IV SA/Wr 445/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J.Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2016r., nr. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej organ II instancji, odwoławczy) - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r. poz. 23, ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. Ż. (dalej skarżąca) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. (dalej organ I instancji) w przedmiocie ustalenia do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w kwocie 15.520 zł z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia podano, że w dniu 1 października 2014r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2014r., nr [...] przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na okres od 19 listopada 2014r. do odwołania oraz wskazał, że razem z świadczeniem zostaną opłacone składki emerytalne i rentowe do osiągnięcia wymaganego okresu ubezpieczenia społecznego. Pismem z dnia 29 grudnia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował MOPS, że skarżąca od 20 października 2014 r. ma inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych. Wobec tego, zgodnie z art. 6 ust. 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121), MOPS nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę, pobierająca świadczenie pielęgnacyjne. Dalej organ I instancji ustalił, że skarżąca świadczyła usługę w [...] Sp. z o.o. sp.k. na podstawie umowy zlecenia od dnia 20 października 2014r. do dnia 1 września 2015r. Z tej racji organ I instancji postanowieniem z dnia [...] lutego 2016r., nr [...], wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 5 grudnia 2014r., którą przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Następnie decyzją z dnia [...]marca 2016r., nr [...] uchylił powyższą decyzję z dnia 5 grudnia 2014r. i odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie nowych dowodów. Decyzja ta nie został zaskarżona. Zawiadomieniem z dnia 13 maja 2016r. Kierownik MOPS poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zbadania, czy nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. w związku z uchyleniem decyzji z dnia 5 grudnia 2014 r. Potem decyzją z dnia 10 czerwca 2016 r. nr [...] organ I instancji ustalił skarżącej do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 15.520 zł w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2015r. W uzasadnieniu podał, że z dniem 20 października 2014r. skarżąca podjęła świadczenie usług w firmie [...] Sp. z o.o. Sp. k. i nie poinformowała o tym organu. Nie wystąpiła więc jedna z przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podjęcie pracy ma dla sprawy istotne znaczenie, ponieważ w jej konsekwencji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało. Dlatego też po wznowieniu postępowania w tej sprawie, decyzją z dnia 17 marca 2016 r., nr [...] uchylono ostateczną decyzję z dnia 5 grudnia 2014 r., nr [...] i odmówiono uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tej racji wypłacone świadczenie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. w łącznej kwocie 15.520 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca jest zobowiązana do ich zwrotu. Od tej decyzji skarżąca złożyła odwołanie podając, że jest opiekunem niepełnosprawnego brata i chorej matki. Dalej wskazała trudną sytuację zdrowotną oraz materialną brata, matki, a także swoją. Na potwierdzenie tego do odwołania dołączyła: zaświadczenie lekarskie, wypis ze szpitala, orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności brata, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, zaświadczenie o ustanowieniu skarżącą opiekunem prawnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2016 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłaty tych świadczeń regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114, ze zm. zwanej dalej ustawą). Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy za nienależne świadczenia rodzinne uważa się, przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Kolegium Odwoławcze wskazało, że niewątpliwie okoliczność dotycząca uprawnień skarżącej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, została ustalona w decyzji wydanej po wznowieniu postępowania, którą to uchylając decyzję o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem, jednocześnie orzeczono o odmowie jego przyznania. Z kolei wynik tego postępowania, a nie ustalenia faktyczne, stanowiły podstawę zaskarżonej decyzji. Ostateczne zakończenie postępowania wznowieniowego wyczerpuje przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy. Mając na uwagę powyższe okoliczności, w przedmiotowej sprawie pozostaje jedynie ocenić poprawność wyliczenia nienależnie pobranego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wypłacono w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. w łącznej wysokości 15.520 zł, na którą składają się następujące kwoty: - od 19 listopada 2014 r. do 30 listopada 2014 r. - 320 zł; - od 1 grudnia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. - 800 zł - od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.-po 1.200 zł miesięcznie (14.400 zł). Organ odwoławczy podał, że podnoszone przez stronę argumenty nie mają wpływu na zmianę stanowiska w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca podniosła, że Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji nie uwzględniło wszystkich okoliczności i przesłanek świadczących o tym, że MOPS nie wywiązał się ze wszystkich swoich obowiązków. MOPS przedstawił, zdaniem skarżącej, nierzetelne informacje, co do jej sposobu zatrudnienia. Dokonał nieprawidłowych obliczeń kwoty świadczenia rodzinnego i nie poinformował jej o bezwzględnym zakazie pracy, nawet na sporadyczne umowy zlecenia czy umowy o dzieło, wiedząc o tym, że choruje ona na depresję i opiekuje się dwojgiem chorych z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Pomimo, jej wielokrotnych próśb co do przydzielenia opiekunki na kilka godzin w miesiącu - tłumaczono, że brak jest pracowników. Dalej skarżąca wskazała, że od maja 2014 r., przez siedem dni w tygodniu i 24 godziny na dobę sprawowała opiekę nad bratem i matką. Z MOPS-u nie otrzymywała żadnej pomocy. Zaoferowano jej domy opieki dla niepełnosprawnych za kwotę 4.200 zł za osobę. Niestety, z powodu braku środków finansowych musiała zrezygnować. Ponadto, świadczenie z MOPS i renta brata nie pozwalały aby zapewnić bratu godziwe warunki życia, rehabilitację i zapewnienie opiekunki na własny koszt. Postanowiła więc pozyskać niewielkie środki finansowe dla niepełnosprawnego brata, którego jest opiekunem prawnym. Brat jest po trepanacji czaski z niepełnosprawnością od urodzenia. Musi go wozić po specjalistach i rehabilitantach samochodem. W ocenie skarżącej, Kolegium oparło swoje rozstrzygnięcie na nierzetelnych informacjach. Od października 2014 r. do listopada 2015 r. nie pracowała na umowę o pracę. Nigdy nie była zatrudniona na umowę o pracę w firmie [...] jak zaznaczono w uzasadnieniu decyzji (str. 2). Posiadała jedynie umowę zlecenia. Posiadanie samej umowy zlecenia nie gwarantuje żadnych dochodów, jak również nie daje gwarancji otrzymywania zleceń, za które mogłaby otrzymywać wynagrodzenie. Umowa zlecenia wyraża gotowość podjęcia wykonania usługi i jest to umowa cywilnoprawna. Wskazała, że wykonywanie zlecenia nigdy nie miało negatywnego wpływu na sprawowanie opieki. Nie zaniedbywała brata a wręcz próbowała go rehabilitować. Ponadto 1 września 2015 r. umowa zlecenia wygasła. Zdaniem skarżącej, Kolegium nie uwzględniło, że MOPS bezpodstawnie naliczył zwrot świadczeń za miesiąc wrzesień i październik 2015 r. Tym samym MOPS niesłusznie w ocenie skarżącej, naliczył zwrot świadczenia za okres od 19 listopada 2014 r. do grudnia 2015 r., ponieważ nie pracowała na umowę o pracę. Z chwilą, gdy podjęła zatrudnienie na umowę o pracę powiadomiła o tym fakcie MOPS i wówczas wyraziła chęć zwrotu świadczenia rodzinnego za miesiąc listopad i grudzień 2015 r., prosząc o wyliczenie kwoty i wskazanie konta, na które ma przelać należność. Ponadto wskazała, że była i jest w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej. Posiadała i posiada kredyty zaciągnięte na kupno mieszkania, wyposażenie i modernizację oraz kredyt na samochód. Jej miesięczne wydatki to: - rata kredytu - 1.500 zł; - rata za samochód plus eksploatacja (który jest niezbędny do przewożenia chorego brata) - 900 zł; - wydatki na jedzenie, ubranie, leki i środki higieniczne - 2.000 zł. Brakującą kwotę starała się dorabiać lub prosiła o pomoc rodzinę. W związku z powyższym wnosi o umorzenie kwoty zwrotu świadczenia rodzinnego za wyjątkiem dwóch miesięcy, tj. listopada i grudnia 2015 r. , kiedy to była zatrudniona na umowę o pracę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U.2016 poz. 1066.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne co do zasady nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] którą po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymało w mocy decyzję organ I instancji w przedmiocie ustalenia do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w kwocie 15.520 zł z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm. dalej jako ustawa). Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 30 ust 1 i ust 2 pkt 4 ustawy, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne we wskazanych powyżej trybach tj. nieważności lub wznowienia postępowania skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy, przewiduje skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma poniekąd charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12 lex 1336323, wyrok WSA w Szczecinie z 3 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13 lex 1488301). W związku z tym organ prowadząc postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia, jest zobowiązany do ustalenia tylko tych okoliczności faktycznych, które mają bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie. Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy decydujące znaczenia ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 kpa uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego przyznania. Powołany przepis nie przewiduje żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przypadkach tej ustawy w odniesieniu do świadczenia nienależnego pobranego. Rozważany przepis stanowiący samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymaga istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Odnosząc powyższe kwestie do niniejszej sprawy wskazać należy, że na wniosek skarżącej decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Następnie po wznowieniu postępowania decyzją z dnia 17 marca 2016r. uchylił powyższą decyzję z dnia 5 grudnia 2014r. i odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie nowych dowodów. Decyzja ta stała się ostateczna. Fakt wydania decyzji skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy. Z tej racji organy orzekające prawidłowo uznały, że pobrane na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2014r. świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. w kwocie 15.520 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wobec tego zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu. Organ szczegółowo wyliczył wysokość kwoty podlegającej zwrotowi. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że na zmianę stanowiska w niniejszej sprawie nie mają wpływu okoliczności podnoszone przez skarżącą. Jednakże okoliczności te mogą być przedmiotem odrębnego postępowania na wniosek strony zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy. W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę – skarga okazała się niezasadna. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi