnie od dochodu rodziny. Należności podlegają ściągnięciu zgodnie z art. 104 w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z dokumentacji będącej w posiadaniu Ośrodka wynika, iż córka strony jest zatrudniona w Telewizji W. od dnia 16 lutego 2009 r., gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości 954,96 zł oraz otrzymuje alimenty na dzieci w wysokości 380 zł. Ponadto, strona korzysta z dodatku mieszkaniowego, który wynosił: od października 2008 r. do marca 2009 r. 405,01 zł, od kwietnia 2009 r. do września 2009 r. 450,23 zł, od października 2009 r. do marca 2010 r. 405,99 zł. Zatem, dochód rodziny strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe kwalifikujące do korzystania z pomocy społecznej, tj. 1404 zł. W tym czasie (tj. od marca 2009 r. do stycznia 2010 r.) strona pobierała zasiłek stały w wysokości 30 zł. Tak więc zasiłek ten, od marca 2009 r. do stycznia 2010 r., jest zasiłkiem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi w łącznej wysokości 330 zł. Od powyższej decyzji I.Ś. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Podniosła, że wszystkie dane o dochodach są złożone do akt sprawy i pracownik winien oceniać, czy należy jej się zasiłek stały czy nie. Wskazała, iż niczego nie wymuszała, nie czuje się winna zaistniałej sytuacji, nie popełniła żadnego błędu. Pismo o zwrocie 330 zł było zaskoczeniem, jest osobą schorowaną, nie pracuje i jest na utrzymaniu córki, która też znajduje się w trudnej sytuacji, przez co nie ma z czego zwrócić żądanej kwoty. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło kwestionowaną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Kolegium podało, że zgodnie z przepisem art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ustawy stosuje się odpowiednio. Z odesłania tego wynika, iż w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. W myśl art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Stosownie do art. 104 ust. 3 powołanej ustawy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to, że w sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu jej zwrotu powinno być wszczęte stosowne postępowanie administracyjne, w ramach którego należy ustalić, czy pobrane świadczenie stanowi świadczenie nienależne w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Postępowanie to winno być przeprowadzone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec przedstawionego stanu faktycznego i prawnego, zdaniem Kolegium, kwestionowaną decyzję należało uchylić z dwóch względów, tj. z uwagi na naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu oraz co najistotniejsze, z uwagi na brak wykazania przez organ zaistnienia przesłanek z art. 6 ust. 16 ustawy (świadczenie pobierane było na podstawie nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej strony bądź na podstawie nieprawdziwych danych). l tak, jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest ustanowiona w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium - postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Korelatem przytoczonych obowiązków organów administracji publicznej są dwa prawa procesowe strony, a mianowicie: prawo do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym oraz prawo do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Omawiana zasada znajduje zastosowanie w każdym postępowaniu, a wyjątek od niej przewiduje art. 10 § 2 k.p.a. Naruszenie zasady stanowi podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony (art. 147 k.p.a.). Jednym z aspektów realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania w sprawie. Stosownie do art. 61 § 4 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu ustalić, kto w danej sprawie jest stroną, tzn. kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.), a następnie zawiadomić o wszczęciu postępowania wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Z analizy akt sprawy wynika, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem określonej w art. 10 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Strona nie została bowiem powiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej oraz terminu zwrotu tej należności, jak również nie została poinformowana o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych w sprawie materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań (w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na dokonanie takich zawiadomień). Faktem jest, że postanowieniem z dnia 5 lutego br. organ zawiadomił odwołującą się o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany/uchylenia decyzji z dnia [...] o przyznaniu zasiłku stałego. Decyzją z dnia [...] nr [...] uchylono decyzję przyznającą I. Ś. zasiłek stały. Decyzja ta uprawomocniła się. Wobec powyższego rozstrzygnięcia, strona utraciła prawo do zasiłku stałego. W sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu powinno być wszczęte odrębne postępowanie, o którym należy stronę zawiadomić, stosownie do art. 61 § 4 k.p.a., a następnie ustalić, czy pobrane świadczenie jest nienależnym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy (I.Sierpowska, komentarz ABC, 2009, wyd. ll; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt l SA/Wa 1815/06, Lex nr 319899). W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ l instancji zacytował przepisy art. 109, art. 104 i art. 6 pkt 16 ustawy i wykazał dochód rodziny I.Ś. w okresie pobierania zasiłku stałego oraz przekroczenie, od marca 2009 r. do stycznia 2009 r., kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania zasiłku stałego. Zarówno z akt, jak i z uzasadnienia decyzji nie wynika, że świadczenie uzyskane zostało na podstawie przedstawionych przez stronę nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie jej sytuacji materialnej lub osobistej. Wręcz odwrotnie, w każdym złożonym przez stronę oświadczeniu, czy też w każdym wywiadzie jest informacja o pobieranym przez rodzinę wnioskodawczyni dodatku mieszkaniowym, zatrudnieniu córki oraz otrzymywanych alimentach. Nadmienia się, że uzasadnienie decyzji administracyjnej jest jej obowiązkowym elementem zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. i powinno odzwierciedlać motywy rozstrzygnięcia sprawy, wynikające z jej okoliczności faktycznych (ze wskazaniem faktów uznanych za udowodnione, dowodów przyjętych jako wiarygodne, dowodów odrzuconych) i stanu prawnego (nie tylko wskazanie przepisów prawnych lecz wyjaśnienie ich wykładni w odniesieniu do konkretnej sprawy). Naruszenie przez organ l instancji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu skutkować musi uchyleniem decyzji w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozstrzygnięcia przez organ l instancji, albowiem rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, tym razem z zapewnieniem stronie możliwości wzięcia w nim czynnego udziału. Trzeba wszak pamiętać, iż stosownie art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba ze zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, iż stosownie do art. 7 k.p.a., ustanawiającego zasadę prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika jednoznacznie, iż postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (C. Martysz w: G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom l Komentarz do art. 1 - 103, Warszawa 2007, s. 588). Jak już wspomniano, z art. 104 ust. 4 w związku z art. 98 ustawy o pomocy społecznej wynika, że orzekając o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia organ l instancji winien uprzednio przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dotyczące aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2008 r., sygn. akt l SA/Wa 349/08, LEX nr 488537). Takiego postępowania organ l instancji nie przeprowadził. Z akt sprawy, jak i z treści decyzji nie wynika aby pracownik socjalny rozważał możliwość wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wprawdzie z takim wnioskiem - stosownie do wspomnianego przepisu - mogłaby wystąpić również osoba zainteresowana, jednakże w pierwszej kolejności musiałaby powziąć wiadomość o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a jak już wspomniano stosownego powiadomienia w tym zakresie organ l instancji nie dokonał. Na powyższą decyzję I.Ś. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze poniosła, iż nie jest niczemu winna, gdyż niczego nie zatajała. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Jej sytuacja materialna jest trudna, jest osobą schorowaną. Z uwagi na zły stan zdrowia nie może podjąć pracy, w związku z czym pozostaje na utrzymaniu córki. W aktach sprawy jest zaś zaznaczone, iż otrzymuje dodatek mieszkaniowy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z powyższego zapisu ustawy niewątpliwie wynika, że Sąd ma obowiązek pełnego zbadania zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, niezależnie od treści i zarzutów skargi. Granice orzekania wyznaczone są tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez Sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjno-prawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2005 r., sygn. akt I FSK 68/05, LEX nr 172990). O zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie społeczne stanowi art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. nr 115, poz. 728). Po jego myśli, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Wskazany zapis ustawy o pomocy społecznej jest przepisem lex specialis w stosunku do zawartego w Kodeksie postępowania administracyjnego uregulowania art. 163, który stanowi, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Oznacza to, że przepis ten nie może być powoływany jako jedyna i samodzielna podstawa prawna wzruszania decyzji, gdyż nie określa przesłanek jej zmiany lub uchylenia, a jest wyłącznie normą odsyłającą do przepisów prawa materialnego. Z uwagi na zawarte w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pojęcia "zmienia" i "uchyla", nie ulega wątpliwości, że wydane w jego trybie decyzje dotyczące zmiany bądź uchylenia decyzji przyznającej dane świadczenie z pomocy społecznej są decyzjami konstytutywnymi, bowiem wpływają na zakres dotychczas przyznanych świadczeń. Z takim charakterem decyzji ściśle wiąże się to, iż wywiera ona skutki ex nunc. Nie może natomiast wywoływać skutków ex tunc. Innymi słowy, brak jest podstaw do tego, aby decyzją taką orzec o uchyleniu lub zmianie zakresu prawa do świadczeń z pomocy społecznej wstecz, gdyż tego rodzaju skutki uchylenia decyzji administracyjnej związane są wyłącznie z decyzjami o charakterze deklaratoryjnym. Brak jest powodów, które mogłyby uzasadniać wzruszenie decyzji ostatecznej (jej zmianę lub uchylenie), na mocy której strona nabyła prawo do otrzymania pomocy społecznej w określonej formie, z mocą wsteczną. W szczególności, nie jest to potrzebne dla nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej, gdyż są to dwa odrębne zakresy działania organów administracyjnych, a co więcej - to właśnie stwierdzenie pobierania świadczenia nienależnego jest przesłanką zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej. Z kolei, sama zmiana lub uchylenie pierwotnej decyzji nie pozostaje w żadnym związku z możliwością nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zastosowanie przez organ administracyjny trybu uregulowanego w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej służy wyłącznie zmianie lub uchyleniu decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej w związku ze stwierdzonymi przesłankami i ma na celu zapobieżenie dalszemu korzystaniu z tych świadczeń w sposób niewłaściwy przez osoby, które takiej pomocy nie potrzebują lub uzyskały ją, nie ujawniając swoich prawdziwych dochodów lub stanu majątkowego albo wskutek zmiany przepisów prawa czy zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 928/08, Lex nr 527594). Wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzja może jedynie, jako akt konstytutywny, swoim zakresem obejmować świadczenia z pomocy społecznej po jej wydaniu, nie może natomiast sięgnąć swoim zakresem do zasiłku stałego pobranego przed wydaniem tej decyzji. Wobec tego co powiedziano podkreślenia wymaga, że stwierdzenie pobrania świadczenia nienależnego jest przesłanką konieczną do zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 106 ust. 5 ustawy, a nie na odwrót. Tymczasem, w niniejszej sprawie takiego rodzaju ustalenia zabrakło. Organ decyzyjny, przed uchyleniem decyzji przyznającej świadczenie, w ogóle nie ustalił, czy pobrane świadczenie było w istocie nienależne. Pomijając tę fazę orzeczniczą, przeszedł od razu do uchylenia decyzji pierwotnie ustalającej świadczenie. Tym samym, decyzja z dnia [...] była przedwczesna. Przedwczesne były też decyzje w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Poza tym, w decyzji z dnia [...] uchylającej decyzję o przyznaniu zasiłku stałego organ określił, że nie przysługuje on od dnia 1 marca 2009 r., a więc wstecz, do czego nie był uprawniony. Organ, de facto, nie wyjaśnił też należycie kwestii związanych ze zmianą sytuacji dochodowej skarżącej, w oparciu o którą podjął wyżej wskazane działania zwłaszcza, że już występując z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej skarżąca nie ukrywała faktu otrzymywania dodatku mieszkaniowego, który miał wpływ na dokonaną weryfikacją osiąganego przez nią dochodu. Z tych względów uznając, że opisane w sentencji wyroku rozstrzygnięcia organów orzekających zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł o ich uchyleniu. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło