IV SA/Wr 440/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Referent stażysta Przemysław Pawłowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 17 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Wydaną z upoważnienia Prezydenta W. decyzją odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe uzasadniono tym, że: 1) niepełnosprawność jej matki (osoby wymagającej opieki) powstała później niż do ukończenia 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia; 2) matka pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ust. 1 w zw. art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.). Od ww. decyzji skarżąca złożyła odwołanie. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO uznało na wstępie, że przyjęte przez organ I instancji stanowisko, dotyczące momentu powstania u matki skarżącej niepełnosprawności, jest błędne. Stwierdziło, że organ ten dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjęło wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13). Dalej SKO dowodziło, że z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dostrzegło, że akta sprawy potwierdzają bezspornie, że niepełnosprawna matka skarżącej (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim i że jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zauważyło, że w odwołaniu oświadczono, iż współmałżonek nie może zapewnić żonie opieki i pielęgnacji z powodu braku predyspozycji w tym zakresie oraz że powodem ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez skarżącą, a nie przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, są bliżej nieokreślone względy finansowe. Oceniło, że z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. powyższe pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Wskazało na nadrzędną rolę zapisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.), dotyczących relacji między małżonkami wobec obowiązku alimentacyjnego ciążącego na innych osobach względem osoby pozostającej w związku małżeńskim. Stwierdziło, że wynikający z art. 23 i 27 K.r.o. obowiązek wzajemnej pomocy małżonków uzasadnia uwzględnienie tych przepisów przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także przy wykładni i stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. W skardze na decyzję SKO skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., polegające na zastosowaniu literalnej wykładni tych przepisów w sytuacji, gdy jej zastosowanie prowadzi do naruszenia konstytucyjnych zasad: równości, praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych (art. 32 i 18 Konstytucji RP), mające wyraz w utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce osoby niepełnosprawnej, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką i przyjęcie, że nie jest ona uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, iż opieka ta winna być sprawowana przez ojca skarżącej, podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji, należy wywieść uprawnienie córki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; 2) błędną ocenę stanu faktycznego przez przyjęcie, że skoro mąż niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie faktycznie sprawującej opiekę, ale zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, czyli córce osoby niepełnosprawnej; 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., czego wyrazem było utrzymanie w mocy, wydanej z naruszeniem prawa materialnego, decyzji o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Tak stawiając zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (ew. zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką). Skarżąca uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Na wstępie Sąd stwierdza, że Kolegium prawidłowo uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że matka skarżącej (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej współmałżonek (ojciec skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy zasadnie przyjęły, że powyższa okoliczność przesądza o tym, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W powyższej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) w uchwale składu siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22; dostępna: CBOSA), którą Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie jest związany. NSA wyjaśnił kwestię: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. - dalej u.ś.r.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez /.../ współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy /.../ współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?" NSA podjął uchwałę przesądzając, że: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". NSA stwierdził, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Zważył, że taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z ustanowioną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Reasumując Sąd uznał, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż w jej przypadku zaistniała przesłanka negatywna, tj. osoba wymagająca opieki (matka skarżącej) pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.). W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.