IV SA/Wr 450/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryk Ożóg po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 25 lipca 2006 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] .) na podstawie art. 2 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 10ai art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w związku z art. 155 kpa Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uchylił w całości decyzję [...] z dnia [...] r. przyznającego zaliczkę alimentacyjną osobie uprawnionej – K. , J. , A. B. - z dniem [...] r. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. B. . Podniosła, iż to że, osoby uprawnione otrzymują świadczenia od zobowiązanych w dalszej kolejności nie uzasadnia odmowy przyznania świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej. Istnienie tytułu egzekucyjnego przeciwko dalszym krewnym nie pozbawia mocy tytułu egzekucyjnego skierowanego przeciwko ojcu dziewczynek. Skarżąca podniosła ponadto, że osoba uprawniona nie otrzymuje świadczenia w pełnej wysokości, gdyż dziadkowie, zobowiązani na podstawie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w dalszej kolejności wpłacają na rzecz dziewczynek całą kwotę, do której zostali zobowiązani, ale nie całą kwotę, do której są uprawnione dziewczynki na podstawie wszystkich istniejących i obowiązujących tytułów egzekucyjnych. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z 2, art. 5 ust. 1 ustawy utrzymało wydaną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przepisem art. 2 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji - oznacza to egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy (pkt 1), ilekroć w ustawie jest mowa o dłużniku alimentacyjnym oznacza to osobę zobowiązaną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, wobec której egzekucja jest bezskuteczna (pkt 2), ilekroć jest mowa o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (pkt 5). Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 7 ustawy, ilekroć jest mowa o zaliczce alimentacyjnej, oznacza to kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Istotą niniejszej sprawy musi być stwierdzenie, czy zasądzenie alimentów od osoby zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, czyli w niniejszej sprawie od D. B. i S. B. , wyklucza możliwość przyznania wnioskodawczyni zaliczki alimentacyjnej. W tym zakresie koniecznym staje się odwołanie do wykładni regulacji zawartej w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. W ocenie Kolegium, unormowanie zawarte w ustawie miało na celu umożliwienie osobom samotnie wychowującym dzieci, nieotrzymującym świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców dziecka, otrzymanie świadczeń umożliwiających zaspokojenie jego potrzeb. Należy zauważyć, że w wyniku zmian ustawowych, regulacja wynikająca z ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zmieniła również treść ustawy o świadczeniach rodzinnych, z której to ustawy usunięto możliwość przyznania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, wobec których zasądzono świadczenia alimentacyjne. Oznacza to, że celem wprowadzenia regulacji w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. było udzielenie pomocy tym osobom, które winny otrzymywać świadczenia alimentacyjne, lecz wobec bezskutecznej egzekucji tychże świadczeń nie mogą ich otrzymać. Organ odwoławczy odwołał się do regulacji zawartych w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanego dalej kodeksem. Przepis art. 129 § 1 kodeksu stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, a zgodnie z przepisem art. 132 kodeksu, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Regulacja ta zatem wskazuje, że warunkiem powstania obowiązku alimentacyjnego u osoby zobowiązanej w dalszej kolejności jest brak możliwości uzyskania świadczeń od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności. W powyższym kontekście, analiza przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nakazuje przyjąć, że otrzymywanie przez osobę uprawnioną świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego w dalszej kolejności uzasadnia odmowę przyznania świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej. Inne rozumienie powyższych przepisów oznaczałoby, że zaliczka alimentacyjna, której zadaniem jest zastąpienie nieotrzymywanych należności alimentacyjnych, jest przydzielana osobom, które takie świadczenia otrzymują, z tym że nie od rodzica dziecka, lecz osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, z czym nie sposób się zgodzić. Uwarunkowanie natomiast możliwości zasądzenia świadczeń od osoby zobowiązanej w dalszej kolejności nieotrzymywaniem świadczeń od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności jest w tej sprawie głównym argumentem przemawiającym za stanowiskiem wyrażonym w niniejszej decyzji. O konieczności odmowy przyznania świadczenia w przypadku otrzymywania świadczeń od osoby zobowiązanej w dalszej kolejności świadczą również poszczególne przepisy ustawy, w tym jej przepis art. 6 ust. 1, stwierdzający, że organ właściwy wierzyciela po otrzymaniu informacji, o której mowa w art. 4 ust. 3, może wytoczyć powództwo przeciwko osobom zobowiązanym w dalszej kolejności na podstawie art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że nie mamy do czynienia z bezskuteczną egzekucją w sytuacji, gdy świadczenia alimentacyjne są wypłacane – choćby przez osobę zobowiązaną w dalszej kolejności. Racjonalność ustawodawcy zakłada bowiem, w przypadku, gdyby wypłata należności przez osobę zobowiązaną w dalszej kolejności nie miała wpływu na możliwość przyznania zaliczki alimentacyjnej, brak podstaw do zawarcia takiej regulacji w przepisach ustawy. Kolegium nie podzieliło także stanowiska skarżącej dotyczącego wysokości przyznanego od dziadków dziecka świadczenia. Przede wszystkim należy wskazać, że sam zakres świadczeń alimentacyjnych, zgodnie z przepisem art. 135 § 1 kodeksu, zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, czyli w niniejszej sprawie D. B. i S. B. , a nie od wysokości świadczeń alimentacyjnych zasądzonych w wyroku od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności. W takiej sytuacji brak jest możliwości przyznania skarżącej świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu I. B. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz wstrzymanie w całości jej wykonania i decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] r. Skarżąca zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie przepisów art. 8 ust. 1 oraz art. 9 pkt 2 ustawy poprzez ich niezastosowanie, naruszenie zasady równości, pominięcie okoliczności istotnych dla sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wskazała, że na podstawie trzech tytułów egzekucyjnych, egzekucja jest bezskuteczna w wysokości [...] zł, dzieci otrzymują świadczenia w wysokości [...] zł mniej niż zasądzone od ojca dzieci, a kwota zasądzona od dziadków jest mniejsza, niż od ojca dzieci. Skarżąca wskazała, że decyzja narusza zasadę równości, gdyż korzystniejsze byłoby niewystępowanie do sądu o świadczenia od osób zobowiązanych w dalszej kolejności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. Uwzględnienie skargi przez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia następuje w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 §1 pkt 1 kpa lub innych przepisach. Rozpatrując skargę, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa o jakim mowa wyżej. Z przepisu art. 63 §3 kpa wynika, że podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Zgodnie zaś z art. 64 §2 kpa jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W przedłożonych Sądowi wraz ze skargą aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo skarżącej z dnia 1 lutego 2006 r. zatytułowane "odwołanie od decyzji Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pieńsku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. MOPS 8127 (ZA/11/II/uch.)", które nie jest podpisane przez wnoszącą je I. Bałagę. W tej sytuacji należy stwierdzić, że pismo zawiera braki, które uniemożliwiały nadanie sprawie dalszego biegu W rozważanej sprawie organ pierwszej instancji nie dokonał czynności wezwania do usunięcia braku formalnego odwołania przez złożenie brakującego podpisu i przekazał odwołanie wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu. Trzeba wskazać, że postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości tzn., że może być ono uruchamiane tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej (wniesienia odwołania). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 1984r. sygn. akt II SA 2048/03 (ONSA 1984, z. 1, poz.51) stwierdził, iż "organ odwoławczy nie może działać z urzędu. Dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego". W postępowaniu wstępnym organ odwoławczy z urzędu podejmuje czynności, które mają na celu m.in. zbadanie, czy odwołanie zostało wniesione przez podmiot mający do tego legitymację, a więc czy wniesienie odwołania w sprawie jest dopuszczalne. Skoro organ pierwszej instancji nie dokonał wezwania do usunięcia braku formalnego odwołania przez złożenie brakującego podpisu, obowiązkiem organu drugiej instancji, było wezwać I. B. do dokonania tej czynności. Po upływie zaś terminu zakreślonego na jej dokonanie, podjąć przewidziane przepisami prawa czynności. Tymczasem organ drugiej instancji w dniu [...] r. rozpoznał sprawę merytorycznie, czym dopuścił się rażącego naruszenia prawa, co w konsekwencji skutkowało stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa orzeczono jak w sentencji.