IV SA/Wr 43/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku W. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. M. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2018 r. umorzono postępowanie z wniosku skarżącego, zawartego w treści skargi, o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 26 lutego 2018 r., wydanym po rozpoznaniu sprzeciwu, od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Pismem z dnia 2 lutego 2018 r. nazwanym "odwołanie sygn. akt IV SA/Wr 43/18", w którym skarżący ustosunkował się m. in do odpowiedzi organu na skargę, skarżący podał, że z powodu złego stanu zdrowia, tj. [...] i [...] prosi o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu na podstawie art. 243- art. 246 i art. 252 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia (w terminie 7 dni) powyższego wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zawartego w piśmie z dnia 2 lutego 2018 r., na wymaganym urzędowym formularzu oraz wezwano stronę do nadesłania na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania w terminie 7 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj: wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącego i z czego się utrzymuje, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego i dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka (w tym z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy, małżonka i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (domowników), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, alimenty, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia jaki tytuł prawny posiada skarżący do nieruchomości wskazanej w adresie zamieszkania, dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie, aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego czy skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są obecnie zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, wyjaśnienia z jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować). Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu 19 lutego 2018 r. W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył na urzędowym formularzu z dnia 20 lutego 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 43/18 w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, skoro rubryka nr 4.1 obejmująca zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od tych kosztów zgodnie z pouczeniem nr 4 zawartym na ostatniej stronie formularza nie została wykreślona, a w rubryce nr 4.2 obejmującej żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu skarżący sprecyzował jednoznacznie, że wnosi o ustanowienie adwokata z urzędu. Ponadto potwierdza to treść rubryki nr 5 obejmującej uzasadnienie wniosku, w której skarżący podał, że wnosi o ustanowienie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych. W treści tego formularza skarżący podał, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną, która ma prawie [...] lat. Jest osobą schorowaną, a jego dochody z tytułu trenty [..] grupy inwalidzkiej oraz niewystraczające dochody żony, która jest po [..] z [...] nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie o sygn. akt IV SA /Wr 43/18. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał, że otrzymuje rentę [...] grupy inwalidzkiej w kwocie [...] zł netto miesięcznie, jego żona otrzymuje dochody z tytułu PIT-28 i PIT-37 i nie podał ich wysokości oraz wskazał, że łączny ich dochód netto wynosi [...] zł miesięcznie. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał, że wynoszą one: leki skarżącego 250 zł, leki żony 150 zł, prąd i gaz 200 zł, 70 zł podatek od nieruchomości, telefon 100 zł. W rubryce nr 7 obejmu stan majątkowy podał natomiast, że posiada dom mieszkalny [...] w spadku po rodzicach żony, oraz mieszkanie [...] m2 i grunty [...] arów "pod budynkiem", a rubryce obejmującej oszczędności podał, że posiada kwotę [...] zł "na przelew renty do utrzymania" oraz wskazał, że posiada samochód osobowy rok produkcji [...]. W rubryce nr 8 obejmującej stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpisał słowa "nie dotyczy". Do tego formularza dołączył: PIT-40A roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za 2017 r., z którego wynika, że przychód skarżącego z tytułu renty wynosi [...] zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne [..] zł, a zaliczka na podatek [...] zł; kartę informacyjną leczenia szpitalnego w okresie [..]. z załączonym badaniem "[...], PIT -28 za 2016 r., złożony przez żonę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej opodatkowanej w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w zakresie [...], z którego wynika, że w 2016 r. przychód żony wyniósł [...] zł, składa na ubezpieczenie zdrowotne [...] zł, a przychód po odliczeniu tej składki [...] zł, natomiast podatek (ryczałt), według stawki 3% wyniósł [...] zł. Przedłożył także dodatkowe odrębne zeznanie podatkowe żony za 2016 r. (rozliczenie indywidulane) PIT-37 za 2016 r., z którego wynika, że żona otrzymała przychód z innych źródeł w wysokości [...] zł, a składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły [...] zł, a podatek [...] zł; oraz kartę leczenia szpitalnego żony w okresie [...] z powodu [...] oraz kartę leczenia szpitalnego żony w okres od [...] z rozpoznaniem [...]. Innych dokumentów skarżący nie przedłożył. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, przy czym żądanie ustanowienia adwokata (radcy prawnego) zostało podtrzymane przez skarżącego w treści pisma procesowego z dnia 8 lutego 2018 r. k- 41-k-43 zawierającego sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2018 r., w którym skarżący także podał, że wnosi o ustanowienie pełnomocnika z uwagi na te same argumenty co piśmie z dnia 2 lutego 2018 r. tj. ze względu na [...]. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ strona skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa obejmująca także aktualną sytuację dochodową żony. Skarżący w celu udokumentowania własnego aktualnego źródła dochodu z tytułu renty przedłożył jedynie roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za poprzedni rok 2017, czyli PIT-40A za 2017 r., z którego wynika, że przychód brutto w 2017 r. z tytułu [...] skarżącego wyniósł [...] zł, co pozwala na przyjęcie, iż miesięczny przychód brutto z tego tytułu wyniósł w poprzednim roku około [...] zł, a miesięczny dochód netto w poprzednim roku mógł kształtować się w kwocie około [...] zł netto (przychód [...]zł – składki [...] – podatek [...] = [...]zł :12 miesięcy= [...] zł), przy czym kwota ta jest zbliżona do kwoty renty skarżącego podanej w rubryce nr 10 formularza, tj. [...] zł. Skarżący nie przedłożył jednak innych dokumentów, które pozwoliłby na jednoznaczne ustalenie wysokości aktualnego miesięcznego dochodu skarżącego z tytułu renty, tj. w okresie podanym w piśmie referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. obejmującym cztery ostatnie miesiące, a więc także styczeń 2018 r., np. w postaci czterech ostatnich odcinków renty, ostatniej decyzji przyznającej świadczenie rentowe, z której wynikałoby jaka dokładnie kwota jest wypłaca skarżącemu lub też wyciągów bankowych w tym okresie. Do przedłożenia tych dokumentów skarżący został bowiem wezwany w omówionym wyżej piśmie referendarza sądowego. W tej sytuacji powyższe dane pozwoliły na przyjęcie, iż średni miesięczny dochód netto z tytułu renty skarżącego wyniósł roku ubiegłym (2017 r.) [...] zł skoro kwota ta jest zbliżona do kwoty wyżej obliczonej tj. [...] zł. Nadmienić przy tym należy, iż to do strony wnioskującej o prawo pomocy należy wykazanie, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa, co w niniejszej sprawie nie zostało wykazane w należyty sposób odnośnie aktualnych dochodów skarżącego z tytułu renty, tj. dochodów w bieżącym roku, czyli 2018 r. Skarżący nie wykazał ani też nie udokumentował aktualnych dochodów żony z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę. Przedłożone zeznanie podatkowe PIT-28 za 2016 dotyczące działalności gospodarczej i zeznanie PIT-37 za 2016 r. z tytułu innych źródeł nie odzwierciedlają bowiem aktualnych dochodów żony, skoro dokumenty to dotyczą dochodów uzyskanych przez żonę dwa lata wstecz. Ponadto z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: CEDIG) ,wynika, że żona skarżącego obecnie posiada status aktualnego przedsiębiorcy w zakresie opisanej wyżej, działalności gospodarczej, co oznacza, że działalność ta jest nadal prowadzona. Brak tych danych nie pozwala na wiążącą ocenę jak kształtował się aktualny dochód żony skarżącego z tytułu działalności gospodarczej, którego wysokość ma wpływ na całokształt wysokości dochodu skarżącego i ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ z treści art 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682, zw. dalej: k.r.o.) wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Pomoc ta obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Skarżący nie przedłożył również własnych rachunków bankowych, lokat terminowych i kart kredytowych oraz rachunków bankowych, lokat terminowych i kart kredytowych żony. Brak tych danych nie pozwala na ustalenie pełnej rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącego i jego żony wynikającej także ze stanu kont bankowych, lokat oszczędnościowych, kart kredytowych małżonków zważywszy, że w rubryce nr 7.2.1 obejmującej "oszczędności" wskazał kwotę [...] zł. Powyższe nie pozwala na ocenę czy skarżący może skorzystać z realnej finansowej pomocy żony w opłaceniu kosztów niniejszego postępowania sądowego. Skarżący nie wyjaśnił również jaki tytuł prawny podsiada do nieruchomości podanej jako adres zamieszkania i nie nadesłał aktualnej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Brak tych danych budzi wątpliwości dotyczące stanu majątkowego skarżącego i jego żony, skoro we wniosku o prawo pomocy w rubryce nr 7.1 obejmującej nieruchomości skarżący wykazał w podrubryce "dom" budynek mieszkalny [...] w spadku po rodzicach żony, a w rubryce obejmującej "mieszkanie" podał mieszkanie o powierzchni [...] m2. Brak żądanych danych dotyczących nieruchomości nie pozwala na zatem na ustalenie czy są to dwie odrębne nieruchomości zwłaszcza, że z CEIDG wynika, że miejsce wykonywania działalności przez żonę i adres do korespondencji są tożsame z adresem zamieszkania skarżącego podanym w niniejszej sprawie. Ponadto stan majątkowy żony, a więc także nieruchomości należące do żony, mają wpływ na ocenę możliwości finansowych skarżącego w niniejszym postępowaniu. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę czy wydatki te kształtują się kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu jest on w stanie pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej, w pełnym zakresie, w niniejszej sprawie zabrakło. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Strona skarżąca jest zatem, na podstawie powołanego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a., zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, które w myśl art. 211 p.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłaty kancelaryjne), a także zwrot wydatków (art. 211 w związku z art. 212 i art. 213 p.p.s.a.). Z tych względów rozpoznanie wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 i art. 239 pkt 1 lit. "c" p .p. s. a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.